تدبير 80 در يك‌ نگاه‌


اشاره: ماهنامه‌ تدبير با شماره‌اي‌ كه‌ پيش‌روي‌ داريد دوازدهمين‌ سال‌ حيات‌ علمي‌ و مطبوعاتي‌ خود را پشت‌ سر گذاشت‌ و با انتشار شماره‌ آينده‌ (شماره‌ 121) وارد سيزدهمين‌ سال‌ فعاليت‌ خود خواهد شد. از اينكه‌ تدبير طي‌ اين‌ مدت‌ نسبتاً‌ كوتاه‌ ولي‌ پربار توانسته‌ است‌ با امكانات‌ و نيروي‌ انساني‌ محدود و اندك، ولي‌ با حمايتهاي‌ گسترده‌ خوانندگان‌ خود بدون‌ هيچگونه‌ وقفه‌اي‌ و به‌طور پيوسته‌ چاپ‌ و منتشر شده‌ و دراختيار شما عزيزان‌ قرار گيرد، خرسند و خشنود است‌ و اميد آن‌ را دارد كه‌ اين‌ نهال‌ فكري‌ با همياري‌ خوانندگانش‌ همچنان‌ استوار و روبه‌ رشد بوده‌ و حياتش‌ همچون‌ گذشته‌ طي‌ ساليان‌ دراز تداوم‌ يابد.

‌ ‌تدبير در سال‌ 80 تلاش‌ كرد كه‌ با بهره‌گيري‌ از نظرات‌ و پيشنهادهاي‌ مخاطبان، نويسندگان، پژوهشگران‌ و مترجمان‌ صميمي‌ و انديشمند خود در هر شماره‌ اطلاعات، مطالب، گزارشها، يافته‌ها و گفته‌هاي‌ جديدي‌ را در عرصه‌ دانش‌ و هنر مديريت‌ به‌ شيفتگان‌ اين‌ علم‌ عرضه‌ كند كه‌ خوشبختانه‌ استقبال‌ گرم‌ مخاطبان‌ بويژه‌ مديران، مهندسان، كارشناسان‌ و دانشگاهيان‌ نشان‌ داد كه‌ اين‌ مجله‌ هر روز جايگاه‌ رفيع‌تر و محكمتري‌ درميان‌ خوانندگان‌ خود كسب‌ مي‌كند.
‌ ‌درسال‌ جاري‌ همچون‌ سالهاي‌ گذشته‌ نويسندگان، مترجمان، مديران، استادان‌ و دانشجويان‌ علاقه‌مند از تهران‌ و ساير شهرهاي‌ دور و نزديك‌ و حتي‌ خارج‌ از كشور با ارسال‌ مقالات، مطالب‌ و نتايج‌ يافته‌هاي‌ پژوهشي‌ خود ماهنامه‌ تدبير را در انتشار به‌ موقع‌ خود و ارتقاي‌ دانش‌ مديريت‌ ياري‌ رساندند كه‌ موجب‌ سپاسگزاري‌ و تقدير است.

‌ ‌اگرچه‌ نظرخواهي‌ها حاكي‌ است‌ كه‌ تدبير درميان‌ نشريات‌ تخصصي‌ مديريتي‌ از لحاظ‌ تداوم‌ انتشار، تعداد مشتركين، انتشار به‌ موقع‌ و شمارگان‌ در سطح‌ كشور جايگاه‌ ويژه‌اي‌ دارد، ولي‌ شك‌ نيست‌ كه‌ تدبير همواره‌ درحال‌ كسب‌ تجربه‌ و روند روبه‌ رشد و تكامل‌ است‌ و در اين‌ راه‌ دشوار، پاسخگويي‌ به‌ خواسته‌هاي‌ تمامي‌ مخاطبان‌ و جلب‌ رضايت‌ كامل‌ آنان‌ هرگز ميسر و امكان‌پذير نيست. البته‌ بديهي‌ است‌ كه‌ پاسخ‌ به‌ تمامي‌ نظرات‌ و پيشنهادهاي‌ خوانندگان‌ درگرو استمرار همكاري‌ و تعامل‌ همه‌جانبه‌ است.
‌ ‌با اميد به‌ اينكه‌ در سال‌ آينده‌ شاهد تداوم‌ ارتقاي‌ سطح‌ كيفي‌ و كمي‌ تدبير و چشم‌اندازي‌ روشن‌تر براي‌ آن‌ باشيم، شماره‌هاي‌ مختلف‌ سال‌ 80 را با نگاهي‌ به‌ نكات‌ و عناوين‌ مهم‌ آن‌ ازنظر مي‌گذرانيم‌ كه‌ اميدواريم‌ موردعنايت‌ عزيزان‌ خواننده‌ قرارگيرد.

سرمقاله‌

‌ ‌سرمقاله‌ يكي‌ از بخشهاي‌ ثابت‌ و هميشگي‌ تدبير است‌ و به‌ جراءت‌ مي‌توان‌ گفت‌ كه‌ به‌جز يك‌ يا دومورد، تدبير تاكنون‌ بدون‌ سرمقاله‌ چاپ‌ و منتشر نشده‌ است. در بخش‌ سرمقاله‌ همواره‌ سعي‌ بر آن‌ بوده‌ است‌ كه‌ نويسنده‌ با توجه‌ به‌ شناخت‌ همه‌جانبه‌ نسبت‌ به‌ مسايل‌ موردنظر، يكي‌ از موضوعات‌ كلان‌ مديريت‌ كشور را از ابعاد مختلف‌ موردتحليل‌ و ارزيابي‌ قرار داده‌ و درنهايت‌ پيشنهادها و راهكارهاي‌ ممكن‌ را براي‌ رفع‌ تنگناها ارائه‌ مي‌دهد.

‌ ‌بي‌مناسبت‌ نيست‌ كه‌ درهمين‌ جا يادآور شود كه‌ نويسنده‌ سرمقاله‌هاي‌ تدبير طي‌ چندسال‌ اخير آقاي‌ مهندس‌ سيدجعفر مرعشي‌ مديرعامل‌ سابق‌ سازمان‌ مديريت‌ صنعتي‌ و مديرمسئول‌ مجله‌ تدبير بودند كه‌ مخاطبان‌ تدبير با قلم‌ تحليلي‌ و موشكافانه‌ ايشان‌ در بررسي‌ مسايل‌ آشنايي‌ كافي‌ دارند. در نيمه‌ دوم‌ سال‌ جاري‌ باتوجه‌ به‌ تغيير و تحولاتي‌ كه‌ در راءس‌ سازمان‌ مديريت‌ صنعتي‌ روي‌ داد، كار تدوين‌ و نگارش‌ سرمقاله‌ها از شماره‌ 115 به‌ بعد برعهده‌ ديگر صاحبنظران‌ و خبرگان‌ مسايل‌ مديريتي‌ قرار گرفت. درهمين‌جا ضمن‌ سپاس‌ فراوان‌ از آقاي‌ مهندس‌ مرعشي‌ به‌ خاطر صرف‌ وقت‌ فراوان‌ در نگارش‌ سرمقاله‌هاي‌ تدبير، براي‌ ديگر عزيزاني‌ كه‌ طي‌ شماره‌هاي‌ اخير اين‌ وظيفه‌ سنگين‌ را بر دوش‌ گرفته‌اند آرزوي‌ موفقيت‌ و طول‌ عمر داريم.

‌ ‌موضوعاتي‌ كه‌ طي‌ 9 شماره‌ گذشته‌ در سال‌ 80 در چارچوب‌ سرمقاله‌ موردتحليل‌ و نقد و ارزيابي‌ قرار گرفته‌اند عبارتند از: سازماندهي‌ مديريت‌ كشور، كلانشهر تهران، توانمنديهاي‌ دور از وطن، نوسازي‌ و روزآمد نمودن‌ صنايع، چالشهاي‌ دوران‌ گذار، تحول‌ بنگاه‌ براي‌ حضور جهاني، چشمها را بايد شست، اشتغال‌ و توسعه‌ صنعتي، به‌ مديريت‌ نيز بينديشيم.


ميزگرد

‌ ‌در اين‌ بخش‌ پيوسته‌ هدف‌ اصلي‌ اين‌ بوده‌ است‌ كه‌ يكي‌ از مسايل‌ كلان‌ مديريتي‌ كشور كه‌ همواره‌ ذهن‌ مديران‌ بنگاهها، شركتها، سازمانها و واحدهاي‌ توليدي، صنعتي، بازرگاني‌ و خدماتي‌ كشور را به‌ خود مشغول‌ داشته‌ با شركت‌ جمعي‌ از مديران‌ و صاحبنظران‌ موردتحليل‌ و نقد و بررسي‌ قرار گرفته‌ و راه‌حل‌ و پيشنهادهاي‌ عملي‌ ارائه‌ شود.
‌ ‌از آنجا كه‌ ميزگردهاي‌ تدبير علي‌رغم‌ كاستي‌هاي‌ خود همواره‌ مورداستقبال‌ و توجه‌ خوانندگان‌ مجله‌ است، لذا تلاش‌ شده‌ است‌ كه‌ اين‌ بخش‌ مجله‌ به‌رغم‌ همه‌ مشكلاتي‌ كه‌ براي‌ برگزاري‌ آنها وجود دارد همواره‌ به‌عنوان‌ يك‌ بخش‌ ثابت‌ و هميشگي‌ مجله‌ به‌طور مرتب‌ دراختيار علاقه‌مندان‌ قرار گيرد.

‌ ‌در سال‌ 80 باتوجه‌ به‌ شرايط‌ و ويژگيهاي‌ مديريتي، اقتصادي، صنعتي، بازرگاني‌ و خدماتي‌ كشور، اين‌ عناوين‌ طي‌ شماره‌هاي‌ مختلف‌ تدبير در قالب‌ ميزگرد موردتحليل‌ و كنكاش‌ قرار گرفتند: بودجه‌ سال‌ 80 و انطباق‌ آن‌ با برنامه‌ سوم، قانون‌ تجارت‌ و مشكلات‌ شركتها، ضرورت‌ كاهش‌ استراتژيك‌ هزينه‌ها در بنگاهها، كاهش‌ استراتژيك‌ هزينه‌ها: پيش‌شرط‌ حضور در بازارهاي‌ جهاني، نقش‌ مشاوره‌ مديريت‌ و مهندسي‌ در توسعه، رويكرد فعال‌ به‌ صنعت‌ مشاوره، نقش‌ آموزش‌ در فرايند تحول‌ سازمان، تحول‌ سازماني‌ درگرو منابع‌ انساني‌ توانمند، چالشهاي‌ توسعه‌ صنعتي‌ كشور.

مقالات‌

‌ ‌در سال‌ جاري‌ همچون‌ سالهاي‌ پيشين، تلاش‌ تدبير همواره‌ تاكيد بر چاپ‌ مطالب‌ تاليفي‌ و بومي‌ و يافته‌هاي‌ كارهاي‌ پژوهشي‌ نويسندگان، كارشناسان، استادان‌ و دانشجويان‌ ايراني‌ است. البته‌ در اين‌ ميان‌ باتوجه‌ به‌ ضرورت‌ استفاده‌ از دانش‌ مديريت‌ و تجارب‌ صاحبنظران‌ خارجي، ترجمه‌ متون‌ خارجي‌ همچنان‌ جايگاه‌ خود را در تدبير حفظ‌ كرده‌ است.


‌ ‌در سال‌ 80 كه‌ دوازدهمين‌ سال‌ فعاليت‌ تدبير بود، مقالات‌ متنوعي‌ اعم‌ از تاليف‌ و ترجمه‌ در پاسخ‌ به‌ نيازهاي‌ روزافزون‌ جامعه‌ مديران‌ و دانش‌پژوهان‌ به‌چاپ‌ رسيد كه‌ عناوين‌ پاره‌اي‌ از مهمترين‌ آنها عبارتند از: ويژگيهاي‌ سازمان‌ صنعتي‌ خلاق‌ و نوآور، پيش‌بيني‌ روند تكنولوژي، گره‌هاي‌ مديريت‌ اشتغال‌ در كشور، قوانين‌ متغير رقابت‌ جهاني‌ در قرن‌ بيست‌ويكم، كار دلسوخته‌ و محصول‌ دلساخته، حل‌ تضاد در گروههاي‌ كاري، راه‌ رسيدن‌ به‌ برتري‌ توليد، شناخت‌ سازمان‌ فرايندگرا، چگونه‌ جهاني‌ شويم، نظام‌ ترفيعات‌ و ارزشيابي‌ عملكرد كاركنان، مديريت‌ دانش: عملكردها و چالشها، تسخير بازارهاي‌ هوشمند، انتقال‌ تكنولوژي، تحول‌ فرهنگ‌ سازماني، مسئوليتهاي‌ اخلاقي‌ و اجتماعي‌ در مديريت، فنون‌ مديريتي‌ براي‌ هزاره‌ سوم، حسابداري‌ منابع‌ انساني، عوامل‌ موثر در تقويت‌ وجدان‌ كاري، حضور رهبران‌ در عرصه‌هاي‌ جهاني، تحولات‌ تجاري‌ جهان‌ در سال‌ 2000، مديريت‌ زنجيره‌ تامين، بازاريابي‌ محيطي، تحقيقات‌ بازار در تجارت‌ الكترونيك، مديريت‌ روابط‌ انساني، طراحي‌ شغل‌ در مديريت‌ منابع‌ انساني، توليدناب، الگوي‌ شايستگي‌ مديران، راهبري‌ و مديريت‌ نيروهاي‌ دانشگر، راههاي‌ تواناسازي‌ كاركنان، اجراي‌ نظام‌ پيشنهادها در ادارات‌ دولتي.

گزارش‌ويژه‌

‌ ‌از بخشهاي‌ خواندني‌ و توليدي‌ تدبير كه‌ معمولاً‌ به‌ يكي‌ از مسايل‌ روز بنگاهها و در سطح‌ خرد اختصاص‌ دارد، بخش‌ گزارش‌ويژه‌ است. اين‌ بخش‌ حاصل‌ تلاش‌ جمعي‌ گروهي‌ از كارشناسان‌ مختلف‌ است‌ كه‌ براي‌ تهيه‌ هر شماره‌ آن‌ زمان‌ زيادي‌ صرف‌ مي‌شود. در اين‌ بخش‌ ضمن‌ جمع‌آوري‌ اطلاعات‌ مفيد و ضروري، مصاحبه‌هايي‌ نيز با مديران‌ و صاحبنظران‌ انجام‌ مي‌شود كه‌ در نوع‌ خود خواندني‌ و موردعلاقه‌ مخاطبان‌ مجله‌ است.
‌ ‌عناوين‌ آنچه‌ كه‌ در بخش‌ گزارش‌ويژه‌ سال‌ جاري‌ طي‌ شماره‌هاي‌ مختلف‌ تقديم‌ علاقه‌مندان‌ شد عبارت‌ است‌ از: چندوچون‌ استفاده‌ از كارتهاي‌ جايگزين‌ پول، كيفيت‌ و سلامت: ياران‌ همراه، نظام‌ پيشنهادها: هم‌افزايي‌ دانش‌ و تجربه، از زيبا ديدن‌ تا زيبا آفريدن، صنعت‌ دوست‌ محيط‌ است‌ اگر...، فروش‌ خدمات‌ فني‌ و مهندسي‌ در چنبره‌ دشواريها، كاهش‌ مقررات: شرط‌ افزايش‌ صادرات، سياستهاي‌ تشويقي: براي‌ كدام‌ صنايع‌ و چگونه‚

گزارشهاي‌ داخلي‌

‌ ‌بخش‌ <گزارشهاي‌ داخلي> مجموعه‌اي‌ از همايشها، كنفرانسها، سمينارها، ميزگردها و جلسات‌ بحث‌ و سخنراني‌ پيرامون‌ مباحث‌ گوناگون‌ روز مديريتي‌ است‌ كه‌ طي‌ چند صفحه‌ در هر شماره‌ تدبير تقديم‌ علاقه‌مندان‌ مي‌شود.
‌ ‌در سال‌ جاري‌ خوانندگان‌ تدبير زيرعنوان‌ اين‌ بخش‌ با موضوعات‌ مختلفي‌ از جمله‌ بيمه‌ و پاسخگويي‌ به‌ نيازهاي‌ جديد، اقتصاد و اصلاحات‌ ساختاري، سيستم‌هاي‌ هوشمند، صنعت‌ خودرو، سياستهاي‌ پولي‌ و مالي، اقتصاد ايران‌ در بستر جهاني‌ شدن، ويژگيهاي‌ تجارت‌ تلفني، انرژي‌ و سرمايه‌گذاري‌ خارجي، برخي‌ نقاط‌ ضربه‌پذير اقتصاد ايران، توسعه‌ صنعتي‌ كشور و صندوق‌ ذخيره‌ ارزي‌ آشنا شدند.

كوتاه‌وخواندني‌

‌ ‌اين‌ بخش‌ مجله‌ يكي‌ از بخشهاي‌ هميشگي‌ مجله‌ است‌ كه‌ اطلاعات‌ و مطالب‌ كوتاه‌ و درعين‌ حال‌ جديدي‌ را به‌ خوانندگان‌ عرضه‌ مي‌كند. در سال‌ 80 همكاران‌ بخش‌ كوتاه‌ و خواندني‌ توانسته‌اند با چاپ‌ مطالبي‌ چون‌ قواعدبازي‌ در بازاريابي‌ اينترنتي، مديريت‌ دگرگوني‌ در سازمانها، كارآفرينان‌ پويا، آزمون‌ خلاقيت، اقتصاد مبتني‌ بر همبرگر، كارت‌ اعتباري: سوغات‌ جديد غرب، سازمان‌ يادگيرنده، ايجاد اطمينان‌ براي‌ مشتري‌ در اينترنت، بازارهاي‌ تجارت‌ الكترونيكي، مديريت‌ در آشوب‌ و پيچيدگي، جك‌ولش: الگوي‌ مديران‌ امروز، ميدان‌ رقابت‌ در بازار جهاني، همره‌ ياران‌ (شعر)، مسايل‌ كارگري‌ در خطوط‌ مونتاژ، مراحل‌ تفويض‌ اختيار در سازمانها و... به‌ خواسته‌هاي‌ دوستداران‌ اين‌ بخش‌ پاسخ‌ گويند.

گزارش‌ شبكه‌

‌ ‌در اين‌ بخش‌ از مجله‌ كه‌ حوزه‌ انفورماتيك‌ و سيستم‌هاي‌ مختلف‌ كامپيوتري‌ را دربرمي‌گيرد، تلاش‌ مي‌شود تا اطلاعات‌ جديدي‌ از موضوعات‌ موردنياز دراختيار علاقه‌مندان‌ به‌ اين‌ نوع‌ مباحث‌ قرار گيرد. خوانندگان‌ تدبير در سال‌ جاري‌ در بخش‌ گزارش‌ شبكه‌ با مباحثي‌ نظير، آموزش‌ از راه‌ دور در اينترنت، سرويس‌ گرافيك‌ و سرعت‌ اينترنت، استراتژي‌ جذب‌ كاربران‌ به‌ پايگاه‌ وب، روشهاي‌ پرداخت‌ در اينترنت، بسته‌هاي‌ خدماتي‌ نرم‌افزاري‌ و عيوب‌ سيستم‌ عامل‌ ويندوز 2000، از جيتكس‌ 2001 چه‌ خبر و بالاخره‌ كاهش‌ خسارتهاي‌ رايانه‌اي‌ آشنايي‌ پيدا كردند.

روي‌ خط‌ اينترنت‌

‌ ‌اين‌ بخش‌ گزيده‌اي‌ از موضوعات‌ گوناگون‌ مديريتي‌ است‌ كه‌ از شبكه‌ جهاني‌ اينترنت‌ گزينش‌ و ترجمه‌ مي‌شود. هدف‌ اساسي‌ از ارائه‌ اين‌ بخش‌ اطلاع‌رساني‌ به‌ صورت‌ كوتاه‌ و مختصر پيرامون‌ مطالبي‌ است‌ كه‌ به‌ نوعي‌ در حوزه‌ دانش‌ مديريت‌ قرار دارد. اين‌ بخش‌ از مجله‌ چندين‌ سال‌ است‌ كه‌ درجهت‌ پاسخگويي‌ به‌ نيازهاي‌ روز خوانندگان‌ داير شده‌ است.
‌ ‌علاوه‌ بر موارد يادشده‌ بخشهاي‌ ديگر مجله‌ نظير نگاهي‌ به‌ يك‌ كتاب‌ و نقد آن، معرفي‌ كتابها و نشريات‌ رسيده‌ و طرح‌ نظرات‌ خوانندگان‌ در چارچوب‌ نامه‌ رسيده‌ در سال‌ جاري، طرفداران‌ خود را همچنان‌ حفظ‌ كرده‌ است.


‌ ‌علاوه‌ بر اين، حفظ‌ و تثبيت‌ روند آگهي‌هاي‌ مديريتي‌ در مجله‌ و پرهيز از چاپ‌ آگهي‌هاي‌ صرفاً‌ تجاري، نوآوري‌ در طرحهاي‌ مجله، ايجاد فضاي‌ باز در پاره‌اي‌ صفحات‌ همراه‌ با طرحهاي‌ متنوع‌ به‌منظور ايجاد آرامش‌ در ذهن‌ خوانندگان، كنترل‌ و نظارت‌ بيشتر بر توزيع‌ نظام‌مند مجله‌ در تهران‌ و شهرستانها و سرانجام‌ پاسخگويي‌ به‌ نيازهاي‌ خوانندگان‌ درحد ظرفيت‌ها و امكانات‌ موجود، از ويژگيهاي‌ عمده‌ تدبير در سال‌ 80 بود كه‌ مخاطبان‌ مجله‌ از نزديك‌ شاهد اين‌ تحولات‌ بودند.

فرجام‌ سخن‌

‌ ‌به‌عنوان‌ كلام‌ آخر، آنچه‌ ياران‌ يكدل‌ و صميمي‌ تدبير نيك‌ مي‌دانند اين‌ است‌ كه‌ اين‌ نشريه‌ بدون‌ ترديد تداوم‌ حيات‌ و فعاليتهاي‌ خود را مديون‌ حمايت‌ همه‌جانبه‌ خوانندگان‌ و بهره‌گيري‌ از نظرات‌ و كلام‌ انتقادي‌ آنان‌ مي‌داند. به‌ همين‌ منظور و در راستاي‌ تحقق‌ اين‌ هدف‌ همانند سالهاي‌ گذشته، برگ‌ ويژه‌ نظرخواهي‌ در صفحات‌ پاياني‌ اين‌ شماره‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌ و درهمين‌ جا از خوانندگان‌ گرامي‌ تدبير درخواست‌ مي‌كنيم‌ كه‌ با تكميل‌ و ارسال‌ به‌ موقع‌ فرم‌ نظرخواهي‌ به‌ دفتر مجله، دست‌اندركاران‌ تدبير را به‌ منظور برنامه‌ريزي‌ دقيق‌تر براي‌ آينده‌ دلگرم‌ و اميدوار سازند .


در اين شماره مى خوانيد:
سر مقاله
انجمنهاى حرفه اى, حلقه اتصال دانشگاه و صنعت
ميز گرد
بهبود فضاى كسب و كار, شرط عمده توسعه صنعتى
مقالات
چرا شركتهاى خوب, اسير استراتژيهاى بد مى شوند؟
موانع توسعه كارآفرينى سازمانى در ايران
توليد در مقياس جهانى, ضرورتى براى صنعت خودروسازى
مديريت اثربخش جلسات
تجارت الكترونيك
طراحى ازآنسوى مرزها
نقش اينترنت در تغيير شكل سازمان تداركات
مزيت رقابتي برمبناى تكنولوژى گروهى>
روند تكاملى سيستمهاى مديريت كيفيت
جايزه كيفيت بالدريج
رهبرى
سه ابزار مديريتى
مديريت شهرى, اهداف و راهبردها
نگاه IMF به اقتصاد ژاپن
بحرانهاى بانكى
آيا كارآفرينى شغل جديدى است؟
كاربرد مدل آلتمن در تعيين وضعيت ورشكستگى شركتها
گزارش ويژه
مبانى ارتباط صنايع كوچك و بزرگ
گزارشهاى داخلى
در قرم گذشته مانده ايم
گام اول, استقبال مديران از پژوهش
ويژگيهاى صدشركت برتر ايرانى
هم افزايى انديشه ها براى ايجاد تحول
كوتاه و خواندنى
چالشهاى مديران طرحهاى صنعتى
الگوبردارى
مشاركت مديران در ايده كاركنان
مديريت كارآمد, لازمه توسعه
پرسشهاى خودآموز براى مديران
حماسه صفر (شعر)
تدبير 1380 دريك نگاه
گزارش شبكه
فنون افزايش سرعت در اينترنت
روى خط اينترنت
نگاهى به يك كتاب
نظم درآشفتگى
معرفى كتاب
روي جلد