روشهاي پرداخت در اينترنت 

مريم جمشيدي 
jamshidi@payvand.net

بسياري از پايگاههاي وب در اينترنت باهدف فروش كالا و يا خدمات طراحي وراه اندازي شده اند. اجزاي اصلي ايجاد يك پايگاه تONLINE در اينترنت به شرح زير است :
1 - پايگاه وب 
2 - سرويسگر امن 
3 - حساب بانكي فروشنده كه مبلغ دريافتي از كارت اعتباري به آن ريخته مي شود.
4 - برنامه عمليات پرداخت جهت پردازش اطلاعات كاربر و شماره كارت اعتباري .
5 - مسير خريد برنامه اي كه اجازه مي دهد كاربر چند محصول را انتخاب كرده و سفارش دهد.
بخش مهم در ايجاد پايگاه تجاري تعيين نحوه پرداخت و دريافت پول مي باشد.
روشهاي مختلفي جهت دريافت پول وجود دارد. درمجموع دو روش OFFLINE و ONLINE وجود دارد.

در روش OFFLINE درهمان لحظه نمي توان خريد را تكميل كرد ولي در روش ONLINE با استفاده از كارتهاي اعتباري خريد انجام مي شود. برطبق آمار اينترنتي 87%مشتريان اينترنتي با كارتهاي اعتباري خريد مي كنند. ولي برخي از كاربران به خاطراطمينان نداشتن از امنيت در اينترنت و اينكه مي خواهند پس از مشاهده كالا مبلغ آن راپرداخت كنند، ترجيح مي دهند حتي المقدور از كارت اعتباري خود استفاده نكنند.همچنين بسياري از كاربران همانند ايرانيان كارت اعتباري ندارند، بنابراين ارائه روشهاي OFFLINE در كنار روش ONLINE توصيه مي شود.

OFFLINE
دو روش جهت پرداخت OFFLINE وجود دارد:

1 - ارائه شماره حساب 
پس از انتخاب اين گزينه به كاربر پيغام داده مي شود كه رسيد بانك را به شماره فاكس مربوط به پايگاه ارسال نمايد و يا از طريق پست الكترونيك شماره رسيد و نام ونام خانوادگي و نام كالا را به آدرس پايگاه ارسال نمايد. اطلاعات كالاي سفارش داده شده در بانك اطلاعاتي پايگاه نگهداري مي شود. پس از دريافت رسيد توسط مسئول پايگاه واطمينان از دريافت مبلغ ، كالا به آدرس مزبور ارسال مي شود.

2 - تحويل مستقيم كالا
پس از تائيد اطلاعات خريد توسط كاربر، كالاي موردنظر به آدرس مزبور ارسال مي شود و با تحويل كالامبلغ دريافت مي شود. فروشنده رسيدي مبني بر تحويل كالا ازمشتري دريافت مي كند. هزينه تحويل به قيمت كالا اضافه شده است . در اين روش معمولا پس از سفارش با خريدار تماس گرفته مي شود تا خريد تائيد شود چون ممكن است خريد آزمايشي باشد.

ONLINE

در روش ONLINE از كارتهاي اعتباري همانند ويزا كارت ، مستر كارت ، و ملي كارت در سايتهاي ايراني استفاده مي شود. برطبق آمار اينترنتي معاملات ازطريق كارتهاي اعتباري ، ميزان فروش را حدودا از 100 تا400 درصد افزايش مي دهد. 
در هر خريد اينترنتي ONLINE علاوه بر مشتري و فروشنده 3 جزء درگير هستند:

1 - بانك طرف مشتري THE ISSUING BANK
مشتري در اين بانك حساب دارد و لازم است اطلاعات كارت خود را به فروشنده بدهد.
2 - بانك طرف فروشنده THE MERCHANT BANKمقادير پرداخت شده توسط مشتري در اين بانك به حساب فروشنده واريز مي شود.جهت دريافت مقادير پرداخت شده از كارتهاي اعتباري در اينترنت ، فروشنده نياز به داشتن حساب تجاري (ONLINE MERCHANT ACCOUNT)از بانك قيد شده دارد تاعمليات مربوط به كارتهاي اعتباري اينترنتي را پوشش دهد. هر بازرگاني در اينترنت اعم از كوچك و يا بزرگ و با هر نوع فعاليت نياز به اين حساب دارد.
فروشنده مي تواند اين حساب را نداشته باشد و از يك شركت واسط به نام سرويس دهنده پرداخت اينترنتي (ONLINE PAYMENT SERVICE PROVIDER)استفاده كند.
درواقع پول به حساب اين شركت واريز مي شود و آن شركت پس از يك فاصله زماني معين ، مبلغ دريافتي را با كسر حق الزحمه به فروشنده پرداخت مي نمايد.

بنابه دلايل زيرتوصيه مي شودكه فروشنده ،خود داراي حساب تجاري MERCHANT ACCOUNTباشد. اگر اين حساب را نداشته باشد نمي تواند ازطريق تلفن ، فكس و ياپست الكترونيك سفارش بگيرد. دليل اين امر آن است كه شماره كارت بايد به صورت ONLINE وارد شود و اگر خود فروشنده حساب تجاري نداشته باشد، واردكردن شماره كارت خريدار توسط فروشنده غيرقانوني است . البته اين روش مستلزم پاسخگويي 24ساعته تلفني به مشتري است و ازطرف ديگر كساني كه با اينترنت ازطريق تلفن تماس گرفته اند معمولا يك خط تلفن دارند و بايد اينترنت را قطع كرده و براي دادن شماره كارت تماس بگيرند. 
ازطرف ديگر بيش از 8 تا 15 درصد مبلغ را شركت واسط برمي دارد و پس از مدت حدودا يك ماه پول را پرداخت مي كند. ضمنا داشتن اين حساب همانند ثبت (پايگاه شخصي اينترنتي )DOMAINبا نام اختصاصي شركت باعث اعتبار فروشنده است كه درصورت عدم وجود آن ، ممكن است مشتريان تصور كنند كه با فروشنده مهمي روبرونيستند. همچنين درصورت استفاده از تسهيلات يك شركت واسط، درصورت ورشكسته شدن آن شركت ، ريسك بيشتري متوجه فروشنده مي شود.

3 - برنامه پردازشگر انتقال وجوه پرداختي (THE ACQUIRING PROCESSOR)
واسطي است كه پول را از بانك مشتري به بانك فروشنده انتقال مي دهد.
انتقال شامل مراحل زير است : 
ابتدا مشتري اطلاعات كارت اعتباري خود را در مرورگر خود وارد مي كند. اطلاعات وارد فرمي مي شود كه امنيت بالايي دارد. بعداز اينكه اطلاعات رمزگذاري شده به سرويسگر فروشنده رسيد اطلاعات رمزگذاري شده و مبلغ جهت شناسايي به پردازشگرارسال مي شود. امنيت فرم ورود اطلاعات كارت اعتباري به گونه اي است كه فروشنده نمي تواند شماره كارت اعتباري را بفهمد.

سپس پردازشگر، اطلاعات را با بانك مشتري (ISSUING) كنترل مي كند. شماره كارت اعتباري مشخص كننده نوع كارت ، بانك مشتري و حساب است . درصورتي كه موجودي مشتري مطابق با مبلغ معامله باشد بانك مشتري آن را تائيد كرده و يك كد تائيد(AUTHORIZATION)ايجاد مي كند و كد را به پردازشگر مي فرستد و يك نشانه برروي حساب مشتري به اندازه مبلغ فروش مي گذارد. تا اين لحظه مبلغي از حساب مشتري كم نشده است .
سپس واسط فوق كدي را مبني بر تائيد و يا عدم تائيد خريد توسط مشتري به پايگاه فروشنده مي فرستد. درصورت نداشتن موجودي معادل مبلغ خريد، مجددا راجع به اقلام سفارش از مشتري سوال مي شود و با تغيير آن مراحل فوق تكرار مي شود.
تا زماني كه كالا به مشتري تحويل نشده است مبلغي جابجا نمي شود. واسط فوق ،توسط پست الكترونيك از مشتري و فروشنده اطمينان حاصل مي كند كه كالا جابجا ودريافت شده است . سپس مبلغ مربوطه را از حساب بانك مشتري كم كرده و با كسر مبلغ حق الزحمه به حساب تجاري فروشنده مي ريزد. نامه اي كه به خريدار ارسال مي شودمعمولا شامل نام كامل فروشنده ، كالاي فروخته شده ، مقدار فروش و... است .

درصورتي كه بنابه دليلي كالاي خريداري شده منطبق با انتخاب و سفارش مشتري نبوده و بخواهد آن را برگرداند، نحوه برخورد پايگاه بستگي به سياست آن و شرايط ودلايل پس دادن كالا دارد. به هرصورت تا زماني كه مشتري ، كالاي موردنظر خود رادريافت نكرده است ، پول از حساب وي كسر نمي شود.
برخي از پايگاهها امكان پس گرفتن سفارش را پس از سفارش و قبل از جابجايي پول ، فراهم مي كنند. تا درصورتي كه كاربري ازطريق پست الكترونيك و يا تلفن درخواست متوقف كردن عمليات خريد را داد، مدير سيستم با پايگاه واسط انتقال پول تماس مي گيرد و عمليات انتقال پول را متوقف مي كند. برخي از پايگاههايي كه عمليات انتقال پول را انجام مي دهند مي توانند بعداز انتقال پول نيز مقدار را برگردانند.

نقش امنيت 
امنيت نقش عمده اي در ارسال شماره كارت اعتباري در اينترنت دارد.
در امنيت 3 عامل مهم است :
1 - فروشنده جهت فروش مستقيم در اينترنت ، لازم است مشكلات امنيت و سفارش رابداند و مشتري را شناسايي كند.
2 - مشتري نياز به اين دارد كه از امنيت فروشگاه مجازي اطمينان حاصل كند. اين امنيت شامل انتقال از مرورگر به سرويسگر فروشنده و انتقال از سرويسگر وب به بانك مي باشد.
3 - طراح وب لازم است امنيت و رمزگذاري در وب را بشناسد و در صفحات لحاظ كند.
در اينترنت جهت انتقال شماره 
كارت اعتباري از درگاه امنيتي 
SHTML(SECURE HTML), SSL* استفاده مي شود. هر شماره كارت به صورت رمزگذاري شده به مقصد ارسال شده و در آنجا رمز آن باز مي شود. جهت بالابردن امنيت ،بهتر است پايگاه را در يك سرويسگر امن مستقر كنيم .

در اينترنت شركتهاي معتبري هستند كه امنيت فروشنده را تائيد مي كنند. ازجمله شركت VERISIGN,INC كه به هر پايگاه در اينترنت يك DIGITAL CERTIFICATEمي دهد و درواقع اين يك كد شناسايي شركتها است كه به مشتريان اطمينان خاطرمي دهد كه از پايگاهي با امنيت مطلوب خريد مي كنند. ازطرف ديگر خريدار مي تواند ازشركت فوق الذكر كد شناسايي متناظر با كارت اعتباري بگيرد تا در زمان خريد، فروشنده مطمئن شود كه صاحب اصلي كارت اعتباري خريد مي كند.
درواقع فروشنده با دريافتID از كاربر، آن را در فايلي كه از VERISIGN دريافت كرده مطابقت مي دهد.
استاندارد ديگري به نام <مبادله الكترونيكي امن > SET(SECURE ELECTRONIC TRANSACTION) توسط شركتهاي NETSCAPE, MASTERCARD MICROSOFT, VISAو ديگران ايجاد شده است . در اين روش وقتي مرورگر، IDرمزگذاري شده را كه شامل شماره كارت اعتباري است انتقال مي دهد، توسط فروشنده قابل ديدن و بازكردن رمز نيست و فقط وقتي قابل رمزگشايي است كه به بانك فروشنده برسد. اين استاندارد درحال آزمايش و توسعه است .

پايگاههاي واسط
پايگاههاي بسياري در اينترنت عمليات مربوط به كارت اعتباري و انتقال پول ازمشتري به فروشنده را انجام مي دهند.
برخي از آنها مختص آمريكا و يا كانادا هستند مانند BILLPOINT و C2IT. بعضي ازآنها مختص خريداران آمريكايي هستند مثل "YAHOO!PAYDIRECT" - بعضي روي ميزان پول محدوديت دارند. برخي روي كالاي فروخته شده محدوديت دارند مثلاCCNOW فقط كالاهاي قابل لمس را مي پذيرد.
بعضي از آنها فروشگاه مجازي از مرحله خريد به بعد را نيز ارائه مي كنند يعني باانتخاب كالا از پايگاه فروشنده و ورود به مرحله خريد، اطلاعات به پايگاه مربوطه منتقل شده و وارد پايگاه آنها مي شويم . پايگاه CCNOW نمونه خوب آن است .

(SECURE SOCKET LAYER)*