‌ ‌رويكرد عامل - محور درعمليات سازمانهاي مجازي ‌

‌ ‌‌ احمد تابنده

‌ ‌رويكرد عامل‌ - محور سعي‌ دارد زيرساخت‌ مناسب‌اطلاعاتي-ارتباطي‌جهت‌پشتيباني‌همكاريهاي‌ مورد نياز در شبكه‌هاي‌ كسب‌ و كار يا سازمانهاي‌ مجازي‌ را فراهم‌ آورد. اهداف‌ اصلي‌ عبارتست‌ ازبهبود عملكرد شبكه‌هاي‌ مزبور از جنبه‌هاي:,اق. 1 - پاسخگويي‌ بهتر و سريعتر. 2 - كاهش‌ زماني‌ اجراي‌ عمليات‌TIME) .(LEAD در سرتاسر سازمان‌ يا زنجيره‌ ارزش‌ 3 - بهبود انعطاف‌پذيري‌ سيستم. 4 - كاهش‌ سطوح‌ انبار (ميزان‌ انبار و ذخيره‌سازي) 5 - افزايش‌ قابليت‌ حل‌ مسايل‌ دور از انتظار در شبكه. ‌ ‌به‌طوركلي‌ سه‌ نوع‌ آرايش‌ شبكه‌ را مي‌توان‌ برشمرد: الف‌ - يك‌ سازمان‌ اصلي‌ (مادر) با شبكه‌اي‌ از عرضه‌كنندگان‌ ب‌ - شبكه‌ همكاري‌ به‌ صورت‌ تعاوني‌ براي‌ توليد يك‌ يا چند خدمت‌ يا كالاي‌ موردنياز بازار ج‌ - تيمهاي‌ مجازي‌ كه‌ برپايه‌ پروژه‌اي‌ كار مي‌كنند و يك‌ يا چند پروژه‌ توسط‌ چندين‌ شركت‌ و با همكاري‌ آنها با تشكيل‌ تيمهاي‌ كاري‌ مشترك‌ اجرا مي‌شود. ‌ ‌در مفاهيم‌ مطرح‌ شده‌ فوق‌ (الف، ب، ج)، مشخص‌ است‌ كه‌ شبكه‌هايي‌ از واحدهاي‌ گسترده‌ (توزيع‌ شده) از لحاظ‌ فيزيكي‌ / جغرافيايي‌ كه‌ مالكيت‌ هريك‌ از آنها احتمالاً‌ دراختيار يك‌ شركت‌ مشخص‌ است، با يكديگر همكاري‌ مي‌كنند آنها به‌طور مجزا مديريت‌ مي‌شوند (كارخانه‌ها، كنترات‌كننده‌هاي‌ جزء، شركتهاي‌ حمل‌ونقل، انبارهاي‌ بزرگ‌ و كوچك، مشتريان، عرضه‌كنندگان...) و نوعي‌ از روابط‌ را با كسب‌ و كاري‌ كه‌ سازمان‌ مجازي‌ حول‌ آن‌ تشكيل‌ شده‌ برقرار مي‌كنند. در چنين‌ فضايي‌ از كسب‌وكار، هماهنگي‌ وظايف‌ مربوط‌ به‌ برنامه‌ريزي‌ و كنترل‌ ساخت‌ و توليد اهميت‌ ويژه‌اي‌ پيدا مي‌كند. برخي‌ از مهمترين‌ جنبه‌هاي‌ هماهنگي‌ عبارتند از: - جنبه‌هاي‌ پشتيباني‌ - شفافيت‌ كلي‌ فضاي‌ كسب‌وكار (رؤ‌يت‌ و قابليت‌ پيگيري‌ كليه‌ ارتباطات‌ شبكه‌ در زمان‌ واقعي) - قول‌ واقعي‌ درباره‌ سفارشها - برنامه‌ريزي‌ همكاري‌ و تعاون‌ در شبكه‌ - تعديل‌ برنامه‌هاي‌ عملياتي‌ ‌ ‌ازطريق‌ برنامه‌ريزي‌ به‌طوركلي‌ براي‌ چنين‌ شبكه‌اي‌ مي‌توان‌ تصور كرد. 1 - متمركز 2 - غيرمتمركز و گسترده‌ ‌ ‌باتوجه‌ به‌ مزيتهاي‌ برنامه‌ريزي‌ غيرمتمركز و گسترده‌ (توزيع‌ شده)، يكي‌ از مفاهيم‌ بسطيافته‌ در سيستمهاي‌ اطلاعاتي، مفهوم‌ «سيستم‌ چندعاملي»MULTI-AGENT ) SYSTEM) است‌ كه‌ از آن‌ در الگوسازي‌ شبكه‌ها و خصوصاً‌ در پروژه‌هايي‌ از قبيل‌ پروژه‌ CO-OPERATE كه‌ توسط‌ كميسيون‌ اروپا به‌ منظور حل‌ مسايل‌ شبكه‌هاي‌ كسب‌وكار طراحي‌ و اجرا شده، مورد استفاده‌ قرار گرفته‌ است. ‌ ‌در اين‌ رويكرد، يك‌ متدولوژي‌ برنامه‌ريزي‌ همكاران‌COLLABORATIVE) )، به‌همراه‌ معماري‌ ويژه‌اي‌ براي‌ سيستم‌ اطلاعاتي‌ برپايه‌ نظرگاه‌ واحدهاي‌ متعدد و خودمختار (كه‌ هريك‌ از اعضأ شبكه‌ يك‌ گره‌ يا پايگاه‌ ناميده‌ مي‌شود) كه‌ مي‌توانند مجموعه‌اي‌ از فعاليتها را انجام‌ دهند، و توانايي‌ درك‌ و شناخت‌ نتايج‌ فعاليتهاي‌ خود در قلمرو تعهدات‌ خود هستند، ارائه‌ شده‌ است. ‌ ‌هر عامل‌ عبارتست‌ از يك‌ قطعه‌ نرم‌افزاري‌ مستقل‌ (يك‌ برنامه‌ مستقل) كه‌ ارتباط‌ آن‌ با ساير عاملها، به‌صورت‌ تنگاتنگ‌ نيست‌ بلكه‌ «شُل» است. اين‌ امر بدان‌ معناست‌ كه‌ وقتي‌ نقشهايي‌ كه‌ يك‌ عامل‌ در مجموعه‌ يا جامعه‌ عوامل‌ دارد به‌خوبي‌ شناخته‌ شده‌ باشد، در صورت‌ ورود يا خروج‌ يك‌ عامل‌ از شبكه‌ اين‌ امر به‌ افزايش‌ يا كاهش‌ قابليتهاي‌ كلي‌ مجموعه‌ مي‌انجامد، بدون‌ آنكه‌ اختلال‌ عمده‌اي‌ در آن‌ ايجاد كنند. ‌ ‌تكنولوژي‌ عامل‌ - محور هم‌اكنون‌ توسط‌ شركتهاي‌ نرم‌افزاري‌ معروف، توسعه‌يافته‌ و راه‌حلهاي‌ متعددي‌ بااستفاده‌ از اين‌ تكنولوژي‌ جهت‌ عمليات‌ سازمانهاي‌ مجازي‌ در دسترس‌ است. ‌ ‌اصول‌ معماري‌ پايه‌ در سيستم‌CO-OPERATE بدين‌ قرار است‌ كه: 1 - به‌ هر واحد كسب‌ و كار در شبكه‌ شركتها، مجموعه‌اي‌ از عاملها سرويس‌ مي‌دهند. 2 - هريك‌ از اين‌ مجموعه‌ها، «يك‌ گره» را در جامعه‌ عاملها تشكيل‌ مي‌دهند كه‌ توسط‌ چندين‌ «واحد» در شبكه‌ توزيع‌ شده‌اند. 3 - در هر گره، عاملها با يكديگر همكاري‌ مي‌كنند تا به‌ اهداف‌ آن‌ گره‌ دست‌ يابند. 4 - در هر گره، هر عامل‌ يك‌ يا چند كار را انجام‌ مي‌دهد، و تصميمات‌ خود را با ساير عاملهاي‌ موجود در گره‌ هماهنگ‌ مي‌كند. 5 - گره‌هاي‌ مختلف‌ شبكه‌ براي‌ دستيابي‌ به‌ اهداف‌ كلان‌ يا جزئي‌ (بيروني‌ يا دروني) شبكه‌ همكاري‌ مي‌كنند. همكاري‌ گره‌ از طريق‌ همكاري‌ تك‌عاملهاي‌ گره‌هاي‌ مختلف‌ صورت‌ مي‌گيرد. 6 - قابليت‌ عملياتي‌ و عمليات‌ سرتاسري‌ شبكه، از طريق‌ تعاملات‌ گره‌هاي‌ مختلف‌ صورت‌ مي‌پذيرد. 7 - تعداد و نوع‌ عاملهاي‌ موجود در هر گره‌ متغير است‌ يعني‌ آنكه‌ مي‌توانيم‌ همه‌ انواع‌ و يا برخي‌ از انواع‌ عاملها را داشته‌ باشيم. سناريوهاي‌ گوناگون‌ تعامل‌ در شبكه‌ كسب‌وكار ‌ ‌در يك‌ شبكه‌ كسب‌ و كار، واحدها ممكن‌ است‌ انواع‌ روابط‌ را داشته‌ باشند كه‌ اين‌ قضيه‌ مرتبط‌ است‌ با موقعيت‌ آنها در شبكه، و در هر زمان‌ تعاملهاي‌ گوناگوني‌ ميان‌ گره‌ها وجود داشته‌ باشد. ‌ ‌در اينجاست‌ كه‌ گره‌ها را به‌عنوان‌ عناصر «فعال» يا «منفعل» در نظر بگيريم. از طرفي‌ هم‌ آنها ممكن‌ است‌ از طريق‌ «برنامه‌ريز انساني» و يا به‌صورت‌ «اتوماتيك» به‌ درخواستهاي‌ بيروني‌ پاسخ‌ دهند. ‌ ‌ممكن‌ است‌ برخي‌ از گرهها از طريق‌ ايجاد يك‌ زيرساخت‌ اكسترانتي‌ با يكديگر به‌ همكاري‌ و تعامل‌ بپردازند و لذا از سطح‌ بالايي‌ از قابليتهاي‌ ارتباطي‌ و مخابراتي‌ دستي‌ و اتوماتيك‌ استفاده‌ كنند. برخي‌ ديگر ممكن‌ است‌ از تعاملات‌ منفعل‌تر بااستفاده‌ از اينترنت‌ (دسترسي‌ از طريق‌ سرور وب) يا پست‌ الكترونيك‌ و يا ساير طرق‌ از قبيل‌EDI ، تلفن، فاكس‌ و غيره‌ ارتباطات‌ خود را سامان‌ دهند. برخي‌ زيرساختهاي‌ نرم‌افزاري‌ براي‌ اجراي‌ سيستمهاي‌ عامل‌ - محور ‌ ‌مهمترين‌ ويژگيهايي‌ كه‌ يك‌ زيرساخت‌ نرم‌افزاري‌ براي‌ عاملها مي‌تواند فراهم‌ آورد عبارتست‌ از: اجراي‌ يك‌ زبان‌ سطح‌ بالا و پروتكل‌ ارتباطي، و خدمات‌ انتقال‌ هوشمند پيامها كه‌ پشتيباني‌ خدمات‌ نام‌گذاري‌ و عضويت‌ و ارتباطات‌ غيرهمزمان‌ ميان‌ عاملها را شامل‌ شود. اين‌ قابليتهاي‌ عملياتي‌ را بااستفاده‌ از تكنولوژيهاي‌ موجود روز از قبيل‌EJB ENTERPRISE JAVA BEANS) از شركت‌ سان‌ كه‌ انواعي‌ از مدل‌ معماري‌(J2EE را بااستفاده‌ از مفهوم‌ و تكنولوژي‌COMPONENTS ارائه‌ مي‌دهد، مي‌توان‌ ايجاد كرد. ‌ ‌در رابطه‌ با اولين‌ ويژگي‌ مورد نياز يعني‌ زبان‌ سطح‌ بالا و پروتكل‌ ارتباطي، به‌نظر مي‌رسد كه‌ امروزه‌ توافقي‌ برروي‌ استفاده‌ ازKQML (KNOWLEDGE QUERY MANIPULATION LANGUAGE) كه‌ زبان‌ و پروتكل‌ لازم‌ براي‌ تبادل‌ اطلاعات‌ و دانش‌ است، وجود داشته‌ باشد. ‌ ‌در رابطه‌ با ويژگي‌ دوم‌ يعني‌ «خدمات‌ انتقال‌ هوشمند پيامها»، نيز راه‌حلهاي‌ نرم‌افزاري‌ گوناگوني‌ در دسترس‌ است‌ كه‌ از آن‌ جمله‌ مي‌توان‌ به‌JKQML ، وJATEITE اشاره‌ كرد. JKQML چهارچوب‌ و نرم‌افزار واسطي‌ است‌ كه‌ بر پايه‌ زبان‌ برنامه‌نويسي‌ جاوا تهيه‌ شده‌ و نرم‌افزارهايي‌ كه‌ به‌صورت‌ عاملها تهيه‌ شده‌اند را ق--ادر به‌انت---قال‌ اطلاع--ات‌ خ--ود برروي‌ اينترن--ت‌ مي‌كن--د. JATLITE (JAVA AGENT TEMPLATE, LITE) عبارت‌ از بسته‌اي‌ از برنامه‌هاي‌ نرم‌افزاري‌ است‌ كه‌ به‌زبان‌ جاوا نوشته‌ شده‌ و به‌ كاربران‌ اين‌ توانايي‌ را مي‌دهد كه‌ به‌سرعت‌ نرم‌افزارهاي‌ عامل‌ را بنويسد كه‌ برروي‌ اينترنت‌ قابل‌ حمل‌ ونقل، ثبت‌ و ضبط، قطع‌ و وصل، بوده‌ و پيامها را ارسال‌ و دريافت‌ كرده‌ و فايلها را از طريق‌ قابليت‌FTP منتقل‌ كنند، و به‌طور كلي‌ با ساير عاملها برروي‌ انواع‌ كامپيوترها يا سيستمهاي‌ عامل‌ گوناگون‌ به‌ مبادله‌ اطلاعات‌ بپردازند.(1O( 1) REQUIREMENTS FOR AN AGENT BASED INFORMATION SYSTEM) .144-137SUPPORTING VARIABLY COPLED NETWORKED ENTERPRISES PP. AMERICO L,AZEVEDO, JORGE P.SOUSA, ANTONIO L.SOARES .2001E-BUSINESS VIRTUAL ENTERPRISES KLUWER ACADEMIC PUBLISHERS