 |
ضرورت ارتباط ميان دانشگاهها ومراكز پژوهشي
از: دكتر فريدون رهنماي رودپشتي
چكيده
اين مقاله حاصل تجربه اجرايي نگارنده در حوزه اطلاع رساني و تجربه علمي درحوزه دانشگاه است كه مي تواند شرايط اوليه درجهت عينيت بخشيدن به اين آرزوي ديرينه يعني "ارتباط بين دانشگاهها و مراكز پژوهشي " را فراهم كند.
رشد و توسعه پايدار كشور، بقا و حيات و تداوم فعاليت بنگاههاي اقتصادي بويژه صنايع و در سايه آنها فراهم كردن شرايط مناسب زندگي براي همه آحاد جامعه را بايد درپويايي دانشگاهها و نهادينه كردن ارتباط بين دانشگاه و پژوهش و مراكز تحقيقاتي جستجو كرد. علم بدون عمل و عمل بدون علم هر دو آفت زندگي اجتماعي هستند.
نهادينه كردن مباني علم به تحقيق و پژوهش وابسته است . ارتقا فرهنگ پژوهش وتحقيق به اعتقاد و باور و اشتياق محقق دانشگاهي به تحقيق بستگي دارد. رابطه تعاملي بين علم و تحقيق را مي بايست از طريق ابزارهايي فراهم ساخت .
نگارنده در اين مقاله سعي كرده است ضمن بيان ضرورت ارتباط بين دانشگاهها ومراكز تحقيقاتي ، علم و تحقيق را آشتي دهد. اهتمام نگارنده بر اين بوده است كه براساس مطالعات فراوان با ارائه يك مدل فرضي اين مهم را عملي سازد.
مقدمه
در عرصه فعاليتهاي اقتصادي ، اجتماعي ، فني و... منابع محدود و نيازها نامحدوداست . به كارگيري موثر و مطلوب منابع در راستاي تحقق اهداف از مهمترين مسايل حوزه مديريت و اداره هر سازمان است .
در اين راستا، مديريت براي تصميم گيري نياز به اطلاعات دارد. انتقال و تبادل اطلاعات ، لازمه اش سيستم ارتباطي است . دستيابي سريع و به موقع اطلاعات باتوجه به ويژگي نظام جهاني امروز كه عصر اطلاعات ناميده شده است ، به سيستم اطلاع رساني نياز دارد.
ارتباط دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي ، باتوجه به نوع فعاليت و وظايف و اهداف آنهاضروري است . اين ارتباط ازطريق طراحي و به كارگيري سيستم اطلاع رساني ميسرمي گردد.
ضرورت ارتباط دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي
فعاليت ، وظايف و اهداف دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي ايجاب مي كند كه به طورمنطقي و اصولي با يكديگر ارتباط داشته باشند. دلايل زير مي تواند، ضرورت اين ارتباطرا بيشتر نمايان سازد.
الزامات تكنولوژي و فني ;
الزامات اقتصادي ;
الزامات قانوني .
نوع فعاليت دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي از تغييرات شگرف در تكنولوژي و ديگرعرصه هاي اقتصادي ، اجتماعي متاثر است .
تغييرات تكنولوژيك در تمامي عرصه ها بر فعاليتهاي دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي تاثير داشته و دستيابي به اهداف را به مراتب مشكل تر كرده است . بنابراين الزاما بايستي اين دو واحد با يكديگر ارتباط داشته باشند، زيرا توانائيهاي آنها در انجام مطلوب وظايف و فعاليتها محدود است .
بعد ديگر الزام اقتصادي است . علي الاصول فعاليتها بدون توجيه اقتصادي باتوجه به محدوديت منابع و رقابت در دنياي اقتصادي پذيرفته نيست . در عرصه فعاليت تحقيقاتي و علمي بحث مذكور نيز مصداق دارد.
همان طور كه عنوان گرديد، فعاليت تحقيقاتي و علمي با بررسي فني و اقتصادي شروع مي شود. بنابراين هم دانشگاه و هم مراكز تحقيقاتي باتوجه به الزام اقتصادي مي بايستي با يكديگر ارتباط داشته باشند تا از اتلاف وقت و صرف منابع اضافي جلوگيري شود.
در پاره اي مواقع ضرورت ارتباط مراكز تحقيقاتي و دانشگاهها ناشي از الزامات قانوني است . قانون برنامه و بودجه به عنوان مثال در برنامه هاي توسعه ، اين مساله رامتذكر شده و به عنوان اصل ضروري به مراكز تحقيقاتي ابلاغ كرده است .
مع هذا عوامل مختلفي باعث مي گردد كه بين مراكز تحقيقاتي و دانشگاهي ارتباط وهماهنگي ايجاد شود كه متاثر از الزامات مذكور است :
جلوگيري از به هدررفتن منابع و امكانات و دوباره كاري در مراكز تحقيقاتي ودانشگاهها به دليل انجام فعاليتهاي مشابه ;
ضرورت تغيير در ديدگاههاي دانشگاهها از تئوريهاي صرف به فعاليتهاي علمي وكاربردي ;
آگاه كردن مراكز تحقيقاتي از آخرين يافته هاي علمي و بهره گيري از توان بالقوه دانشگاهيان در انجام فعاليتهاي پژوهشي ;
همسوكردن فعاليت دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي در چارچوب برنامه توسعه كشور.
تحقق اهداف مراكز تحقيقاتي و دانشگاهها بدون هماهنگي و همكاري آنها ميسرنيست و به تبع آن مسايل و مشكلات صنعت نيز حل مي گردد.
آنچه كه ضرورت احساس مي شود نقش دولت در اين هرم ارتباطي است . دولت باتوجه به رسالتي كه دارد. از يك طرف از اختيارات قانوني برخوردار است و ازطرف ديگر بايستي نقش اساسي را در اين مورد ايفا كند. "نمودار 1"
نمودار 1 - الگوي ارتباطي دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي
دانشگاهها
تبيين اهداف وسياستهاي تحقيقاتي
تصويب طرحها و پروژه هاي تحقيقاتي
تبادل اطلاعات موردنياز
اعلام نتايج تحقيق دادن بازخورد
مراكز تحقيقاتي
همان طور كه ذكر شد از نتايج ارتباط دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي ، صنايع بهره مندمي شوند و مشكلات صنايع به طور اصولي و علمي حل مي گردد. نقش دولت به عنوان سياستگذار برنامه هاي تحقيقاتي و علمي ، به عنوان حمايت كننده قانوني ، مالي وبودجه اي ، بسيار مفيد، موثر و الزامي است . ارتباط بين مراكز تحقيقات و دانشگاهها و به تبع آنها صنايع به عنوان ركن سوم مثلث بدون حمايت دولت ممكن نيست . به عبارتي درزير چتر دولت اين ارتباط شكل مي گيرد. فعاليت مي كند و تداوم مي يابد. الگوي ارتباطي زير رابطه و همكاري متقابل عناصر پيش گفته را ترسيم مي كند. "نمودار2"
نمودار 2
از: دكتر فريدون رهنماي رودپشتي
چكيده
اين مقاله حاصل تجربه اجرايي نگارنده در حوزه اطلاع رساني و تجربه علمي درحوزه دانشگاه است كه مي تواند شرايط اوليه درجهت عينيت بخشيدن به اين آرزوي ديرينه يعني "ارتباط بين دانشگاهها و مراكز پژوهشي " را فراهم كند.
رشد و توسعه پايدار كشور، بقا و حيات و تداوم فعاليت بنگاههاي اقتصادي بويژه صنايع و در سايه آنها فراهم كردن شرايط مناسب زندگي براي همه آحاد جامعه را بايد درپويايي دانشگاهها و نهادينه كردن ارتباط بين دانشگاه و پژوهش و مراكز تحقيقاتي جستجو كرد. علم بدون عمل و عمل بدون علم هر دو آفت زندگي اجتماعي هستند.
نهادينه كردن مباني علم به تحقيق و پژوهش وابسته است . ارتقا فرهنگ پژوهش وتحقيق به اعتقاد و باور و اشتياق محقق دانشگاهي به تحقيق بستگي دارد. رابطه تعاملي بين علم و تحقيق را مي بايست از طريق ابزارهايي فراهم ساخت .
نگارنده در اين مقاله سعي كرده است ضمن بيان ضرورت ارتباط بين دانشگاهها ومراكز تحقيقاتي ، علم و تحقيق را آشتي دهد. اهتمام نگارنده بر اين بوده است كه براساس مطالعات فراوان با ارائه يك مدل فرضي اين مهم را عملي سازد.
مقدمه
در عرصه فعاليتهاي اقتصادي ، اجتماعي ، فني و... منابع محدود و نيازها نامحدوداست . به كارگيري موثر و مطلوب منابع در راستاي تحقق اهداف از مهمترين مسايل حوزه مديريت و اداره هر سازمان است .
در اين راستا، مديريت براي تصميم گيري نياز به اطلاعات دارد. انتقال و تبادل اطلاعات ، لازمه اش سيستم ارتباطي است . دستيابي سريع و به موقع اطلاعات باتوجه به ويژگي نظام جهاني امروز كه عصر اطلاعات ناميده شده است ، به سيستم اطلاع رساني نياز دارد.
ارتباط دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي ، باتوجه به نوع فعاليت و وظايف و اهداف آنهاضروري است . اين ارتباط ازطريق طراحي و به كارگيري سيستم اطلاع رساني ميسرمي گردد.
ضرورت ارتباط دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي
فعاليت ، وظايف و اهداف دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي ايجاب مي كند كه به طورمنطقي و اصولي با يكديگر ارتباط داشته باشند. دلايل زير مي تواند، ضرورت اين ارتباطرا بيشتر نمايان سازد.
الزامات تكنولوژي و فني ;
الزامات اقتصادي ;
الزامات قانوني .
نوع فعاليت دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي از تغييرات شگرف در تكنولوژي و ديگرعرصه هاي اقتصادي ، اجتماعي متاثر است .
تغييرات تكنولوژيك در تمامي عرصه ها بر فعاليتهاي دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي تاثير داشته و دستيابي به اهداف را به مراتب مشكل تر كرده است . بنابراين الزاما بايستي اين دو واحد با يكديگر ارتباط داشته باشند، زيرا توانائيهاي آنها در انجام مطلوب وظايف و فعاليتها محدود است .
بعد ديگر الزام اقتصادي است . علي الاصول فعاليتها بدون توجيه اقتصادي باتوجه به محدوديت منابع و رقابت در دنياي اقتصادي پذيرفته نيست . در عرصه فعاليت تحقيقاتي و علمي بحث مذكور نيز مصداق دارد.
همان طور كه عنوان گرديد، فعاليت تحقيقاتي و علمي با بررسي فني و اقتصادي شروع مي شود. بنابراين هم دانشگاه و هم مراكز تحقيقاتي باتوجه به الزام اقتصادي مي بايستي با يكديگر ارتباط داشته باشند تا از اتلاف وقت و صرف منابع اضافي جلوگيري شود.
در پاره اي مواقع ضرورت ارتباط مراكز تحقيقاتي و دانشگاهها ناشي از الزامات قانوني است . قانون برنامه و بودجه به عنوان مثال در برنامه هاي توسعه ، اين مساله رامتذكر شده و به عنوان اصل ضروري به مراكز تحقيقاتي ابلاغ كرده است .
مع هذا عوامل مختلفي باعث مي گردد كه بين مراكز تحقيقاتي و دانشگاهي ارتباط وهماهنگي ايجاد شود كه متاثر از الزامات مذكور است :
جلوگيري از به هدررفتن منابع و امكانات و دوباره كاري در مراكز تحقيقاتي ودانشگاهها به دليل انجام فعاليتهاي مشابه ;
ضرورت تغيير در ديدگاههاي دانشگاهها از تئوريهاي صرف به فعاليتهاي علمي وكاربردي ;
آگاه كردن مراكز تحقيقاتي از آخرين يافته هاي علمي و بهره گيري از توان بالقوه دانشگاهيان در انجام فعاليتهاي پژوهشي ;
همسوكردن فعاليت دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي در چارچوب برنامه توسعه كشور.
تحقق اهداف مراكز تحقيقاتي و دانشگاهها بدون هماهنگي و همكاري آنها ميسرنيست و به تبع آن مسايل و مشكلات صنعت نيز حل مي گردد.
آنچه كه ضرورت احساس مي شود نقش دولت در اين هرم ارتباطي است . دولت باتوجه به رسالتي كه دارد. از يك طرف از اختيارات قانوني برخوردار است و ازطرف ديگر بايستي نقش اساسي را در اين مورد ايفا كند. "نمودار 1"
نمودار 1 - الگوي ارتباطي دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي
دانشگاهها
تبيين اهداف وسياستهاي تحقيقاتي
تصويب طرحها و پروژه هاي تحقيقاتي
تبادل اطلاعات موردنياز
اعلام نتايج تحقيق دادن بازخورد
مراكز تحقيقاتي
همان طور كه ذكر شد از نتايج ارتباط دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي ، صنايع بهره مندمي شوند و مشكلات صنايع به طور اصولي و علمي حل مي گردد. نقش دولت به عنوان سياستگذار برنامه هاي تحقيقاتي و علمي ، به عنوان حمايت كننده قانوني ، مالي وبودجه اي ، بسيار مفيد، موثر و الزامي است . ارتباط بين مراكز تحقيقات و دانشگاهها و به تبع آنها صنايع به عنوان ركن سوم مثلث بدون حمايت دولت ممكن نيست . به عبارتي درزير چتر دولت اين ارتباط شكل مي گيرد. فعاليت مي كند و تداوم مي يابد. الگوي ارتباطي زير رابطه و همكاري متقابل عناصر پيش گفته را ترسيم مي كند. "نمودار2"
نمودار 2
انتخاب شيوه و ابزار ارتباطي به نوع فعاليت ، حجم تبادل اطلاعات ، نوع اطلاعات ،سياست دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي ، و ديگر ويژگيها و مشخصه هاي خاص در اين ارتباط بستگي دارد.
در عرصه تحقيقات و فعاليتهاي علمي و پژوهشي ، اطلاعات از جايگاه والايي برخوردار است . عامل ضروري تحقيق و پژوهش اطلاعات است . بنابراين ضرورت داردبا طراحي و به كارگيري سيستم مناسب اطلاع رساني ، اطلاعات تبادل گردد.
مبادله اطلاعات ، براي ايجاد ارتباط و دستيابي به اهداف تبيين شده ، به سيستم اطلاع رساني به عنوان پل ارتباطي نياز دارد.
سيستم اطلاع رساني به مثابه پل ارتباطي بين دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي عمل مي كند و فرايند مبادله و تبادل اطلاعات موردنياز تحقيق و پژوهش را آسان مي سازد.
مدل فرضي زير ارتباط بين دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي را با يكديگر و با صنعت ترسيم مي كند. "نمودار 3"
نمودار 3 - الگوي ارتباطي دانشگاه ، مراكز تحقيقاتي و صنعت
بانكهاي اطلاعاتي
در فرايند ارتباطات ، اطلاعات انتقال مي يابد. عنصر اساسي در ارتباط، اطلاعات است زيرا هدف اصلي ارتباط، تبادل اطلاعات و پيام است .
پيرامون اهميت روزافزون اطلاعات و تكنولوژي هاي وابسته به آن و علوم همبسته بااطلاع رساني ، دست كم در سالهاي اخير در كشور ما، مباحث زيادي مطرح شده است .گسترش روزافزون اطلاعات ، عصر حاضر را به عصر انفجار دانش يا عصر انفجاراطلاعات مبدل كرده است . براساس تحقيق منتشره در زمينه اطلاع رساني حوزه اقتصادنشان مي دهد كه درصد سرمايه گذاري روي اطلاعات از17 درصد در سال 1950 به 58درصد در سال 1980 افزايش يافته و در همان فاصله زماني اين سرمايه گذاري در بخش صنعت از 56 درصد به 27 درصد تقليل پيدا كرده است . اين روند روبه رشد در دهه 09نيز ادامه داشته و خواهد داشت و با ورود به هزاره سوم متحول شده است .
رابطه ناگسستني خدمات اطلاع رساني با فعاليتهاي تحقيقاتي ، دستيابي به محتواي اطلاعاتي منابع علمي ، رويدادها و نوآوريهاي جهان دانش ، از بين بردن امكان دوباره كاريهاي پژوهشگران ، صرفه جويي هاي مادي و بالاخره پيوندهاي نزديك ميان اطلاع رساني و جنبه هاي گوناگون پيشرفتهاي اجتماعي و اقتصادي سبب شده است كه دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي در داخل كشور از اين مزيت برخوردار گردند و بسياري ازكشورها برنامه هاي وسيعي را براي توسعه نظامهاي ملي اطلاعات يا شبكه هاي اطلاع رساني خود به مرحله اجرا درآورند.
تبادل اطلاعات ، نياز به پي ريزي نظام اطلاعاتي از طريق طرح ريزي بانكهاي اطلاعاتي كه مسئوليت جمع آوري ، ذخيره ، طبقه بندي ، پردازش و بازيابي اطلاعات رابرعهده دارد، امكان پذير است .
به طوركلي مي توان اهداف و مزاياي كلي يك بانك اطلاعاتي را در چهار بخش خلاصه كرد.
رشدپذيري و قابليت توسعه ;
سرعت و كيفيت بالاتر;
صرفه جويي در حافظه ;
اشتراكي شدن داده ها.
شبكه هاي كامپيوتري اطلاع رساني
اطلاعات ازطريق سيستم مناسب ارتباطي مبادله مي شود. ارتباط مناسب بين مراكزتحقيقاتي و دانشگاهها، ازطريق پل ارتباطي به نام سيستم اطلاع رساني ميسر مي شود. اين پل ارتباطي ، به صورت شبكه مكانيزه اطلاع رساني طرح ريزي و بر آن اساس اجرامي گردد.
شبكه هاي كامپيوتري معمولا به مجموعه عناصري گفته مي شود كه ميان آنها نوعي ارتباط مستقيم و غيرمستقيم برقرار باشد. به عبارتي به اشتراك گذاشتن اطلاعات ،پردازش داده ها و ارتباط با مشتركين شبكه تعريف مي شود.
در طراحي شبكه هاي كامپيوتري بايستي به قراردادهاي "پروتكل ارتباطي " شبكه ،نرم افزار شبكه ، امنيت شبكه ، آماده سازي محيط شبكه ، كار در فضاي شبكه ، و مسايل نظير اينها توجه كرد.
علاوه بر موارد فوق ، تجهيزات مناسب در تكنولوژي هاي نوين اطلاعات كه مخابرات ازجمله بااهميت ترين آنها است در امر ذخيره ، بازيابي و تبادل اطلاعات نيز بايدمدنظر قرار گيرد. ازجمله ، اين تكنولوژي هاي نوين تله تكس "TELETEX"، ويدئوتكس "VIDEO TEX"، ويدئوديسك "VIDEO DISC"، سي دي رام "CD-ROM"،اپتوالكترونيك "OPTOELECTRONIC"، و فاكسي مايل "FAXIMAIL" را مي توان نام برد كه هريك به نوبه خود انقلابي درامر انتقال ، ذخيره و بازيابي اطلاعات به وجودآورده اند. درحال حاضر استفاده از فيبر نوري ، انتقال اطلاعات ازطريق ماهواره ، به عنوان تكنولوژي نوين در پردازش و انتقال اطلاعات كه هزينه و حجم كمتري را دربرمي گيرد. دربسياري از كشورهاي پيشرفته متداول است .
در مدل فرضي موردبحث مقاله ، ارتباط مخابراتي راه دور و تجهيزات مناسب ارتباطازجمله مودم ، خطوط تلفن ، كابلهاي مناسب ارتباطي در شبكه كامپيوتري و طراحي سيستم اطلاع رساني به عنوان پل ارتباطي دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي از اهميت ويژه اي برخوردار است .
در مدل فرضي كه ارائه مي گردد نكات برجسته زير مدنظر قرار گرفته است :
- طراحي و به كارگيري سيستم اطلاع رساني فرضي ، در چارچوب نظام اطلاع رساني ملي با بهره گيري از نگرش نظام گرا.
- ارتباط سيستم اطلاع رساني فرضي با شبكه هاي جهاني و داخلي اطلاع رساني .
- طراحي شبكه هاي محلي اطلاع رساني |"LAN"در مراكز تحقيقاتي و دانشگاهي واتصال اين شبكه ها با استعانت از تكنولوژي شبكه هاي شهري "MAN" و به دنبال آن باتوجه به پروتكل هاي ارتباطي يكسان شبكه گسترده "WAN" تشكيل گردد.
مدل فرضي سيستم اطلاع رساني
مدلي كه در زير ارائه مي گردد به عنوان مدل فرضي موردبحث در اين مقاله است كه باذكر پاره اي از جزئيات مربوط به آن به تفكيك در بندهاي جداگانه قيد مي شود. "نمودار 4"
نمودار 4 - مدل فرضي
همان طور كه در شكل بالا نشان داده شده است ويژگيهاي شبكه مذكور شامل :
1 - سيستم مركزي ميزبان " REMOTE ACCESS WORK STATION HOST"به علاوه امكان استفاده از پايگاههاي اطلاعاتي مبتني بر ديسك نوري و نيز حافظه باگنجايش بالا جهت ذخيره سازي اطلاعات .
2 - امكان اتصال سيستم مذكور از طريق پروتكل 25.X يا هر شيوه ديگر به شبكه هاي جهاني ازقبيل اينترنت .
3 - قراردادن شبكه هاي محلي متعدد در محيط استفاده از سيستم ميزبان و امكان ارتباطشبكه هاي مذكور با يكديگر.
4 - امكان استفاده افراد به صورت مستقل ازطريق كانالهاي ارتباطي درنظر گرفته شده به سيستم ميزبان .
5 - امكان بهره گيري از خطوط تلفن ، خطوط LEASED LINE و مودم در ايجاد ارتباط.
6 - نهايتا امكان اتصال تمامي امكانات مدل فرضي در مراكز تحقيقاتي به مدل مشابه درمراكز دانشگاهي .
نتيجه گيري
ارتباط بين مراكز تحقيقاتي و دانشگاهها در جهت انجام تحقيقات و پژوهش و حل مشكلات و مسايل صنعت از عوامل اجتناب ناپذير به شمار مي آيد.
تحقيق و پژوهش و انجام فعاليت علمي زماني ميسر است كه بين مراكز تحقيقاتي ودانشگاهها ارتباط برقرار شود. پل ارتباطي در اين راستا، سيستم اطلاع رساني نوين درچارچوب نظام اطلاع رساني ملي است .
به كارگيري سيستم اطلاع رساني مناسب با بهره گيري از پيشرفته ترين تجهيزات وابزارهاي اطلاع رساني به منظور ايجاد ارتباط بين دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي ضروري است و فوايدي را هم دربرخواهد داشت . ازجمله :
فراهم كردن شرايط لازم براي آگاهي از نياز يكديگر;
جلوگيري از فعاليتهاي تكراري و حذف فعاليتهاي مشابه ;
صرفه جويي در بودجه و هزينه ها;
سرعت در اشاعه و توزيع اطلاعات در بعد كيفي و كمي و دسترسي آسان به اطلاعات ;
كمك به تنظيم سياستهاي اصلي تحقيقات و پژوهش و اهداف درازمدت ;
كمك به تعيين اولويت در فعاليتهاي تحقيقاتي با آگاهي از نياز صنعت ;
متمركز كردن اطلاعات از بعد اطلاع رساني ، نه از بعد فيزيكي ;
آگاه كردن مراكز تحقيقاتي و دانشگاهها از آخرين يافته و نتايج تحقيقاتي و علمي روز وبه كارگيري آنها;
آگاهي از آخرين نتايج و دستاوردهاي تحقيقاتي و علمي مراكز تحقيقاتي توسطدانشگاهها;
كمك به همسو شدن فعاليتهاي تحقيقاتي در راستاي اهداف كلان توسعه .
در مدل فرضي ارائه شده ، باتوجه به مزاياي كه ذكر گرديد، مي تواند ارتباط بين مراكزتحقيقاتي و دانشگاهي را ميسر ساخته و امكان گسترش آن را فراهم كند.
تشريك مساعي متخصصان اين حوزه از دانش مي تواند امكان ، تحقق عملي مدل پيشنهادي در ايجاد سيستم اطلاع رساني را فراهم كند. لذا پيشنهاد مي گردد از متخصصان در زمينه هاي علوم كتابداري ، اطلاع رساني ، كامپيوتر "شاخه هاي مختلف "، الكترونيك ،مخابرات ، مديريت مراكز علمي و تحقيقاتي و اشخاص ذيصلاح زمينه تحقق آن فراهم آيد.
منابع و ماخذ:
1 - آذرنگ ، عبدالحسين ، "اطلاعات و ارتباطات "، تهران ، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي 1371.
2 - بذرافشان ، حسن ، "نكاتي چند پيرامون شبكه هاي محلي "LAN""، مجله پژوهش ومهندسي ، شماره 9، 1372.
3 - جعفر نژادقمي ، عين اله ، "ايجاد بانكهاي اطلاعاتي به كمك نرم افزارهاي مشهد، جهاد دانشگاهي مشهد "1371".
4 - حري ، عباس ، "مروري بر اطلاعات و اطلاع رساني " تهران ، نشر كتابخانه ، 1372.
5 - دانشگاه صنعتي اميركبير، "نشريه سومين كنگره سراسري همكاريهاي دولت ، دانشگاه وصنعت براي توسعه ملي "، 1375.
6 - رهنماي رودپشتي ، فريدون ، "اهميت اطلاعات و نقش ارتباطات در گردش اطلاعات "،مجله پژوهش و مهندسي ، شماره 7، 1372.
7 - شاهنگيان ، محمدحسين ، "مديريت اطلاعات و اطلاع رساني "، تهران : دانشگاه امام حسين ، 1365.
8 - شركت نرم افزاري سينا، "مديريت شبكه هاي كامپيوتري "، تهران : كانون نشر علوم ، 1372.
9 - كاشاني ، اميررضا، "مديريت بانكهاي اطلاعاتي "، تهران : دانشگاه علم و صنعت ايران .
01 - مهدوي ، محمدنقي ، "مديريت اطلاعات "مجموعه دوم ""، تهران ، سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران - دفتر اطلاعات علمي و فني ، 1370.
دكتر فريدون رهنماي رودپشتي : استاد دانشگاه ، محقق و مشاور مديريت
در عرصه تحقيقات و فعاليتهاي علمي و پژوهشي ، اطلاعات از جايگاه والايي برخوردار است . عامل ضروري تحقيق و پژوهش اطلاعات است . بنابراين ضرورت داردبا طراحي و به كارگيري سيستم مناسب اطلاع رساني ، اطلاعات تبادل گردد.
مبادله اطلاعات ، براي ايجاد ارتباط و دستيابي به اهداف تبيين شده ، به سيستم اطلاع رساني به عنوان پل ارتباطي نياز دارد.
سيستم اطلاع رساني به مثابه پل ارتباطي بين دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي عمل مي كند و فرايند مبادله و تبادل اطلاعات موردنياز تحقيق و پژوهش را آسان مي سازد.
مدل فرضي زير ارتباط بين دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي را با يكديگر و با صنعت ترسيم مي كند. "نمودار 3"
نمودار 3 - الگوي ارتباطي دانشگاه ، مراكز تحقيقاتي و صنعت
بانكهاي اطلاعاتي
در فرايند ارتباطات ، اطلاعات انتقال مي يابد. عنصر اساسي در ارتباط، اطلاعات است زيرا هدف اصلي ارتباط، تبادل اطلاعات و پيام است .
پيرامون اهميت روزافزون اطلاعات و تكنولوژي هاي وابسته به آن و علوم همبسته بااطلاع رساني ، دست كم در سالهاي اخير در كشور ما، مباحث زيادي مطرح شده است .گسترش روزافزون اطلاعات ، عصر حاضر را به عصر انفجار دانش يا عصر انفجاراطلاعات مبدل كرده است . براساس تحقيق منتشره در زمينه اطلاع رساني حوزه اقتصادنشان مي دهد كه درصد سرمايه گذاري روي اطلاعات از17 درصد در سال 1950 به 58درصد در سال 1980 افزايش يافته و در همان فاصله زماني اين سرمايه گذاري در بخش صنعت از 56 درصد به 27 درصد تقليل پيدا كرده است . اين روند روبه رشد در دهه 09نيز ادامه داشته و خواهد داشت و با ورود به هزاره سوم متحول شده است .
رابطه ناگسستني خدمات اطلاع رساني با فعاليتهاي تحقيقاتي ، دستيابي به محتواي اطلاعاتي منابع علمي ، رويدادها و نوآوريهاي جهان دانش ، از بين بردن امكان دوباره كاريهاي پژوهشگران ، صرفه جويي هاي مادي و بالاخره پيوندهاي نزديك ميان اطلاع رساني و جنبه هاي گوناگون پيشرفتهاي اجتماعي و اقتصادي سبب شده است كه دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي در داخل كشور از اين مزيت برخوردار گردند و بسياري ازكشورها برنامه هاي وسيعي را براي توسعه نظامهاي ملي اطلاعات يا شبكه هاي اطلاع رساني خود به مرحله اجرا درآورند.
تبادل اطلاعات ، نياز به پي ريزي نظام اطلاعاتي از طريق طرح ريزي بانكهاي اطلاعاتي كه مسئوليت جمع آوري ، ذخيره ، طبقه بندي ، پردازش و بازيابي اطلاعات رابرعهده دارد، امكان پذير است .
به طوركلي مي توان اهداف و مزاياي كلي يك بانك اطلاعاتي را در چهار بخش خلاصه كرد.
رشدپذيري و قابليت توسعه ;
سرعت و كيفيت بالاتر;
صرفه جويي در حافظه ;
اشتراكي شدن داده ها.
شبكه هاي كامپيوتري اطلاع رساني
اطلاعات ازطريق سيستم مناسب ارتباطي مبادله مي شود. ارتباط مناسب بين مراكزتحقيقاتي و دانشگاهها، ازطريق پل ارتباطي به نام سيستم اطلاع رساني ميسر مي شود. اين پل ارتباطي ، به صورت شبكه مكانيزه اطلاع رساني طرح ريزي و بر آن اساس اجرامي گردد.
شبكه هاي كامپيوتري معمولا به مجموعه عناصري گفته مي شود كه ميان آنها نوعي ارتباط مستقيم و غيرمستقيم برقرار باشد. به عبارتي به اشتراك گذاشتن اطلاعات ،پردازش داده ها و ارتباط با مشتركين شبكه تعريف مي شود.
در طراحي شبكه هاي كامپيوتري بايستي به قراردادهاي "پروتكل ارتباطي " شبكه ،نرم افزار شبكه ، امنيت شبكه ، آماده سازي محيط شبكه ، كار در فضاي شبكه ، و مسايل نظير اينها توجه كرد.
علاوه بر موارد فوق ، تجهيزات مناسب در تكنولوژي هاي نوين اطلاعات كه مخابرات ازجمله بااهميت ترين آنها است در امر ذخيره ، بازيابي و تبادل اطلاعات نيز بايدمدنظر قرار گيرد. ازجمله ، اين تكنولوژي هاي نوين تله تكس "TELETEX"، ويدئوتكس "VIDEO TEX"، ويدئوديسك "VIDEO DISC"، سي دي رام "CD-ROM"،اپتوالكترونيك "OPTOELECTRONIC"، و فاكسي مايل "FAXIMAIL" را مي توان نام برد كه هريك به نوبه خود انقلابي درامر انتقال ، ذخيره و بازيابي اطلاعات به وجودآورده اند. درحال حاضر استفاده از فيبر نوري ، انتقال اطلاعات ازطريق ماهواره ، به عنوان تكنولوژي نوين در پردازش و انتقال اطلاعات كه هزينه و حجم كمتري را دربرمي گيرد. دربسياري از كشورهاي پيشرفته متداول است .
در مدل فرضي موردبحث مقاله ، ارتباط مخابراتي راه دور و تجهيزات مناسب ارتباطازجمله مودم ، خطوط تلفن ، كابلهاي مناسب ارتباطي در شبكه كامپيوتري و طراحي سيستم اطلاع رساني به عنوان پل ارتباطي دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي از اهميت ويژه اي برخوردار است .
در مدل فرضي كه ارائه مي گردد نكات برجسته زير مدنظر قرار گرفته است :
- طراحي و به كارگيري سيستم اطلاع رساني فرضي ، در چارچوب نظام اطلاع رساني ملي با بهره گيري از نگرش نظام گرا.
- ارتباط سيستم اطلاع رساني فرضي با شبكه هاي جهاني و داخلي اطلاع رساني .
- طراحي شبكه هاي محلي اطلاع رساني |"LAN"در مراكز تحقيقاتي و دانشگاهي واتصال اين شبكه ها با استعانت از تكنولوژي شبكه هاي شهري "MAN" و به دنبال آن باتوجه به پروتكل هاي ارتباطي يكسان شبكه گسترده "WAN" تشكيل گردد.
مدل فرضي سيستم اطلاع رساني
مدلي كه در زير ارائه مي گردد به عنوان مدل فرضي موردبحث در اين مقاله است كه باذكر پاره اي از جزئيات مربوط به آن به تفكيك در بندهاي جداگانه قيد مي شود. "نمودار 4"
نمودار 4 - مدل فرضي
همان طور كه در شكل بالا نشان داده شده است ويژگيهاي شبكه مذكور شامل :
1 - سيستم مركزي ميزبان " REMOTE ACCESS WORK STATION HOST"به علاوه امكان استفاده از پايگاههاي اطلاعاتي مبتني بر ديسك نوري و نيز حافظه باگنجايش بالا جهت ذخيره سازي اطلاعات .
2 - امكان اتصال سيستم مذكور از طريق پروتكل 25.X يا هر شيوه ديگر به شبكه هاي جهاني ازقبيل اينترنت .
3 - قراردادن شبكه هاي محلي متعدد در محيط استفاده از سيستم ميزبان و امكان ارتباطشبكه هاي مذكور با يكديگر.
4 - امكان استفاده افراد به صورت مستقل ازطريق كانالهاي ارتباطي درنظر گرفته شده به سيستم ميزبان .
5 - امكان بهره گيري از خطوط تلفن ، خطوط LEASED LINE و مودم در ايجاد ارتباط.
6 - نهايتا امكان اتصال تمامي امكانات مدل فرضي در مراكز تحقيقاتي به مدل مشابه درمراكز دانشگاهي .
نتيجه گيري
ارتباط بين مراكز تحقيقاتي و دانشگاهها در جهت انجام تحقيقات و پژوهش و حل مشكلات و مسايل صنعت از عوامل اجتناب ناپذير به شمار مي آيد.
تحقيق و پژوهش و انجام فعاليت علمي زماني ميسر است كه بين مراكز تحقيقاتي ودانشگاهها ارتباط برقرار شود. پل ارتباطي در اين راستا، سيستم اطلاع رساني نوين درچارچوب نظام اطلاع رساني ملي است .
به كارگيري سيستم اطلاع رساني مناسب با بهره گيري از پيشرفته ترين تجهيزات وابزارهاي اطلاع رساني به منظور ايجاد ارتباط بين دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي ضروري است و فوايدي را هم دربرخواهد داشت . ازجمله :
فراهم كردن شرايط لازم براي آگاهي از نياز يكديگر;
جلوگيري از فعاليتهاي تكراري و حذف فعاليتهاي مشابه ;
صرفه جويي در بودجه و هزينه ها;
سرعت در اشاعه و توزيع اطلاعات در بعد كيفي و كمي و دسترسي آسان به اطلاعات ;
كمك به تنظيم سياستهاي اصلي تحقيقات و پژوهش و اهداف درازمدت ;
كمك به تعيين اولويت در فعاليتهاي تحقيقاتي با آگاهي از نياز صنعت ;
متمركز كردن اطلاعات از بعد اطلاع رساني ، نه از بعد فيزيكي ;
آگاه كردن مراكز تحقيقاتي و دانشگاهها از آخرين يافته و نتايج تحقيقاتي و علمي روز وبه كارگيري آنها;
آگاهي از آخرين نتايج و دستاوردهاي تحقيقاتي و علمي مراكز تحقيقاتي توسطدانشگاهها;
كمك به همسو شدن فعاليتهاي تحقيقاتي در راستاي اهداف كلان توسعه .
در مدل فرضي ارائه شده ، باتوجه به مزاياي كه ذكر گرديد، مي تواند ارتباط بين مراكزتحقيقاتي و دانشگاهي را ميسر ساخته و امكان گسترش آن را فراهم كند.
تشريك مساعي متخصصان اين حوزه از دانش مي تواند امكان ، تحقق عملي مدل پيشنهادي در ايجاد سيستم اطلاع رساني را فراهم كند. لذا پيشنهاد مي گردد از متخصصان در زمينه هاي علوم كتابداري ، اطلاع رساني ، كامپيوتر "شاخه هاي مختلف "، الكترونيك ،مخابرات ، مديريت مراكز علمي و تحقيقاتي و اشخاص ذيصلاح زمينه تحقق آن فراهم آيد.
منابع و ماخذ:
1 - آذرنگ ، عبدالحسين ، "اطلاعات و ارتباطات "، تهران ، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي 1371.
2 - بذرافشان ، حسن ، "نكاتي چند پيرامون شبكه هاي محلي "LAN""، مجله پژوهش ومهندسي ، شماره 9، 1372.
3 - جعفر نژادقمي ، عين اله ، "ايجاد بانكهاي اطلاعاتي به كمك نرم افزارهاي مشهد، جهاد دانشگاهي مشهد "1371".
4 - حري ، عباس ، "مروري بر اطلاعات و اطلاع رساني " تهران ، نشر كتابخانه ، 1372.
5 - دانشگاه صنعتي اميركبير، "نشريه سومين كنگره سراسري همكاريهاي دولت ، دانشگاه وصنعت براي توسعه ملي "، 1375.
6 - رهنماي رودپشتي ، فريدون ، "اهميت اطلاعات و نقش ارتباطات در گردش اطلاعات "،مجله پژوهش و مهندسي ، شماره 7، 1372.
7 - شاهنگيان ، محمدحسين ، "مديريت اطلاعات و اطلاع رساني "، تهران : دانشگاه امام حسين ، 1365.
8 - شركت نرم افزاري سينا، "مديريت شبكه هاي كامپيوتري "، تهران : كانون نشر علوم ، 1372.
9 - كاشاني ، اميررضا، "مديريت بانكهاي اطلاعاتي "، تهران : دانشگاه علم و صنعت ايران .
01 - مهدوي ، محمدنقي ، "مديريت اطلاعات "مجموعه دوم ""، تهران ، سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران - دفتر اطلاعات علمي و فني ، 1370.
دكتر فريدون رهنماي رودپشتي : استاد دانشگاه ، محقق و مشاور مديريت
