نگاهي به نقش روبه افزايش جايگزينهاي اسكناس در اقتصاد كشور
چندو چون استفاده ازكارتهاي جايگزين پول
گروه گزارش : علي اكبر بابايي - مهري سادات جزايري - فرانك جواهردشتي - مريم چهاربالش
اشاره :
استفاده از تجربه هاي موفق كشورهاي پيشرفته در اقتصاد و بازرگاني و بهره گيري ازفناوريهاي نوين ، به امري گريزناپذير بدل گشته است .
امروز ديگر زمان آن نيست كه همه چيز را خودمان ابداع و اختراع كنيم ، بلكه بايد ازدستاوردهاي علم و تكنولوژي نوع بشر الهام گرفت و استفاده كرد.
اما چگونگي بهره گيري از فناوريهاي نوين بسيار مهم است و بارها و بارها شاهد آن بوده ايم كه استفاده نابجا از آنچه در كشورهاي ديگر نتايج درخشاني داشته ، سبب زيانهايي شده است كه جبران آنها اگر ناممكن نباشد، بسيار دشوار و هزينه بر است وزماني دراز نيز به درازا مي كشد. همين موضوع گاهي سبب مي شود كه در بكارگيري ازدستاوردهاي جديد احتياط حاكم شود.
ازطرف ديگر در برخي زمينه ها مثل بازرگاني و توليد تحولات جاري بين المللي به گونه اي است كه در صورت عدم هماهنگي با آنها در آينده اي نه چندان دور امكان توسعه كشور به حدي كاهش مي يابد كه شايد در وضع كنوني قابل تصور نيز نباشد.
آمارها نشان مي دهد كه حجم تجارت جهاني در سال 69 ميلادي رشدي معادل 4درصد داشته است . امروزه جهان گرايي كارآمدترين شيوه اقتصادي و تجاري ، بويژه درجوامع پيشرفته شده و ميزان حضور در بازارهاي جهاني بابهره گيري از شيوه هاي تجاري موفق به يكي از شاخص هاي مهم توسعه اقتصادي بدل شده است .
ديگر واژه هايي مثل تجارت الكترونيك دور از ذهن و بيگانه نيستند و درهمين رديف سالهاست كه استفاده از پول پلاستيكي يا به عبارت ديگر انواع كارتهايي كه جاي پول را درمبادلات گرفته اند، در كشورهاي پيشرفته به يك موضوع فراگير بدل شده است . در كشورما نيز چندي است كه شاهد رشد روزافزون پولهاي پلاستيكي هستيم . اغلب بانكها وبرخي از موسسه هاي بزرگ اقتصادي با تبليغ انواع كارتها بر آن هستند تا گروه بيشتري ازمديران بنگاههاي اقتصادي و مردم عادي را به استفاده از اين كارتها تشويق كنند تا با بهره از آنها شاهد تسريع در رشد اقتصادي كشور و پيوند با اقتصادهاي پيشرفته باشيم .
اما همان طور كه اشاره شد اگر شرايط آماده نباشد اين پديده كه به خودي خود عامل پيشرفت است ، مي تواند سبب ايجاد بي اعتمادي شود و پديده اي زيان بار به شمار آيد.
در اين گزارش ويژه بر آن هستيم تا برخي از جنبه هاي مثبت و منفي كارتهاي نقدي واعتباري را بررسي كنيم و پيشنهادهايي را از زبان كارشناسان و متخصصان امر مطرح سازيم تا انشاالله بتوانيم از اين پديده كه خواه وناخواه به اقتصاد و بازرگاني ما وارد شده و نفوذ و تاثير بيشتري نيز خواهد يافت ، بهتر بهره گيري كنيم .
اين گزارش ويژه حاصل فكر و تجربه اين كارشناسان است :
- مهندس مجيد آرام معاون اداره كل خدمات رايانه اي بانك ملت
- خانم مه لقا اترك كارشناس امورطرح و برنامه بانك صادرات ايران
- مهندس عبدالله باقري دانا مدير پروژه هاي تحقيقاتي در بخش صنعت مكانيك شركت صنايع مخابرات صاايران
- آقاي حامد حميدنيا مديرعامل شركت سايپا كارت
- آقاي ابراهيم رزاقي رئيس اداره محاسبات الكترونيك بانك سپه
- دكتر محمد سپهري راد مشاور رئيس سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور و دبيرشورايعالي انفورماتيك كشور
- آقاي يعقوب نيك اختر مدير اداره كل سيستم هاي هوشمند شركت ايزايران
در آغاز اين گزارش خوب است به علت پيدايش اين پديده يعني پول پلاستيكي كه انواعي از قبيل كارت پول ، كارت اعتباري و كارت بانكي دارد نگاهي بيندازيم و برخي ازعلتهاي عمده آن را ذكر كنيم .
كارت پول يا كارت بانكي از حدود 05 سال پيش در كشورهاي بزرگ صنعتي پيدا ومتداول شده است . هدف اصلي و اوليه از ايجاد كارت پول ، جايگزين كردن آن به جاي سكه و اسكناس بوده تا امنيت جاني و مالي صاحبان آن فراهم شود. تغييرات و تحولات كارت پول از صورت بسيار ساده اوليه آن تا كارتهاي هوشمند امروز همه باهدف حفظامنيت مالي و جاني صاحبان سكه و اسكناس صورت گرفته است . هنوز هم تلاش مي شود تا امنيت كارت بيش از پيش تامين شود و از بروز هرگونه تقلب ، كپي داري وسوءاستفاده هاي احتمالي ديگر جلوگيري كنند.
پول در ابتداي تاريخ پيدايش آن از فلزات گرانبها و به صورت سكه براي تعيين قيمت كالا و آسان كردن مبادله كالاها با يكديگر بوجود آمد و پس از دهها قرن كه مبادلات تجاري از صورت محلي و منطقه اي فراتر رفت و به صورت ملي درآمد، حمل سكه هاي طلا چه به لحاظ نقل و انتقال و چه به لحاظ امنيت مشكل آفرين بود. لذا اسكناس باارزشهاي مختلف چاپ و توزيع شد. از آنجا كه طلا و نقره براي عموم مردم ارزش محسوسي داشت و اسكناس در ديدگاه آنها قطعه اي كاغذ رنگين بيش نبود دربرابراسكناس مقاومت هاي زيادي بوجود آمد و از طرف صاحبان كالا پذيرفته نمي شد. ايجادخزانه طلا به عنوان پشتوانه اسكناس و تضمين از آن توسط دولتها بتدريج موجب پذيرش اسكناس ازطرف مردم شد. اسكناس به گسترش تجارت ملي كمك فراوان كرد و تجارت به نوبه خود بر ميزان توليد و به تبع آن رفاه عمومي افزود. توليد مازاد بر نياز بازارهاي داخلي رونق تجارت را موجب شد.
رونق معاملات و نياز بازرگانان به پول و اعتبار موسسات اعتباري و سپس بانكها رابه وجود آورد و به تدريج پول و قيمت آن در بازار نقش تعيين كننده اي در نظام اقتصادي پيدا كرد. ابداع كنندگان اسكناس به تحقيق از نتايج درازمدت آن بر بازار و نظام اقتصادي اطلاع چنداني نداشتند.
با گذشت زمان پول به صورت سكه و اسكناس نيز به تدريج هماهنگي خود را بانيازهاي جامعه از دست داد و حتي مشكل آفرين شد. بعضي مشكلات مذكور عبارتند از:
1 - به خطر افتادن امنيت جاني و مالي صاحبان پول به دليل سرقت و شرارت بخصوص به هنگام مسافرت .
2 - دست به دست گشتن اسكناس موجب آلودگي آن و به خطر افتادن سلامت و بهداشت عمومي شده است . زيرا آلودگي آنها در انتشار و سرايت بيماريها تاثير محسوسي داشته است .
3 - بي رغبتي عمومي به پذيرش اسكناس هاي فرسوده و درنتيجه ايجاد ناراحتي درمبادلات روزانه
4 - دولتها هرساله ناچار از قبول و پرداخت هزينه سنگين براي جمع آوري و محواسكناسهاي فرسوده و چاپ مجدد آنها هستند.
5 - با گسترش سازمانهاي دولتي و بخش خصوصي و افزايش كاركنان آنها پرداخت حقوق و ساير دريافتي هاي آنان با اسكناس دشوار و پرهزينه شد. پرداخت توسط بانك تدبيري بود كه سازمانهاي مذكور براي پرداخت به كاركنان خويش درپيش گرفتند. ولي درحقيقت مشكل را از سازمانهاي خود به بانكها منتقل كردند. بانك از اين دريافت وپرداخت سودي نمي برد ولي در روز پرداخت و ابتداي هر ماه حقوق بگيران در بانك حضور يافته ازدحام مي كردند و براي دريافت پول خود به انتظار نشسته ، گاهي با كاركنان بانك درگير شده و مي شوند.
6 - اشتباه در شمارش ، گم شدن پول و عواملي ديگر از جمله مشكلات حمل پول با خودبوده و هست .
كارت پول به ميزان بسياري مشكلات يادشده را برطرف مي كند. آلوده و كهنه نمي شود زيرا دارنده كارت آن را هميشه نزد خود نگاه مي دارد. دوام آن زياد است زيرادارنده آن با يك قطعه كارت خواهد توانست هزينه هاي روزمره خود را در مدت دو تا سه سال پرداخت كند، بدون آنكه به تعويض آن نيازي داشته باشد. استفاده از كارت پول به دليل داشتن رمز مخصوص فقط براي دارنده آن ميسر است . لذا درصورت گم شدن موجب به سرقت رفتن نقدينگي صاحب آن نخواهدشد.
انواع كارت
بنابراين به نظر مي رسد كه بانكها بيش از ساير موسسات اقتصادي بايد مشوق بهره گيري از انواع جايگزينهاي سكه و اسكناس باشند. اين پرسش را با آقاي مجيد آرام مطرح كرديم ، وي نيز با تاييد اين موضوع گفت : يك علت اينكه در حال حاضر در بيشتركشورهاي اروپايي و آمريكايي از اين وسيله استفاده مي شود، ردوبدل نشدن پول است .چون زماني كه شما مي خواهيد پولي را برداشت يا واريز كنيد، اين كار بسيار دشوار است اما با وجود اين كارتها و ارائه رمز، كارها به راحتي و سادگي انجام مي شود.
اما انواع اين كارتها و مشهورترين آنها كدام است ؟ اين پرسشي بود كه با چند تن ازمتخصصان امر ازجمله خانم مه لقا اترك درميان گذاشتيم . وي در پاسخ گفت : كارتهاي اعتباري در دنيا شكلهاي مختلفي دارد، ولي تمام آنها از لحاظ گستره و دامنه كاربرد به دودسته كارتهاي بين المللي و محلي قابل دسته بندي هستند. كارتهاي بين المللي همچون مستركارت ، ويزا، يوروبي ، امريكن اكسپرس در سطح بين المللي كاربرد داشته و توسطموسسات معتبري صادر و پشتيباني مي شوند. ولي كارتهاي محلي فقط در محدوده مرزهاي جغرافيايي در كشور معتبر هستند. صرفنظر از نوع و دامنه كاربرد كارتها، آنچه كه حائزاهميت است ، نقش تسهيل كنندگي اينگونه وسايل پرداخت است . استفاده از كارتهاي اعتباري در ايران به قبل از پيروزي انقلاب اسلامي برمي گردد، بدين ترتيب كه موسساتي همانند ويزا، مستركارت و امريكن اكسپرس دفتر مشتركي را براي انجام تسويه حساب كارتهاي صادره خود ايجاد كرده بودند، ولي بعداز پيروزي انقلاب اسلامي بانكهاي ملي وصادرات ارائه سرويس به دارندگان كارتهاي فوق در داخل كشور را عهده دار شدند. ليكن در سال 5731 بنابه دلايلي ازقبيل نوسانات ارزي ، چند نرخي بودن ارز و بلوكه شدن سرمايه هاي انتقالي مربوط به كارتهاي مذكور از سوي امريكا، ارائه سرويس فوق توسطبانك صادرات ايران متوقف شد. با اين حال پذيرش كارتهاي مذكور عليرغم مشكلات يادشده هنوز هم توسط بانك ملي ايران ادامه دارد و در سالهاي اخير نيز بانك توسعه صادرات ايران ، خدمات مشابهي را با شرايط خاصي براي متقاضيان كارتهاي اعتباري بين المللي در داخل كشور ارائه مي كند. كه علاوه بر كارتهاي فوق ، كارتهاي محلي ديگري توسط بانكها در داخل كشور صادر مي شود كه در حال حاضر دوران نوزادي خود راسپري مي كنند. اين كارتها ازنظر ماهيت حساب ، |DRAC|TIBED)كارت برداشت ازحساب ( محسوب مي شوند و اعتباري به دارنده آن پرداخت نمي شود.
برخلاف عرف عمومي كه كليه كارتهاي مورداستفاده در جامعه را كارت اعتباري تلقي مي كنند، لازم مي دانم در اينجا ابتدا يك تعريفي از انواع كارتهاي بانكي ارائه دهم .كارتهاي بانكي را معمولا از ابعاد مختلفي همانند نوع تكنولوژي ، دامنه كاربرد و چگونگي تسويه به اشكال مختلف دسته بندي مي كنند كه انواع كارتها برمبناي چگونگي تسويه به شرح زير قابل تقسيم است :
- كارتهاي بدهكار )SDRAC|TIBED(
- كارتهاي اعتباري )SDRAC|TIDERC(|
- كارتهاي هزينه )SDRAC|EGRAHC(|
آقاي حامد حميدنيا نيز در پاسخ به اين پرسش با برشمردن انواع كارتها كه مشابه تقسيم بندي خانم اترك بود افزوده ; نرخ پايين پول در كشورهاي بزرگ صنعتي و ميدان رقابت اقتصادي ، پرداخت اعتبارهاي كوتاه مدت يك تا دوماهه را بدون دريافت بهره ممكن ساخته است ، به همين دليل لفظ TIDERC يا اعتباري معمول شده و شايد انتقال و ترجمه آن به فارسي موجب شده تا همگان كارت پول يا كارت بانكي را كارت اعتباري بنامند. در كشورهاي بزرگ صنعتي واحدهاي بزرگ تجاري اغلب خود توليدكننده نيزهستند و يا لااقل ازسوي واحدهاي توليدي معيني حمايت مي شوند. لذا براي جذب مشتري و فروش كالاي خويش به مشتريان خود كارت اعتباري ارائه مي كنند و در مقابل اعتباري كه به آنها مي دهند سودي دريافت نمي دارند. حتي گاهي پاداشهاي كوچك نقدي هم مي دهند. لذا دارنده كارت هميشه از فروشگاهي خريداري مي كند كه از كارت خويش مي تواند استفاده نمايد. در ايران نرخ پول گران است ، فروشنده و عرضه كننده كالا دراغلب موارد توليدكننده آن نيست و درنتيجه قيمتها قابل رقابت نيست . لذا بعيد است كه شركتهاي كارت اعتباري بتوانند از سرمايه گذاري بسيار سنگين خود سودي به دست آورند. لازم به ذكر است سرمايه به كارگرفته شده در كارت اعتباري خيلي بيشتر از كارت نقدي يا بدهكار است .
دارنده كارت نقدي در ابتداي هر دوره يا ماه مقداري وجه نقد در حساب كارت خويش واريز مي كند و بدين ترتيب شركت كارت را بدهكار مي سازد و به تدريج با خريدخود از فروشگاههاي طرف قرارداد شركت ، كارت آن را هزينه مي كند. به همين دليل آن راكارت بدهكار نيز مي نامند. شركت كارت نقدي از باقي ماندن مقداري از پولهاي مشتريان براي مدتي ولو كوتاه در حسابهاي خويش براي سرمايه گذاري و دادن اعتبار و تسهيلات استفاده مي كند و سود مي برد. براي آنكه كارت نقدي جاذبه داشته باشد و به تدريج بسترفرهنگي خود را پيدا كند مي بايستي براي خريداري توسط كارت تخفيف ها و جوايزي درنظر گرفته شود. درعين حال شركت كارت نقدي بايستي فروشگاهها را نيز حمايت كندتا آنان به ارائه خدمات بهتر به مشتريان تشويق شوند. همكاري يا عدم همكاري فروشگاهها كه اصطلاحا مشترك ناميده مي شوند، نقش عمده اي در توفيق با شكست شركتهاي كارت دارند.
نقش كارتها در اقتصاد
دارنده كارت اعتباري با دريافت اعتبار معيني از شركت كارت با آن از فروشگاههاخريد مي كند و در پايان ماه صورت حسابي از شركت كارت بابت مصارف اعتباري خويش دريافت مي دارد و براي پرداخت آن يك ماه به او فرصت داده مي شود. بدين ترتيب و باتوجه به اينكه ارسال و دريافت صورت حساب و تسويه آن به صورت روزانه ممكن نيست ، شركت كارت عملا يك اعتبار 54 روزه به مشتري خود مي دهد. بهره اين اعتبار در بازار ايران گران است و ممكن است به ضرر و زيان شركت كارت منجر شود.
يك پرسش ديگر كه طرح آن گريزناپذير است و در پرسش قبلي نيز به آن اشاره اي شد، نقش اين پولها در اقتصاد است و اين كه با چه شرايطي مي توانند نقشي مثبت بازي كنند، و در چه شرايطي نقش آنها منفي و بازدارنده خواهدشد. بويژه در شرايطي كه مادرپي گسترش تجارت الكترونيك و آساني امر صادرات و واردات با استفاده از ابزارهاي نوين هستيم .
در زمينه اين موارد از چند صاحب نظر ازجمله آقاي يعقوب نيك اختر پرسيديم . وي نيز با اشاره به اين كه نياز به تبادل آسان كالا در كوتاه ترين زمان ممكن ، يكي از هدفهاي اصلي ساخت كارتها بوده است و به دليل كارايي آنها گسترش اين وسيله روزافزون است گفت ; شبكه كارتهاي اعتباري درجهان واقعا گسترده شده است . به عنوان مثال حدود 22هزار موسسه اعتباري و مالي درجهان يك نوع كارت اعتباري را پشتيباني و عرضه مي كنند. همچنين در سال 0002 حدود 7/1 تريليون خريد در جهان با استفاده از اين كارتها صورت پذيرفته است .
بنابراين باتوجه به پيشرفت تجارت الكترونيكي درجهان و در كشور ما، اين كارتهابه راحتي مي توانند جايگزين پول نقد و اسناد مربوط به آن شوند ضمن اينكه مبادلات رانيز تسهيل مي بخشد و قدرمسلم اين است كه فراگيرشدن استفاده از اين نوع كارتهادرحقيقت تسريع در امر معاملات است .
خانم مه لقا اترك نيز صاحب نظر ديگري بود كه به همين پرسش پاسخ داد. وي گفت :درمورد نقش كارتهاي بانكي دركمك به صادركنندگان كالا و خدمات بايد گفت كه كارتهاي بانكي صادره در داخل ، زماني نقش تسهيل كننده در صادرات را ايفا خواهدكرد كه كاربردبين المللي داشته باشند. چرا كه در حال حاضر بسياري از صادركنندگان به منظور بهره گيري از مزاياي كارتهاي بانكي در مبادلات خود، ناگزير به افتتاح حساب در بانكهاي خارجي براي دريافت كارت اعتباري هستند. شايان ذكر است كه صرف صدور كارتهاي بين المللي ،رافع مسائل و مشكلات توسعه صادرات و صادركنندگان نيست ، بلكه فاكتورهاي ديگري همچون عوامل زير به عنوان عوامل بازدارنده در اين امر و نهايتا صدور توسعه كارتهاي بانكي دخيل هستند:
1 - نوسانات نرخ ارز به گونه اي كه تغييرات نرخ ارز در فاصله زماني انجام معامله وبازپرداخت وجه تسويه حسابها، حسابهاي ارزي
كارت اعتباري را دچار اخلال مي كند و سود فروش ارزي عاملين را به مخاطره مي اندازد)ارتباطات ENIL-FFO((.
2 - مقررات و محدوديتهاي ارزي مربوط به خروج ارز خصوصا ارز با منشاء داخلي .
3 - پايين بودن ريسك ملي اقتصادي ، نقدينگي و سياسي .
4 - پايين بودن استانداردهاي بانكهاي داخلي در مقايسه با استانداردهاي بانك تسويه بين المللي ، در زمينه ميزان كفايت سرمايه و ساير شاخصهاي مربوط به رتبه بندي بانكهاي تجاري كه اين عامل درانتخاب بانك طرف معامله براي انجام امور كارگزاري بانكي موثراست .
5 - عدم عضويت ايران در تشكلهاي اقتصاد جهاني همانند سازمان تجارت جهاني |)OTW(به منظور بهره گيري از تسهيلات تجاري ناشي از حذف محدوديتها و موانع تجاري .
و اما نقش كارتهاي بانكي از بعد اقتصاد داخلي از جنبه هاي زيادي قابل بررسي است كه به پاره اي از اين موارد اشاره مي شود:
1 - بانكها و موسسات مالي و پولي در سطح گسترده و وسيع و ساير سازمانها وموسسات و اشخاص حقوقي در سطح محدود واحدهايي را جهت تحويل و تحول ،نگهداري ، شمارش وجوه نقد ايجاد كرده اند، چنانچه جمع پول در جريان با استفاده ازابزارهاي جايگزين همانند كارت محدود شود هزينه هاي عملياتي اينگونه واحدها نيز به حداقل خواهدرسيد.
2 - صرفنظر از بانكها و ساير اشخاص حقوقي كه واحدي را براي تحويل و تحول ،نگهداري وجوه نقد ايجاد كرده اند، هر فرد ايراني به عنوان يك خريدار جزء، روزانه مدتي از وقت خود را صرف شمارش تحويل و تحول و نگهداري وجه نقد مي كند. چنانچه توسعه كارتهاي بانكي به گونه اي باشد كه اين زمان را به حداقل برساند، در هزينه فرصتهاي ازدست رفته ناشي از استفاده از وجه نقد معاملات روزانه صرفه جويي شده وبه تبع آن بهره وري ملي حاصل مي شود.
3 - هزينه هاي ناشي از شمارش ، امحاء اسكناسهاي فرسوده ، چاپ و توزيع ، خزانه داري ،تحويل و تحول ، ريسك حمل ونقل نگهداري وجه نقد و انتقال آلودگيهاي ناشي از تحويل و تحول فيزيكي پول نقد را به حداقل خواهدرساند.
4 - وجوه سرگردان موجود در جامعه را كه درحال حاضر به لحاظ عدم دسترسي آني وبه موقع به پول نقد از سوي مشتريان درخارج از سيستم بانكي نگهداري مي شود، به داخل شبكه پولي كشور هدايت كرده و سيستم بانكي را در انجام هرچه مطلوبتر رسالت تامين منابع مالي موردنياز بخشهاي مختلف اقتصادي ياري خواهدكرد.
5 - به عنوان جايگزين مناسب اسناد تجاري همانند چك مسائل و مشكلات ناشي ازصدور و استفاده از اين ابزار را در دادوستدهاي تجاري به حداقل خواهدرساند. در مطلب مي تواند گفت براساس رسمي منتشره تعداد چكهاي بلامحل و برگشتي بانكها از ابتداي سال 3731 تا دي ماه سال گذشته ، 5/11 ميليون فقره بوده و تعداد زندانيان چك بلامحل نيز در حدود 00061 نفر است .
6 - اجراي بهينه سياستهاي پولي و مالي به لحاظ امكان كنترل حجم نقدينگي جامعه .
باتوجه به موارد عنوان شده مي توان نتيجه گرفت نقش كارتهاي اعتباري نقش چندبعدي است و در تمام ابعاد زندگي اقتصادي ، اجتماعي ، فرهنگي تمام اشخاص حقيقي و حقوقي كه به نوعي با پول سروكار دارند، موثر است . لذا طرح كارتهاي اعتباري يك طرح ملي است . توسعه و بكارگيري موثر آن ، مشاركت و حمايت تمام موسسات واشخاص در سطح ملي را طلب مي كند.
مديرعامل شركت سايپاكارت ، كارشناس ديگري بود كه به اين پرسش ما پاسخ داد.آقاي حامد حميدنيا در اين زمينه گفت ; نظام متمركز خريد نخستين ضرورت كارت بانكي است . اين نظام چندسالي است درايران ايجادشده ولي نتايج مثبتي ببار نياورده است . هر كارت خريد بايستي تنها از يك گروه خاص و متمركز خريداري كند تا بتوان انگيزه هاي لازم را در مشتريان براي استفاده از كارت به وجود آورد. فروشگاههاي معدودخريد متمركز يا نيمه متمركز محل تجمع چندين شركت كارت شده انگيزه فروشگاه را درخدمات رساني ازبين برده است . و همين موجب شده تا مشتريان كارت به اندازه كافي نباشند. شركت كارت از محل رسوب نقدينگي در حسابهاي خويش استفاده سرمايه گذاري مي كند، رسوب نيز هنگامي در حسابهاي شركت به وجود مي آيد كه تعدادمشتريان به اندازه كافي زياد باشد. تعداد زياد شركتهاي كارت آن هم بدون وابستگي به فروشگاههاي متمركز خريد بازار را به دفعات متعدد تقسيم مي كند و شركتهاي كارت باچند هزار مشتري را به ورشكستگي مي كشاند.
كارتهاي اعتباري مصرف گرايي را ترويج خواهندكرد. دارنده اعتبار به اميد درآمدموهوم هزينه مي نمايد و براي پرداخت بدهي خويش ناچار به معاملات كاذب ، خدمات غيرضروري و غيرتوليدي روي مي آورد و درنتيجه به تورم وحشتناك موجود بازهم مي افزايد. درحالي كه كارتهاي نقدي با اين مشكل كمتر مواجهند. بانك مركزي با احساس اين خطر تنها به اين اكتفا نموده كه از واحدهاي بانكي و اعتباري زيرنظر خويش خواستارعدم همكاري با شركتهاي عرضه كننده كارت اعتباري شده است . واحدهاي مذكور نيزبدين اخطار توجهي نكرده اند.
كارت اعتباري مخصوص خريدهاي تقسيطي است . بدون ترديد خانواده ها ودارندگان كارت اعتباري از كارت خويش براي خريدهاي نقدي استفاده نمي كنند. مايحتاج روزانه آنچه نيست كه دارنده كارت بتواند از آن استفاده نمايد و يا براي مدتي زياد آنها رانگهداري نموده در دفعات بعد با قيمت گران تر خريداري نكند. خريد قسطي به معناي گران تر فروختن كالا از نرخ موجود است . لذا چونكه كالاهاي مصرفي روزانه به قيمت گران تر از بازار خريداري نمي شوند از كارت اعتباري نمي توان استفاده كرد و شركت كارت با بانك از آن سودي نخواهدبرد.
فروشندگان كالاهاي قسطي درحال حاضر داراي امكاناتي نظير قرارداد با ادارات كارت اعتباري منحصرا در خريد كالاهاي پردوام و با قيمت سنگين يا نسبتا سنگين تهيه شده و درنتيجه خريدار بهاي آن را در مدتي طولاني و در چند نوبت پرداخت خواهدكرد.عرضه كارت اعتباري هنگامي اقتصادي خواهدبود كه :
- شركت كارت ناچار از تخصيص اعتبار براي مشتري نباشد.
- فروشگاه موردنظر آماده واگذاري تقسيطي كالاي خود باشد.
- مشتري آماده پرداخت درصد معيني بيش از بهاي نقدي كالاي موردنظر باشد.
- وثيقه مطمئن و قابل اعتمادي توسط مشتري دراختيار سايپا كارت قرار گرفته امكان ضمانت اعتبار را به وجود آورد.
درصورت تحقق شرايط چهارگانه بالا سايپاكارت بهاي كالاي فروخته شده را به فروشنده خواهدپرداخت و دريافت آن را از مشتري به عهده خواهدگرفت . در اين صورت با كارت اعتباري مي توان حتي خانه و خودرو خريداري و يا با آن تجارت هم كرد ودرصورت داشتن حساب ارزي صادرات و واردات انجام داد. نقش سايپاكارت در اين جريان تنها نقش يك ضامن است و نه اعتباردهنده .
نقش بانك مركزي
مطالب گفته شده دو پرسش ديگر را به ذهن مي آورد يك پرسش راجع به نقش بانك مركزي براي نظارت در جلوگيري از سوءاستفاده هاي احتمالي از اين وسيله نوين دادوستد و ديگري روشهايي است كه در ساخت كارت بكارگرفته مي شود تا احتمال تقلب و سوءاستفاده كم وكمتر شود.
اين پرسشها را با آقاي محمد سپهري راد درميان گذاشتيم . وي در پاسخ به پرسش اول گفت : همانگونه كه مي دانيد كارتهاي اعتباري توسط موسساتي صادر مي شود تا افراد يامصرف كنندگان اجازه داشته باشند تا سقف معيني خريد كنند و مدتي بعد پول خريد خودرا پرداخت كنند. به اين ترتيب موسسه اعتباري خطري را مي پذيرد زيرا ممكن است وصول پول براي موسسه اعتباري ميسر نشود.
با اين ملاحظه بانك مركزي كه سياست گذار فعاليت هاي بانكي است بايد در اين راه پيش قدم باشد و با برنامه ريزي و تدوين مقررات خاص و همچنين با مديريت ونظارت دقيق بر اجراي كار بانكها يا موسسات اعتباري ، اجراي هرچه بهتر اين فرايند را تضمين كند. براي دستيابي به اين هدف ، شركتهايي بايد در اين راه سرمايه گذاري لازم را انجام دهند تا اين فعاليت گسترش يابد.
دكتر سپهري درباره اينكه آيا كارتها به گونه اي طراحي شده اند تا مسايل ايمني وحقوقي مصرف كنندگان آنها رعايت شود، نيز گفت : بله ، كارتهاي اعتباري جديد داراي يك ريزپردازنده است و مساله حفاظت و ايمني در اين نوع كارتها به گونه اي در ساختار آنهاطراحي شده است كه امكان سوءاستفاده از كارت نزديك صفر مي رسد و مي توان گفت تخريب يا نفوذ در اين گونه كارتها بسيار سخت است . به همين دليل در ذهن مصرف كنندگان ايمني خاصي نسبت به كارتهاي اعتباري وجود دارد. البته بايد توجه كردكه هرچه ايمني كارتها بالاتر باشد، قيمت آنها بيشتر است . علاوه بر آن موسسات اعتباري هزينه هاي احتمالي تقلب در كارتها را نيز در هزينه هاي خود به حساب مي آورند.
در همين زمينه خانم مه لقا اترك نيز گفت : نقش بانك مركزي ، به عنوان متولي امورپولي و بانكي كشور در تدوين ضوابط و مقررات و استانداردگذاري ابزارهاي نوين و الزام سيستم بانكي به ارائه خدمات نوين بر كسي پوشيده نيست وليكن در زمينه كارتهاي بانكي برداشت از حساب )DRAC|TIBED( ضوابط و استانداردهايي را تهيه و به سيستم بانكي ابلاغ نموده است ولي درخصوص استفاده از كارتهاي بانكي جهت اعطاي تسهيلات به مشتريان )SDRAC|TIDERC( تاكنون اقداماتي صورت نپذيرفته است .
همچنين به منظور بسترسازي براي ارائه خدمات كارت بين بانكي )پذيرش كارتهاي بانكهاي مختلف توسط يكديگر( از طريق شركت خدمات انفورماتيك اقدام به ايجادمركز سوئيچينگ براي انجام عمليات تهاتر، تسويه و انتقال اطلاعات بين بانكها كرده است كه جذب سيستم بانكي به بهره گيري از امكان فوق به منظور رسيدن به اهداف يكپارچه سازي و دستيابي به استانداردهاي بانكداري بين المللي در جريان است .مع الوصف نقش بانك مركزي در زمينه توسعه كارتهاي بانكي در سياستگذاري و راهبري ابزارهاي نوين بانكي و نقش شركت خدمات انفورماتيك به عنوان مجري طرح جامع اتوماسيون بانكي كشور در اجراي طرحهاي مطالعاتي ، بومي سازي ابزارها و تكنولوژي نوين بانكي و اتصال سيستم هاي مركزي ملي به سيستم هاي مركزي بين المللي بسيارتعيين كننده است .
در زمينه مسايل ايمني و امنيتي مربوط به انواع كارت آقاي مجيد آرام نيز اظهارداشت : سطح امنيتي تعريف شده براي اين كارتها داراي كلاسهاي مختلفي است بالاترين كلاس ويژه |Aبراي مسائل دفاعي و امنيتي كلاس بعد B است براي بانكها و موسسات مالي و كلاس C براي موسسات بهداشتي است . بنابراين مسايل امنيتي براي اين گونه كارتها در ايران درخصوص كلاس |Bبوده و از آن استفاده مي شود.
درمورد مسايل فني كارتها نيز بايد گفت : در گذشته اين كارتها فقط داراي يك نوارمغناطيسي بودند كه كليه اطلاعات بر روي اين نوار ضبط مي شد و دارندگان اين كارت بانوار مغناطيسي زماني كه حجم بالايي از مبلغ را مي خواستند شناسايي كنند، مي بايستي حتما به يكي از خطوط ماهواره اي وصل مي شدند و زماني كه وصل مي شدندمي توانستند از موجوديشان اطلاع حاصل كنند. اما كارتهاي هوشمند امروزي به گونه اي ساخته شده كه باعث كم شدن ارتباط بين موسسه و بانك مركزي مي شود. درنتيجه غير ازنوار مغناطيسي صفحه اي ديگر بر روي كارت تعبيه شده است كه ديگر نيازي به وصل شدن با مركز مخابرات وجود ندارد.
اين پرسش را با آقاي يعقوب نيك اختر نيز درميان گذاشتيم و درمورد مسايل ايمني كارتها پرسيديم . وي در پاسخ با اشاره به اينكه اين كارتها از جنس C.V.P براق و با چاپ دورويه و در چهار رنگ ارائه مي شود افزود: اين كارتها داراي يك مايكروماجول باظرفيت يك كيلوبايت با قابليت يكصدهزار مرتبه شارژ و عمر مفيد ده ساله است .همچنين در برابر سرما و گرما، رطوبت و مايعات ، اشعه و مغناطيس مقاوم هستند وكارتها داراي رمز مشخص و رمز عمومي با امنيت بالا )NIP( هستند. كارت داراي قابليت حفاظت ازنظر خواندن و نوشتن نيز هست .
آخرين صاحب نظري كه به اين پرسش پاسخ داد آقاي حامد حميدنيا بود. وي درمورد نقش بانك مركزي اظهار داشت : اصولا دولت بايستي نسبت به ورود اين پديده به ايران بي تفاوت ننشيند تا پس از مواجهه با مشكلات آن ناچار از عكس العمل هاي تند وبي حاصل شود.
برخي اشتباهات در سالهاي گذشته درمورد بي اعتنايي نسبت به ثروتهاي بادآورده ،تغييرات مكرر قوانين و مقررات تجاري بخصوص صادرات و واردات ، زمينه هاي پيدايش شركتهاي مضاربه اي را فراهم ساخت . نيازهاي جامعه هرچند كاذب و غيرمفيد، پيدايش ورشد شركتهاي مضاربه اي را فراهم ساخت و آن زيانها را متوجه اقتصاد و مردم كرد.
پول نقش مهمي در جريانات اقتصادي مملكت بازي مي كند و دولتها توسط بانك مركزي با ابزارهايي درمجموع بنام سياست هاي پولي و اعتباري نقش پول را در اقتصادمملكت هدايت و كنترل مي نمايند، كارت بانكي اعم از نقدي يا اعتباري ازجمله ابزارهاي جديد سياست پولي و اعتباري به شمار مي آيند، نقش اين دو يكسان نيست و كارت اعتباري از وزن و اهميت زيادتري برخوردار است . اما دولت و بانك مركزي هنوز درصددبرنيامده اند تا معلوم سازند چه كسي و يا سازماني اين ارمغان جديد را به ايران آورده است و چه شخصيت هاي حقيقي يا حقوقي و به چه دليل مي توانند متولي آن باشند. معناي رقابت بين شركتهاي كارت بانكي يا كارت پول بايد چه باشد. تعداد آنها تاچند واحدمي تواند افزايش پيدا كند. هركدام از شركتهاي كارت چه وظايفي دارند و چه مقرراتي برآنها بايد ساري و جاري باشد، رابطه آنها با فروشگاهها و عرضه كنندگان كالا چگونه است و...
ولي متاسفانه هنگامي كه كارت درحال همه گيرشدن است ، بانك مركزي نوع اعتباري آن را در مقابل سياست انقباضي بانكي خود مي بيند و به اخطاري ساده اكتفا مي كند. لذااگر تا زمان باقي است چاره اي براي اين كار نينديشد، آينده كارت در ايران همان خواهدشد كه به عنوان مثال به جاي صنعتي شدن ، كارخانجات صنعتي را به ايران آورديم ، صنعت را با صنعتي شدن تفاوت نگذاشتيم . درنتيجه كشوري مانند كره جنوبي كه ازجمله صنعت مونتاژ خودرو را هم زمان با ايران شروع كرد امروز در كشور ما كارخانه اتومبيل سازي مي سازد.
چگونگي طراحي كارتها
يكي از مسايلي كه در ساخت انواع كارتها موردتوجه سازندگان قرار گرفته است اماشايد بسياري از مصرف كنندگان به آن توجه ندارند چگونگي طراحي كارتها و مسايل مربوط به گرافيك و تاثيرات بصري روي دارندگان كارت است .
اين موضوع در طراحي كارتهاي ايراني نيز موردتوجه قرار گرفته است . اما چه نكاتي در طراحي اهميت دارند؟ اين پرسش را با آقاي عبدالله باقري دانا در ميان گذاشتيم . وي در پاسخ مشروحي كه به اين پرسش داد ابتدا به برخي موضوعات در زمينه چگونگي ارتباط و تاثير پيامهاي بصري روي مخاطب اشاره كرد. وي گفت : پيشرفت و گسترش روزافزون تكنولوژي به خصوص تكنولوژي ارتباطات و الكترونيك امكان بهره گيري مطلوب و بهينه را از محصولات الكترونيكي اعم از سخت افزار و نرم افزار را براي استفاده كننده فراهم مي سازد. دركنار اين پيشرفت و توسعه ، نيازهاي متنوع و مختلف انساني از ابتدا با وي همراه بودند، برطرف كردن اين نيازهاي متفاوت و متنوع و بعضامتضاد، از مسائل و مشكلاتي است كه انسانها درپي آن بودند. از ابزارهاي موثر و كارآمددرجهت فائق آمدن بر مشكلات و برآوردن نيازها طراحي |)NGISED(است . طراحي اساسا روندي است كه در آن نيازهاي مختلف انساني موردبررسي قرار مي گيرد و براي آنهاراه حل ارائه مي شود. طراحي كردن داراي طيف وسيعي از معناي طراحي الكترونيكي تاطراحي گرافيكي است و همان طور كه گفته شد، تمامي اين تلاشهادرجهت پاسخگويي وبرآوردن نيازي مشخص است . ارتباطات بصري )NOITACINUMMOC|LAUSIV(ازجمله اين نيازهاست كه در طراحي سيستم و ارتباط انسان باماشين موردتوجه قرار مي گيرند.
هر چيزي كه در مقابل چشم ظاهر مي شود مي تواند مفهوم ارتباط بصري داشته باشدو ارزشهاي متفاوتي را برحسب موضوعي كه در آن گنجانده مي شود، منتقل مي كند.شناخت پيداكردن نسبت به آنچه كه ارتباط بصري خوانده مي شود مانند يادگيري زبان است ، زباني كه تنها از تصاوير تشكيل شده است و آنچه كه سبب متمايز شدن ارتباطات انساني از ديگر موجودات زنده مي شود، توانايي بسيار زياد انسانها در خلق و فهم واستفاده از نمادها )SELOBMYS( است . انسان به طور مستقيم و بي واسطه و ياغيرمستقيم و با واسطه مي تواند ارتباط برقرار كند. درواقع ارتباطات غيركلامي و بصري به عنوان زبان قراردادي شناخته شده است و انسان براي تفسير علامتي كه به اين صورت دريافت مي كند بايد كليدهايي دراختيار داشته باشد، اين كليدها اشكال ، رنگ ، جنس ،بافت و... است .
طراحي بصري داراي اصول كلي است كه عبارتند از: نقطه ، خط، سطح ، حجم ،رنگ ، بافت ، رويه و نور كه اين عناصر بصري در يك تركيب بندي مناسب |)NOITSOPMOC(موثرترين و بهترين تاثير را از جهت رواني و درك تصاوير و روابطفيمابين عناصر موجود در يك طرح بصري ارائه مي دهند.
در تعاريف متعددي از نقطه به عنوان كوچكترين اثر نوك مداد بر روي يك ورق كاغذو يا محل تقاطع دو خط در فضا نام برده شده است ، ولي درواقع به عنصري در يك كادرچه به صورت منفرد، ساده و يا پيچيده مي تواند اطلاق شود. به عنوان مثال خورشيد درآسمان آبي مي تواند به عنوان يك نقطه مطرح شود و يا يك چيپ الكترونيكي در سطح يك كارت اعتباري مي تواند به عنوان يك نقطه مطرح شود. تاثيراتي كه نقطه مي تواند دريك سطح بسته ايجاد كند قابل توجه است . احساس تعادل و توازن با محل قرار گرفتن نقطه در وسط صفحه به صورت نظري يا گوشه هاي كادر تشديد يا تضعيف مي شود.
انواع خطوط )مستقيم ، مورب ، منحني ، شكسته ( آثار متفاوتي دارند. از خطوطمستقيم مي توان براي القاء حس نظم ، آرامش ، اطمينان بهره جست . خطوط شكسته دريك سطح بيانگر نوعي اغتشاش است كه از عدم اطمينان سرچشمه مي گيرد و خطوطمورب نمايانگر حس عدم تعادل و حركت هستند. نوار پهن و مغناطيسي بر روي يك كارت اعتباري صرفنظر از عملكرد آن در محلي قرار دارد كه بهترين تاثير بصري براستفاده كننده دارد و تقريبا در 31 كادر قرار دارد. پهناي آن نيز از همين قاعده پيروي مي كند.در مثال قبلي در بخش نقاط، در مجموعه چيپ الكترونيكي خطوط نازكي مشاهده مي شوند كه صرفنظر از عملكرد فني آن القاء حس نظم و اطمينان را به استفاده كننده برعهده دارد.
وجود نسبت طلايي كه اغلب يكي از اصول مطلق كمپوزيسون )تركيب بندي (به حساب مي آيد; از عوامل دستيابي به نسبت هاي خوب از طريق رياضي است و اين سيستم از طراحي حروف ، طراحي تمبر و طراحي صنعتي گرفته تا نسبتهاي عالي معماري و مهندسي كاربردي مورداستفاده دارد. سطوح نيز به نوبه خود تاثيرات متفاوتي را القاء مي كنند، محل قرارگيري سطوح در يك كادر، نوع سطوح دايره ، مستطيل ، مربع ويا مثلث و... نيز مطرح مي باشد، به عنوان مثال اگر بخواهيم ناپايداري و پويايي و حركت را القاء كنيم دايره بهترين تاثير را خواهد داشت ، زيرا تنها يك نقطه تماس دارد. مستطيل به شرطي كه از سمت طول قرار گرفته باشد ثبات را نشان مي دهد. مثلث به بهترين وجه استوار بودن را نشان مي دهد.
هنگامي كه سطوح با يكديگر تركيب شوند، احجام به وجود خواهندآمد. معمولا دركارتهاي اعتباري به لحاظ لزوم ساده كردن ارتباط با استفاده كننده ، بايد كمتر از احجام استفاده كرد. البته وجود تصاوير و مناظر طبيعي و يا اشكال شناخته شده منافاتي بامطالب ارائه شده ندارد و در زمره احجام قرار نخواهدگرفت .
انسان تمامي دانش و تجربه خود در جهان هستي را به وسيله دو عنصر رنگ و فرم كسب مي كند، اشياء موجود در طبيعت ابتدا رنگ و سپس فرم آنها كه از طريق چشم به مغز انتقال يافته است ، قابل درك مي گردند، وهرگونه تحريكات رنگي كه توسط چشم دريافت مي شود، علاوه بر واكنش هاي احساسي و رواني ، واكنش هاي فيزيكي را نيزدربردارد و اين واكنش به صورت خودآگاه و ناخودآگاه هستند. همانگونه كه در طراحي ،ارزش فرمي ، اندازه فرم و مواد به صورت آگاهانه و توسط فكر منطقي موردتاكيد قرارمي گيرند، كاربرد رنگ نيز بايد به صورت منطقي باشد و اگر قرار است كه نيازهاي روحي و بصري توده هاي مردم برآورده شوند، رنگها نيز نبايد براساس هوي وهوس و يا تصادفي انتخاب شوند. رنگ علاوه بر كاربرد زيبايي و بصري عملكرد روانشناختي و سمبوليكي نيز دارد. اصول و اساس هماهنگي كه نيازهاي زيباشناختي چشم انسان را برطرف مي كندبه عنوان احساس رنگ و يا فرهنگ رنگ تلقي شده است . استفاده از تضادهاي همزمان رنگي ، هارموني رنگي ، گرم و يا سردبودن رنگ ، تخت و مسطح بودن و يا حجم دار بودن رنگ مي تواند، در ايجاد، تشديد و تضعيف ارتباط بصري موردتوجه باشند.
بافت ، جنس و ابعاد نيز از عوامل تاثيرگذار مي باشند كه در اين نمونه ها به لحاظكاربردي كمتر از ايجاد بافت بصري استفاده مي كنند. در نمونه هاي ارائه شده بعضي ازاعداد و اسامي به صورت برجسته چاپ شده اند كه نوعي بافت ايجاد كرده اند كه درحقيقت جنبه كاربردي دارند، شايد با ايجاد بافت و نشانه مخصوصي ، ترتيبي اتخاذگردد تا نابينايان نيز بتوانند با اين سيستم ارتباط برقرار كنند، البته وجود نوع ديگري ازارتباط از نوع صوتي براي اين افراد توصيه مي شود. جنس و ابعاد اين گونه كارتها نيز به لحاظ مشترك بودن ، خود نوعي ارتباط بصري ايجاد كرده است ، تمامي آنها داراي ابعاديكسان هستند و با نوعي از ورق پلاستيكي ساخته مي شوند كه ارتباط بصري را تشديدمي كند.
بسترسازي فرهنگي
در مطالبي كه در زمينه ويژگيهاي طراحي و ساخت كارتها گفته شد، تاكيد عمده روي اين بود كه كارتها تاثير مثبت و مطلوبي در استفاده كنندگان داشته باشند. اما آيا اين موضوع تنها در طراحي موردتوجه است يا اصولا براي فراگير كردن اين پديده نوين بايدبسترسازي فرهنگي كنيم و اگر آماده كردن چنين بستري لازم است چگونه بايد انجام شود؟ و در ادامه اين پرسش و به عنوان تكميل كننده اين سوال كه آينده اين كارتها دركشور ما چيست ؟
در اين زمينه آقاي مجيد آرام با اشاره به اين كه بسترسازي يك امر لازم است تااستفاده بهتر و مناسبتري به عمل آيد گفت : به نظر من فقط ازطريق تبليغات آن هم ازطريق رسانه هاي جمعي به طوري كه موسسات دارنده اين كارت بتوانند از طريق آموزش تبليغاتي ، جنبه هاي مثبت و كاربردي اين كارت را براي افراد و كساني كه مي خواهند از آن در زمينه هاي مختلف بهره ببرند، اعلام كنند.
وي درخصوص پيش بيني آينده اين كارتها كه قرار است جايگزين پول يا چك شوندنيز گفت : باتوجه به روند جهاني و حركت به سوي تكنولوژي برتر و پيشرفته ، قدرمسلم در ايران نيز چنين حركتهايي ولو با آهنگ آرام ، انجام خواهد پذيرفت و ما از اين قاعده مستثني نخواهيم بود.
پس از اين اظهارنظر كه در آن تاكيد روي نقش رسانه ها بود، سخنان آقاي حامدحميدنيا را بخوانيد كه به جنبه ديگري تاكيد دارد.
مردم ايران از پديده هاي نو به خوبي استقبال مي كنند، در كوتاه مدت آن را مي پذيرندولي با احتياط با آن روبرو مي شوند. بدو خوب آن را مي سنجند و درصورتي كه آن راپسنديد، با فرهنگ ايراني تطبيق اش مي دهند و درغير اين صورت آن را به دور مي اندازند.تجربيات تاريخي نشان داده هنگامي كه پديده اي بيگانه با آرامش و بدون توسل به زور به جامعه ايراني آمده و با فرهنگ ايراني در تضاد نبوده درعين حال سودمنديهايي داشته ،پذيرفته شده است و به عنوان يك رسم ايراني متداول مي شود. نمونه روشن آن نظام متمركز خريد در ايران است . ايجاد فروشگاههاي بزرگ زنجيره اي در ابتدا خيلي ساده پذيرفته و به زودي از آن در زمينه هاي مختلف توليدي و تجاري نمونه برداري شد. امابه تدريج مشكلاتي پيش آمد و كاركرد نامناسب آنها موجب شد كه مردم به آنها كمتررغبت نشان دادند و تكثير فروشگاههاي مذكور متوقف ماند. كارت پول نيز پديده جديدي در فرهنگ تجاري ايران است و با آن تضادي ندارد. لذا در صورتي كه با تبليغات مناسبي به مردم شناسانده شده و اثرات مفيد آن بر همگان معلوم شود از آن به خوبي استقبال خواهدشد. پرداخت تخفيف خريد يا اهداء پاداش و جوايز نقدي و غيرنقدي مردم را به سوي آن جلب خواهدكرد و ارائه خدمات كافي به آنها سبب خواهدشد تا به استفاده از آن ادامه دهند. ولي اگر مردم در عمل آن را مفيد نبينند يا دست وپاگير و مزاحم تشخيص دهند، آن را به دور خواهند انداخت .
پيش بيني آقاي يعقوب نيك اختر نيز در زمينه چگونگي استفاده از كارتها در ايران خوش بينانه است . به گفته وي قدرمسلم اگر بخواهيم در جهان پيشرفته فعلي حرفي براي گفتن داشته باشيم بايد از وسايل و امكانات روز استفاده كنيم اين كارتها درحال حاضراسباب تبادلات براي كشورهاي پيشرفته و درحال پيشرفت است و قدرمسلم به زودي شاهد اين خواهيم بود كه استفاده از پول در جوامع پيشرفته ديگر جايي ندارد و تمامي معاملات كه درحال حاضر برخي از آنها توسط اينترنت هم صورت مي پذيرد، توسطاينگونه كارتهاي اعتباري صورت خواهد پذيرفت .
آقاي محمد سپهري راد نيز درمورد بسترسازي به جنبه ديگري از موضوع اشاره كردو آن هم فراهم بودن بستر مخابراتي بود. وي گفت : وقتي مصرف كننده با استفاده از كارت اعتباري خود خريد مي كند، فروشندگان مبالغ فروش خود را از موسسه هاي اعتباري وصول مي كند. اگر فروشندگان بتوانند با مبادله اسناد الكترونيكي مطالبات خود را ازموسسه هاي اعتباري دريافت كنند، اجراي اين فرايند آسان تر مي شود. براي رسيدن به اين هدف بستر مخابراتي اهميت پيدا مي كند.
درحال حاضر بخش عمده تجارت الكترونيكي به صورت بنگاه به مصرف كننده )C2B( است و بخش بنگاه به بنگاه |)B2B(محدودتر است . مصرف كننده با خريد ازطريق اينترنت به نحوي بايد هزينه مربوطه را بپردازد و بهترين راه براي مبادله پول ، استفاده ازكارتهاي اعتباري است . در تجارت الكترونيك در بخش بنگاه به بنگاه ، روشهاي بانكداري الكترونيكي موردنياز است و كارتهاي اعتباري در اين بخش كارساز نيست .
درمورد آينده نيز به نظر مي آيد در آينده جايگاه خوبي خواهند داشت ، اما چون موسسه هاي اعتباري قوي و خطرپذير در ايران وجود ندارد، ممكن است اين گونه كارتهابا سرعت بالايي مورد استفاده واقع نشوند. اما اگر موسسات اعتباري با سرعت حساب شده اي به افرادي كه اطمينان بيشتري به آنها وجود دارد كارت اعتباري بدهند،چشم انداز كارت اعتباري در ايران اميدبخش خواهدبود. دولت نيز بايد سياستهاي آينده خود را در ابعاد و زمينه هاي اقتصادي تغيير دهد و نقش مهم تري در اين باره ايفا كند.گفتني است كه هرچه كارتهاي اعتباري بيشتري توزيع شود، خود به نوعي باعث كاهش خطرات ناشي از تقلب در آنها مي شود.
آقاي ابراهيم رزاقي نيز درمورد كاربرد كارتها در ايران نظر مثبت داشت و استفاده ازآنها را در ارتباط بهتر ميان توليدكننده كالا يا خدمات و مصرف كنندگان ، همچنين صادركنندگان كالا مهم ارزيابي كرد ولي آن را درگرو ايجاد اعتماد واقعي دانست . وي درپاسخ به اين پرسش كه چگونه مي توان در ابعاد اقتصادي ، اعتماد واقعي را ميان توليدكنندگان و مصرف كنندگان به عنوان دو ركن اصلي مسايل اقتصادي ايجاد كرد تاباعث جلوگيري از برخي سوءاستفاده ها شود، گفت : كارت و صادركننده آن درواقع حلقه اتصال بين توليد و ارائه كنندگان كالا و خدمات با مصرف كنندگان صادركننده به شمارمي رود كه تاكنون اين حلقه اتصال سيستم بانكي بوده است . در آينده نيز ممكن است موسسات مالي ديگر كه با نظارت بانك مركزي فعاليت خواهندكرد نقش خود را ايفا كنند.بديهي است چنانچه فروشنده كالا و خدمات در زمانهاي مقرر كل ميزان فروش خود رادريافت دارند اطمينان و اعتماد آنها جلب خواهدشد. همچنين دارندگان كارت نيز بايستي مطمئن شوند كه بجز خودشان هيچ كس و به هيچ وجه دسترسي به كارت و حسابهاي آنهارا ندارد و اين درگرو امنيت فناوري مورداستفاده بانكها است . براي اين منظور بايستي حتما از سيستمهاي با ضريب امنيت كافي و همچنين استانداردهاي موردقبول وبين المللي خصوصا دقت سيستمهاي پيچيده رمزكننده اطلاعات استفاده كنند تا احتمال نفوذ و استفاده از كارتهاي ديگران به حداقل ممكن كاهش يابد.
مساله ديگر در زمينه اعتمادسازي استفاده ملي از اين نوع كارتها است ; يعني بايستي سيستم بانكي با اتخاذ تدابير و تمهيداتي استفاده از كارتهاي مختلف را براي فروشندگان فراهم كند. باتوجه به سرمايه گذاري سنگين در اين گونه فعاليتها بايستي با تشكيل اتحاديه يا سازمانهاي مشابه بانكهاي كشور نسبت به پذيرش كارتهاي ساير بانكها اقدام كنند كه دراين صورت توسعه اين ابزار با سرمايه گذاري معقول تري امكان پذير مي شود.
اما اين كارتها تاچه حد مي توانند به توليدكنندگان در صادرات كالا و خدمتشان ياري رساند. در اين زمينه نيز بايد گفت دردنيا با دو روش خريد الكترونيكي ازطريق اينترنت ،همچنين پذيرش كارتهاي اعتباري معتبر از قبيل ASIV-DRAC|RETSAM-YAPORUEدر اكثريت كشورها امر فروش كالا به جهانيان را تسهيل كرده است . ولي در ايران و به دليل مقررات ارزي اين استفاده در حداقل ممكن بوده و اميد است در صورت تغيير در قوانين ارزي ، اين فناوري در خدمت توليدكنندگان و فروشندگان كالا و خدمات ايران نيز قرارگيرد.
