نتيجه يك تحقيق درمورد تصميم گيري

اميرهوشنگ كرمي

عمل تصميم گيري در اداره امور سازمانها به قدري مهم است كه برخي نويسندگان ،سازمان را <شبكه تصميم > و مديريت را عمل <تصميم گيري > تعريف كرده اند، زيرا دردنياي امروز اداره امور سازماني نمي تواند صرفا بر نبوغ و قضاوت شخصي افراد متكي باشد، بلكه تصميمات بايستي حتي الامكان بر پايه بررسيهاي علمي ، آمار و اطلاعات دقيق و به موقع و برطبق اصول و روشهاي خاصي صورت پذيرد. امروزه پيچيدگي سازمانها، هزينه هاي بالاي عمليات و وسعت تشكيلات سازماني ، لزوم شيوه هاي تصميم گيري مناسب و اخذ تصميمات مستدل را براي مديران روشن مي سازد. آنچه مديران بيش از هر چيز به آن نيازمندند، ابزاري راحت ، مطمئن و علمي براي ياري آنان درانجام تصميمات است كه پيوسته و يا گه گاه با آن مواجه مي شوند. تكنيك هاي كمي وابزارهاي رياضي در اين راستا كارساز و ثمربخش است . ازجمله مديراني كه همواره درمعرض اخذ تصميمات گوناگون در راستاي وظايف مربوطه شان قرار دارند، مديران مالي و عملياتي هستند.

مهمترين و شناخته شده ترين ابزاري كه مي تواند اين گونه مديران را در انجام تصميمات بهينه ياري كند، تكنيك هاي <پژوهش عملياتي > و <مديريت مالي > است . اگراثرات ناشي از تصميم گيريهاي مديران را بتوان به صورت كمي محاسبه كرد، بدون ترديداهميت استفاده و كاربرد اين ابزار علمي بهتر و بيشتر مشخص خواهدشد. به منظور درك چگونگي ميزان استفاده از اين روشها، در سال 79 تحقيقي در شركتهاي توليدي -صنعتي استان خوزستان كه يكي از جمله مراكز صنعتي كشور به حساب مي آيد، صورت گرفته است كه دستاورد آن درپي مي آيد.

تكنيك ها و مدل هاي تصميم گيري موردنظر در اين تحقيق عبارت از درخت تصميم ،برنامه ريزي خطي ، كنترل موجودي ، مدل هاي شبكه ، تجزيه وتحليل نقطه سربه سر،بودجه بندي سرمايه اي ، شبيه سازي و نسبتهاي مالي هستند. فرضيات تحقيق درقالب هشت فرضيه منفي ، مبني بر عدم استفاده مديران از تكنيك هاي مذكور تدوين گرديده است . جامعه آماري تحقيق ، 55 شركت از شركتهاي تحت پوشش اداره كل صنايع استان خوزستان است كه هركدام 50 و يا بيش از 50 نفر پرسنل دارند. به منظور سنجش فرضيات و شناخت علت يا علل عدم استفاده (احتمالي ) از تكنيك هاي فوق پرسشنامه اي شامل 30 سوال و در سه بخش تهيه و در بين آزمودينها كه 140 نفر ازمديران (مالي و عملياتي ) شركتها بوده اند، توزيع گرديد. 8 سوال اول پرسشنامه درخصوص استفاده و ميزان اهميت روشهاي نامبرده ، سوال نهم به صورت باز درمورداستفاده از ساير روشها، 17 سوال بعدي راجع به موانع استفاده از روشهاي مذكور و 4سوال آخر درمورد ويژگيهاي عمومي پاسخگويان طراحي شده است .

ازبين پرسشنامه هاي توزيع شده مجموعا 125 پرسشنامه (از 44 شركت ) دريافت واطلاعات حاصل ، جمع آوري و تجزيه وتحليل گرديد. نتايج حاصل از داده ها و اطلاعات جمع آوري شده نشان داد كه روشهاي مذكور به عنوان ابزار تصميم گيري ، مورداستفاده موسسات و سازمانهاي موردمطالعه قرار مي گيرد. اما ميزان استفاده از هركدام از روشهاباشدت و ضعف همراه است . مي توان گفت كه استفاده از برخي تكنيك ها (نسبتهاي مالي ، بودجه بندي سرمايه اي ، تجزيه وتحليل نقطه سربه سر و كنترل موجودي ) از كاربردبيشتري نسبت به ساير تكنيك ها برخوردار هستند. البته تا رسيدن به حاكميت مديريت علمي كه همانا استفاده كامل از ابزارهاي مذكور است راه درازي در پيش است چرا كه هيچ كدام از تكنيك هاي موردتحقيق صددرصد مورداستفاده قرار نگرفته اند و اين همان علامتي است كه ما را به طولاني بودن راه رهنمون مي كند. نتايج به دست آمده از تحقيق ،در جداول پيوست ملاحظه مي شود. با عنايت به اطلاعات به دست آمده ، به منظور بهبودشرايط و فضاي موردنياز براي استفاده بيشتر از تكنيك ها و ابزار مذكور پيشنهادات ذيل توصيه مي گردد:

1 - اعمال و رفتار مديريت عالي سازمانها تاثيري عمده بر فرهنگ و جو سازمان دارد. لذابه منظور ايجاد فضاي مطلوب و مناسب براي حاكميت مديريت علمي ، مديران مذكوربايستي با اعمال و ترويج فرهنگ سازماني مناسب (ازطريق آموزشهاي رسمي ، داستانها،شعائر، آداب و رسوم و يا نمادهاي فيزيكي و...) هرچه بهتر و بيشتر زمينه اجراي شيوه هاو رفتارهاي منطقي و علمي را در سازمانها به وجود آورند، چرا كه درصورت وجودفرهنگ سازماني قوي ، زمينه حاكميت و اجراي مديريت علمي مطلوبتر خواهدشد;

2 - روشن است كه ; تصميمي درست و منطقي است كه حتي الامكان برپايه اطلاعات مربوط و سازماني استوار باشد و به استناد شرايط و اقتضاء سازمان صادر گردد. لذا به مديران پيشنهاد مي شود در موقعيتهاي تصميم گيري صرفا برمبناي اطلاعات و داده هاي سازماني و مربوط، اخذ تصميم كنند;

3 - يقينا همه از تاثيري كه رايانه ها بر تصميم گيري مديريتي داشته اند، آگاهي دارند.مديران در دنياي كنوني در جمع آوري و ذخيره اطلاعات به عدم تمركز روي آورده اندبه گونه اي كه در چند سال آينده يافتن مديري كه به طور منظم از كامپيوتر براي نظارت برفعاليتهاي سازماني خود و همچنين جمع آوري اطلاعات لازم براي تصميم گيري ، استفاده نكند غيرعادي به نظر خواهدآمد. حاصل آنچه گفته شد روشن است ، و آن پيشنهاداستفاده هرچه بهتر و بيشتر از رايانه ها و سيستم هاي اطلاعاتي رايانه اي در سازمانهاست ;

4 - وجود پشتوانه اجرايي تصميمات و يك سيستم بازخور نقش اساسي در اثربخشي ودرك خطاهاي احتمالي يك تصميم دارد. بايستي مكانيسم و موازيني براي ارزيابي نتايج حاصل از تصميمات با اهداف موردنظر و برنامه هاي پيش بيني شده وجود داشته باشد.دراين صورت است كه انحرافات مشخص شده و امكان چاره جويي و برطرف كردن موانع انحراف ميسر خواهدشد. بايد يك سيستم جريان معلومات و بازخورد مداوم وپويا در درون سازمان ايجاد كرده و با دقت و توجه به كار انداخته شود;

5 - وجود كاركناني خلاق و نوآور در سازمان يكي از جمله عوامل مهم و موثر درتصميم گيريهاي (مشاركتي ) سازماني است . يكي از شرايط لازم جهت بروز خلاقيت كاركنان ، آزادي عمل آنان و فراغت از مقررات دست وپاگير سازماني در موارد مقتضي است . به عبارت ديگر كاركنان نبايستي به مثابه ماشين عمل كنند بلكه بايد بدانند و اجازه يابند تا در تصميمات سازماني دخالت كنند و فارغ از دستورات و قوانين تكراري و منظم به بروز خلاقيتهايشان بپردازند. در سازمانهايي كه از درجه رسميت بالايي برخوردارند،استعداد و خلاقيت كاركنان به سختي شكوفا مي شود;

6 - هر سازمان به افراد آموزش ديده و باتجربه نياز دارد تا ماموريت خود را به انجام برساند. جوامع امروزي به سرعت درحال دگرگوني اند، لذا آموزش كاركنان نه تنها مطلوب است بلكه فعاليتي است كه هر سازماني بايد منابعي را برايش درنظر بگيرد تا همواره منابع انساني كارآمد و مطلعي دراختيار داشته باشد. مديريت بايد به طور روشن بيان كندكه درپي چه دگرگونيها و دستاوردهايي براي هريك ازكاركنان است . كافي نيست كه گفته شود ايجاد تغيير در دانش ، مهارتها يا رفتار اجتماعي كاركنان اقدام مفيدي است ، بلكه بايدتعيين كنيم چه چيزي و تاچه اندازه بايد تغيير كند. لازم به يادآوري است كه اين هدفهابايد دست يافتني ، علمي و سنجش پذير باشند، آنها بايد هم براي مديريت و هم براي كاركنان روشن باشند.