مقدمه

عصر حاضر را عصر ديجيتال و عصر تغيير و تحولات سريع ناميده اند. عرصه رقابت بسيار تنگ شده و شرايط رقابت به‌گونه است كه سازمانها ناچار به بهبود، افزايش رضايت‌مندي مشتري، كاهش هزينه‌ها و افزايش بهره‌وري به صورت همزمان مي‌باشند. اين موارد و ضرورت افزايش سهم بازار، كاهش استراتژيك هزينه‌ها و رشد سود نهايي منجر به پيدايش تكنيك‌ها و رويكردهايي از جمله شش

سيگما شده است. هدف مقاله آن است كه پس از برگزاري اولين دوره آموزشي و اجراي پروژه هاي شش سيگما در صنايع و سازمانهاي وابسته به وزارت دفاع، راهكارهايي براي بهبود روند اجرايي پروژه‌هاي آتي شش سيگما بيابد و پيشنهادهاي لازم براي براي افزايش كارائي و اثربخشي اين روش‌شناسي ارائه نمايد. همچنين به دنبال پاسخي براي سئوالات در پي آمده است: 1- عوامل تاثير گذار بر موفقيت و شكست پروژه هاي شش سيگما در سازمانها و صنايع وابسته به وزارت دفاع و نيروهاي مسلح كدامند؟

2- كليدي‌ترين (اصلي ترين) عامل موثر در موفقيت يا شكست پروژه هاي شش سيگما چيست؟

3- رتبه بندي و اولويت گذاري عوامل تاثيرگذار بر موفقيت پروژه هاي شش سيگما چگونه است؟

حاصل پژوهشهاي انجام شده در مورد عوامل و عناصر كليدي تاثير گذار بر اجراي موثر پروژه هاي شش سيگما در صنايع و سازمانهاي خدماتي انگلستان، شركت جنرال الكتريك، و موسسه تكنولوژي رويال استكهلم در جدول شماره 1 آمده است.

روش انجام تحقيق

اين تحقيق از نوع مطالعه موردي و ميداني است و مراحل انجام آن به شرح زير است:1- بررسي ادبيات شش سيگما

2- بررسي پژوهشهاي انجام شده در گذشته

3- پيدا كردن عوامل شناسايي شده قبلي موفقيت پروژه هاي شش سيگما در ادبيات موضوع

4- مصاحبه با مديران ارشد صنايع در مورد عوامل موفقيت پروژه هاي شش سيگما

5- جمع آوري اطلاعات از كارشناسان از طريق پرسشنامه

6- تحليل و آزمون اطلاعات جمع آوري شده و دسته بندي و رتبه بندي آنها

7-شناسايي عوامل موفقيت پروژه هاي شش سيگما در ايران.

جدول 1: عوامل تاثير گذار بر اجراي موثر پروژه‌‌هاي شش سيگما در ادبيات تحقيق

با انجام 18 مصاحبه ساختار يافته با مديران ارشد، كمربند سبزها و اعضاي تيم هاي شش سيگما و برگزاري جلسات خبرگي با آنها، و نيز با توجه به عوامل اشاره شده در ادبيات تحقيق و 220 مورد نكات استخراجي از مصاحبه ها، عوامل تاثيرگذار بر موفقيت پروژه هاي شش سيگما به شرح موارد در پي آمده جمع بندي و نهايي شده است: 1- مهارتهاي مديريت پروژه

2- زير ساخت هاي سازماني

3- تغيير فرهنگي

4- تعهد و درگيري مديريت

5- آموزش شش سيگما

6- انتخاب و اولويت بندي پروژه

7- ارتباط شش سيگما با تامين كنندگان

8- ارتباط شش سيگما با استراتژي تجاري

9- ارتباط شش سيگما با خواست و رضايت مشتري.

همچنين 42 متغير و زير مجموعه‌هاي اين عوامل نه‌گانه استخراج و براساس اين متغيرها پرسشنامه‌ها طراحي شد. براي بالا بردن اعتبار پرسشنامه از راههاي زير استفاده شده است:

1- قضاوت افراد متخصص: با برگزاري جلسات خبرگي با چند تن از مديران و كمربند سبزها، پرسشنامه در دفعات مختلف مورد بررسي و اصلاح قرار گرفت. همچنين براي اطمينان بيشتر از صراحت و شفاف بودن مفهوم سئوالات، سادگي و عدم پيچيده سئوالات، اجتناب از سئوالات چند بعدي و ايجاد زبان مشترك بين پاسخگو و محقق در دو نوبت، پرسشنامه توسط پنج نفر از كمربند سبزها و اعضاي تيم هاي پروژه مورد آزمون قرار گرفت و اصلاحات لازم انجام شد.

2- سنجش ميزان هماهنگي و پايداري دروني بين گزينه ها: آلفاي كرونباخ به وسيله نرم‌افزار spss محاسبه شد كه مقدار آن (7989/0) بيش از 75/0 بود و نشان مي داد كه پرسشنامه داراي پايايي است. در اين پژوهش با عنايت به كوچك بودن جامعه (پروژه هاي شش سيگما) از نمونه برداري، صرف نظر شد و تعداد 65 نفر از قهرمانان و كمربند سبزها و اعضاي تيم‌هاي شش سيگما از 21 صنعت مورد پرسش قرار گرفتند كه از اين تعداد 3 نفر پاسخ نداده و 62 نفر پاسخ داده اند (4/95%). نتايج رتبه‌بندي عوامل موفقيت پروژه هاي شش‌سيگما از ديد پاسخگويان در جدول شماره 2، درج شده است.

رتبه بندي وضعيت عوامل موفقيت پروژه‌هاي شش سيگمادر جدول شماره 3، رتبه بندي وضعيت عوامل در

صنايع مجري پروژه از ديد پاسخگويان مشاهده مي‌شود. آموزش شش سيگما، مهارتهاي مديريت پروژه و ارتباط پروژه شش سيگما با خواست و رضايت مشتري، به ترتيب داراي بهترين وضعيت هستند.

در جدول شماره 4، تفاوت ضرائب اهميت عوامل و وضعيت عوامل در صنايع مجري پروژه آمده است كه نشان مي‌دهد بيشترين اختلاف مربوط به عامل تعهد و درگيري مديريت است.

با استفاده از نرم افزارهاي spss و minitab ميانگين، ميانه، انحراف معيار، فراواني، pie chart و آزمون علامت (sign test) براي اولويت كليه عوامل موثر بر موفقيت پروژه هاي شش سيگما و وضعيت اين عوامل در صنايع مجري پروژه به دست آمد كه نتايج حاصل از آنها به شرح موارد در پي آمده است:

· همه عوامل 9 گانه، در موفقيت پروژه‌هاي شش سيگما داراي اهميت هستند.

· عوامل مهارتهاي مدير پروژه، آموزش شش سيگما و انتخاب و اولويت بندي پروژه، به ترتيب داراي بالاترين نمره اهميت مي باشند.

· عامل تعهد و درگيري مديريت، در رتبه پنجم اهميت قرار دارد.

· كمترين نمره اهميت مربوط به عامل ارتباط شش سيگما با تامين كنندگان است.

· عامل تعهد و درگيري مديريت، كم است.

· عامل زير ساخت هاي سازماني (به جز استقرار سيستم ايزو)، كم است.

· عامل تغيير فرهنگي، كم است.

· عامل ارتباط شش سيگما با تامين كنندگان، كم است.

· عامل آموزش سيگما، زياد است.

· عامل ارتباط شش سيگما با خواست و رضايت مشتري، زياد است.

· عامل ارتباط شش سيگما با استراتژي تجاري، زياد است.

· عامل مهارتهاي مديريت پروژه، زياد است.

· عوامل آموزش شش سيگما، مهارتهاي مديريت پروژه و ارتباط پروژه شش سيگما با خواست و رضايت مشتري به ترتيب داراي بهترين وضعيت در صنايع مجري پروژه مي باشند.

· جدول 4: تفاوت ضرائب اهميت عوامل و وضعيت عوامل در صنايع مجري پروژه

عوامل زير ساخت هاي سازماني و تغيير فرهنگي به ترتيب داراي بدترين وضعيت در صنايع مجري پروژه هستند.

پيشنهادها

با توجه به نتايج آزمون علامت مبتني بر اهميت تعهد و درگيري مديريت ارشد و كم بودن آن در صنايع مجري پروژه (بيشترين اختلاف بين ميزان اهميت وضعيت مربوط به عامل تعهد و درگيري مديريت است) و با توجه به اينكه در محيطهاي رقابتي و براي سازمانهايي كه دلهره و اضطراب بقا دارند، روش شناسي شش سيگما هويت پيدا مي‌كند. پيشنهاد مي شود شاخصهاي عملكرد براي مديران سطوح مختلف تعريف و نتيجه ارزيابي در انتصاب، ارتقا و جابجايي مد نظر قرار گيرد.

صنايعي براي پياده‌سازي پروژه هاي شش سيگما در نظر گرفته شوند، كه داراي توليد انبوه و حداقلي زير ساخت ها باشند و مديراني معتقد به روش شناسي بهبود داشته باشند.

با توجه به اينكه پس از اتمام دوره آموزش و از بين رفتن انگيزه آموزشي، پروژه‌هاي كمي شروع شده است، پيشنهاد مي شود طي دستورالعملي مشخص و شفاف، درصدي از سود حاصل از اجراي پروژه ها به اعضاي تيم پروژه پرداخت شود تا پروژه هاي بيشتري اجرا گردد.

كاركناني براي دوره هاي آموزشي شش سيگما انتخاب شوند كه متخصص در موضوع پروژه بوده و در واحدي كه پروژه قرار است اجرا شود، مشغول كار باشند.

برنامه هاي آموزشي شش سيگما شامل دوره‌هاي كمربند سفيد، كمربند سبز، كمربند مشكي، كمربند مشكي ارشد و قهرمانان به صورت منسجم و آبشاري در قالب برنامه هاي ساليانه، جاري شود.

با توجه به نتايج آزمون علامت پيشنهاد مي‌شود پروژه‌هايي كه براي شروع كار شش سيگما انتخاب مي‌گردند، چون جنبه آموزشي داشته و با نظارت مشاور اجرا مي شوند، شرايطي داشته باشند كه بيشتر مباحث آموزشي و به كارگيري ابزارهاي شش سيگما را پوشش دهند. همچنين از درصد موفقيت بالايي برخوردار باشند تا باعث اميدواري و فرهنگ‌سازي شوند.

كاركناني براي دوره هاي آموزشي شش سيگما انتخاب شوند كه داراي مدرك كارشناسي، انگيزه قوي و مثبت انديش و با تجربه و وقت كافي و معتقد به كار تيمي باشند.

با توجه به نتايج آزمون علامت مبني بر اهميت موضوع پروژه و تكنيك هاي آن و ضعيف بودن اين تكنيك در صنايع مجري پروژه، پيشنهاد مي‌شود آموزش مديريت پروژه در برنامه آموزش كمربند سبزها پيش بيني شود.¨

منابع1- خاكي غلامرضا (1382) روش تحقيق با رويكردي به پايان نامه نويسي، انتشارات بازتاب، تهران، چاپ اول.

2- راث و استرانگ (1382) آموزش گام به گام شش سيگما، ترجمه سارا بهداد، نشر هامون، تهران، چاپ اول.

3- رضايي، كامران و غمامي، صميم (1382) شش سيگما، شركت مشاركتي ار-و-توف ايران با همكاري نشر آتنا، تهران، چاپ اول.

4- زمرديان، اصغر (1373) مديريت كيفيت فراگير، سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران، چاپ اول.

5- كيوي، ريمون و كامپنهود، لوك وان (1379) روش تحقيق در علوم اجتماعي، عبدالحسين نيك گهر، نشر توتيا، تهران، چاپ هفتم.