|
برخورداري از شغل مناسب يكي از اجزاي اصلي تشكيل دهنده حقوق شهروندي است كه اهميت آن از حضور در صحنه انتخابات كمتر نيست.
روند تحولات جهاني مانند تغييرات چشمگير در وضعيت جمعيتي، استقبال از مهاجرت، ظهور فناوريهاي جديد و طرح ديدگاههاي نوين در مديريت و سازمان افقهاي تازه اي را فراروي برنامه ريزان امور اشتغال قرار داده است.
فناوري اطلاعات هم موجب توليد موقعيتهاي جديد شغلي و هم زمينه ساز تغييرات بنيادي در بسياري از مشاغل ديگر بوده است.
جهاني شدن، تسهيل در ارتباطات و تغييرات اقتصادي موجب پيدايش بازار كار تازه اي شده است كه نيروي كار آن نياز به مهارت و آموزشهاي جديد دارد.
تا سال 2010 ميلادي مشاغل كنوني به چالش طلبيده مي شود و حرفه هاي ارزشمندي به وجود خواهدآمد.
در سالهاي آينده اجزاي فناوري اطلاعات از هماهنگي بيشتري برخوردار مي شود و اثرگذاري آن بر وضعيت اشتغال و ارتباط بين كشورهاي توسعه يافته و درحال توسعه خودنمايي خواهدكرد.
چكيده
مقاله حاضر با هدف بررسي تاثيرات فناوري اطلاعات بر اشتغال تهيه شده است. در اين پژوهش، ابتدا به اهميت اشتغال زايي و وظايف و محدوديت دولتها در برنامه ريزي اشتغال اشاره شده و سپس چالشهاي جهاني تاثيرگذار بر مقوله اشتغال، همچون تغييرات جمعيتي، تغيير در نيازهاي جامعه، مهاجرت، تحول در فناوري اطلاعات و ظهور فناوريهاي نو، تسهيل در ارتباطات، پديده جهاني شدن و ظهور مشاغل جديد موردبررسي قرار گرفته است. در ادامه نمونه هايي از مشاغل نوظهور معرفي مي گردند كه از رهگذر ظهور و توسعه فناوري اطلاعات ايجاد شده اند. درنهايت، چشم انداز وضعيت پنج شغل مختلف در سال 2010 موردبررسي قرار گرفته و مقاله با ارائه چند راهكار پيشنهادي براي كشورمان، خاتمه مي يابد.
مقدمه
امروزه برخورداري از شغل مناسب جزو يكي از اجزاي اصلي تشكيل دهنده حقوق شهروندان به شمار مي رود كه شايد اهميت آن از حقوق سياسي آنها و حضور در صحنه انتخابات كمتر نباشد. به طوري كه اشتغال زايي متناسب با نيازهاي جامعه و ريشه كن كردن بيكاري يا همان اشتغال كامل، ازجمله وظايف بنيادين دولتهاست. ازطرفي اشتغال درارتباط مستقيم با توسعه سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جامعه بوده و به سرعت روند توسعه جامعه و موفقيت يا عدم موفقيت برنامه هاي توسعه بستگي دارد. همچنين اشتغال تابعي است از ارزشهاي حاكم بر يك جامعه و بديهي است كه مستقيماً در ارتباط با نيازهاي زيستي، آموزشي، بهداشتي، رفاهي، روحي و معنوي جامعه باشد. به عنوان نمونه، تمايل جامعه به برخورداري از اطلاعات روزآمد و كيفي، باب جديــدي را فراروي برنامه ريزان اشتغال قرار مي دهد و يا تمايلات علمي و پژوهشي جامعه و نياز به دسترسي به نوآوريها، اختراعات و استانداردهاي ثبت شده جهان، زمينه كاري جديدي را ايجاد مي كند.
ازسوي ديگر، دولتها در برنامه ريزي اشتغال با واقعيتهايي مانند ارزشهاي حاكم بر يك جامعه؛ عوامل جغرافيايي؛ منابع طبيعي؛ زبان؛ شاخصهاي جمعيتي: همچون سن، تحصيلات و...؛ بسترهاي صنعتي؛ سطح فناوري؛ مزيتهاي رقابتي و بسياري عوامل تعيين كننده ديگر مواجه مي گردند كه مجموع عوامل فوق وتمايلات يا نيازهاي پيش گفته جامعه، محدوديتهاي تعيين كننده دولتها در برنامــه ريــزي كلان اشتغـــال بــه شمـار مي روند.
در عصرحاضر مشكل اشتغال زايي يكي از دغدغه هاي مهم مديران و برنامه ريزان جوامع بشري محسوب مي گردد. در گزارشي كه در سال 2000، توسط سازمان جهاني كار (WORLD LABOR ORGANIZATION) منتشر شد، تاكيد شده است كه كشورهاي جهان تا سال 2010 ميلادي بايد قادر به ايجاد 500 ميليون موقعيت شغلي جديد باشند.
ازسوي ديگر، روند تحولات جهاني مانند تغييرات چشمگير در وضعيت جمعيتي، استقبال از مهاجرت، ظهور فناوريهاي نو، تولد سازمانهاي جديد اجتماعي و طرح ديدگاههاي نوين در مديريت وسازمان، افقهاي تازه اي را فراروي برنامه ريزان و مديران امور اشتغال قرار مي دهد. يكي از فناوريهايي كه طي چند دهه گذشته، اساس و بستر تحول در زندگي بشر بوده است، فناوري اطلاعات است. فناوري اطلاعات نه تنها خود موجب توليد موقعيتهاي جديد شغلي شده، بلكه زمينه ساز تغييرات بنيادي در بسياري از مشاغل ديگر هم بوده است.
البته اين نظريه قديمي كه روند مكانيزه شدن امور موجب افزايش بيكاري خواهدشد، هنوز درجهان طرفداراني دارد. ولي به راستي، آيا فنــاوري اطلاعـات اشتغال زاست يا اشتغال زدا؟ تغييرات جمعيتي چه تاثيري بر آمـار بيكاري داشته است؟ آيا عصر اطلاعات مي تواند موجب ظهور موقعيتهاي شغلي جديدي گردد؟ آيا در فضاي جديد ارتباطات، مي توان افراد متقاضي شغل را با موقعيتهاي شغلي موجود در آن سوي جهان مرتبط ساخت؟ آيا ارتباطات مردم در دهكده جهاني تاثيري بر روند مهاجرت نخبگان خواهد داشت؟ آيا روند حركت فناوري اطلاعات و تاثيــر آن بــر موقعيتهاي شغلي ملتها قابل پيش بيني است، يا اينكه مسافران سوار بر اين موج، به سوي مقصدي نامشخص و مبهم درحركتنــد؟ و نهـايتاً، آيا فناوري اطلاعات مي تواند پاسخي براي حل بحران بيكاري جوانان و تحصيلكرده هاي كشور داشته باشد؟ اميد است پژوهش انجام شده، ولو اجمالي و درحد ظرفيت يك مقاله، پاسخي براي سوالهاي فوق ارائه كند.
چالشهاي جديد جهاني
با گذشت زمان و روند تحولات جهاني، فعــاليتهاي روزمره جوامع با سرعت غيرمنتظــره اي درحـال مكانيزه شدن هستند. به طوري كه در منزل و در محيط كار و تجارت، آثار انقلاب ريزپردازنده ها به وضوح نمايان است. انقلاب اخير درحال متحول كردن روشها و سرعت فكر كردن، ارتباطات، همكاري، طراحي و ساخت، شناسايي و بهره برداري از منابع، بكارگيري تجهيزات، هدايت تحقيقات، تجزيه - تحليل و پيش بيني آينده، بازاريابي، جابجايي محصولات، نقل و انتقال اعتبارات و در يك كلام، متحول كردن روش زندگي و تجارت است. عوامل ديگري همچون تغييرات اقتصادي، جمعيتي، جهاني شدن، تسهيل در ارتباطات، تحولات شگرف در فناوري و ظهور مشاغل جديد، موجب پيدايش بازار كار تازه اي شده است كه نيروي كار آن نياز به مهارت و آموزشهاي جديدي دارد.
رشد اقتصادي: افزايش آمارنيروي كار موجب افزايش قدرت خريد افراد جامعه شده و در افزايش تقاضاي جامعه نمود پيدا مي كند. بنگاههاي تجاري نيز فعاليتهاي خود را توسعه داده تا پاسخگوي تقاضاي جامعه باشند. ازطرفي فعال شدن تجارت بين الملل نيز موجب رشد و توسعه اقتصاد جهاني خواهدشد.زنجيره تحركات اقتصادي پيش گفته، زمينه ساز پيدايش مشاغل جديد در همه حرفه ها مي گردد.
تغييرات جمعيتي: ويژگيهاي جمعيتي مانند سن، جنسيت، پيشينه فرهنگي و سطح تحصيلات در جامعه، مي تواند در تعيين نيازهاي جامعه موثر باشد. يك جامعه جوان نياز به مربيان آموزشي و مدارس بيشتري دارد در صورتي كه يك جامعه پير، نياز به خدمات بهداشتي بيشتر و درنتيجه پزشك و پرستار بيشتر دارد.
جهاني شدن: انقلاب فناوري اطلاعات، كاهش هزينــه هـاي مخابراتي و ظهور پديده تار جهان گستر(WORLD WIDE WEB) ، موجب ورود رايانه هاي پرقدرت شخصي به منازل و دفاتر كار افراد شد. بتدريج نياز زندگي و تجارت، افراد جامعه را در سراسر جهان به هم پيوند داده و مرزهاي جغرافيايي را پشت سر گذاشت. چرخش سريع اطلاعات و سرمايه بين كشورها و افراد جامعه به روند جهاني شدن سرعت بخشيده و اين امر نيز تاثير بسزايي بر وضعيت اشتغال داشته است.
تاثير فناوري بر بازار كار
فناوري اطلاعات تشكيل شده است از علوم رايانه، ارتباطات و شبكه سازي. امروزه كاربردهاي متنوع و گسترده اي از اين علم درمحيط كــار مطرح شده است. ازجمله سيستم هاي خبره، پردازش تصويري، اتوماسيون، علم روباتها، فناوري حساسه ها، (SENSORS) مكاترونيكس (1) و... . كاربردهاي ميان رشته اي فوق طي دهه هاي گذشته اثرات تحول زايي بر روش زندگي و امرار معاش انسان داشته اند. آثار اين تحولات بر نيروي كار و زندگي بشر چنان چشمگير بوده است كه به سختي مي توان سرعت و ابعاد آن را مورد ارزيابي قرار داد. شايد گذري اجمالي به روند چند دهه گذشته، ما را در ترسيم اين تحول ياري سازد.
در دهه 1950 ميلادي صنعت كاملاً جديدي تحت عنوان صنعت رايانه هاي بزرگ متولد شد. كمپاني هاي پيشرو و صاحب نام در ايــن صنعت عبــارت بــودنـد از آي بي ام، آر سي اي، هــاني ول و يوني وك. صنعت رايانه هاي بزرگ، مشاغل جديدي همچون توليد، تعميرات و نگهداري و خدمات رايانه اي را به بازار كار معرفي كرد. در مدت زمان كوتاهي، مشاغل جانبي اين جريان صنعتي، ماننـد برنامه نويسي، كاربران رايانه اي، تكنسين هاي تعميرات و كارشناسان بازاريابي و فروش به آمار بازار كار اضافه شدند. در ادامه اين روند، ميليونها موقعيت شغلي جديد در زمينــه هــاي مختلف دانش نـرم افزار و سخت افزار ايجاد گرديد.
با رشد و توسعه فناوري، به تدريج به قدرت رايانه ها افزوده شده و متقابلاً ابعاد و قيمت آنها كاهش يافت. در دهه 1980، ظهور و رشد شگفت آور رايانه هاي شخصي حتي صنعت رايانه را غافلگير كرده و تهديدي براي بقاي رايانه هاي بزرگ به شمار آمد. رايانه هاي شخصي اين ويژگي را داشتند تا وارد منزل و دفاتر كارافراد شوند. رفته رفته اين نياز به وجود آمد تا افراد در يك سازمان بتوانند با يكديگر ارتباط ايجاد كرده و از ابزارهاي موجود به طور مشترك بهره بگيرند. لذا شبكه هاي محلي شكل گرفت و اين دستاورد تنها يك گام با تلفن و مودم و ايجاد ارتباط با ديگر شبكه هاي محلي فاصله داشت. امكان دسترسي رايانه هاي شخصي به اطلاعات موجود در رايانه هاي بزرگ، بي بي اس ها (2) و ديگر شبكه هاي محلي، به زودي موجب ارتقاء كاربرد و توان آنها شد. اكنون نياز بود تا رايانه ها با يكديگر به تبادل اطلاعات بپردازند. در اين مقطع مشكل ناسازگاري و استانداردسازي فرمت فايلها نمــايان شده و زبان جديدي پا به عرصه ظهــور گـذاشت. اين زبان جديد(3(HTML نام گرفت كه بعدها زبان اصلي تار جهان گستنر شد.
قابليتهاي رايانه هاي شخصي و زبان استاندارد شده جديد، تلفيق شده و موجب شد تا ميليونها انسان در اطراف كره زمين با يكديگر ارتباط ايجاد كنند.(3) به طوري كه امروزه شبكه جهاني اينترنت داراي بيش از 513/400/000 عضو فعال است.(4) موسس كمپاني اينتل در اين رابطه نظريه اي دارد كه معتقد است قدرت پردازش رايانه ها هر 18 ماه دو برابر شده و هزينه رايانه ها به طور ميانگين سالانه 25% كاهش مي يابد. پيش بيني مي گردد در سال 2019 ميلادي، يك رايانه شخصي 1000 دلاري، قادر به انجام 1020 عمل رياضي در ثانيه بوده و ازنظر پيچيدگي در معماري، شبيه به مغز انسان باشد.(5) اگر قدرت فناوري فوق و سرعت كاهش قيمت آن را با روند گسترش اينترنت و كاهش مستمر هزينه هاي مخابراتي تلفيق سازيم، به يكي از عوامل مهم در پديده جهاني شدن اقتصاد، پي خواهيم برد.
تحول در رايانه ها و فناوري اطلاعات، موجب تغييرات وسيعي در صنايع و بنگاههاي تجاري مختلف شده است. به عنوان نمونه، يك صنعت توليدي امروزه مي تواند با تعداد معدودي تكنسين و مهندس هدايت كننده روباتهــا، خط تــوليــد خود را اداره كند. قطعه سازان بزرگ مي توانند قطعات موردنياز صنايع را به موقع و آماده استفاده در خط مونتاژ تحويل دهند. برخي از بنگاههاي بين المللي، بين دفاتر طراحي خود درچند كشور جهان ايجاد ارتباط كرده و از منابع انساني مليتهاي مختلف و اختلاف ســاعات جغرافيايي بهره مي جويند.
تحول در فناوريهاي پيش گفته همچنين موجب ظهور صنايع و مشاغل جديدي شده است كه تا يك دهه قبل نامي از اين مشاغل در ميان نبود. به عنوان مثال پيشرفتهايي كه در زمينه هاي بيوتكنولوژي، ويروس شناسي، تحقيقات سرطان و عصب شناسي شده است، مستقيماً متكي به دستاوردهاي انسان در زمينه علوم رايانه و سيستم هاي اطلاعاتي بوده است.
بنابراين، پديده هاي جديد مانند رشد اقتصادي، تغييرات جمعيتي، جهاني شدن و تحولات عظيم در فناوري اطلاعات و ارتباطات، ازجمله عوامل اثرگذار بر وضعيت مشاغل بوده اند.
فناوري اطلاعات و اشتغال زايي
سخن گفتن از آثار فناوري اطلاعات بر مجموعه مشاغل، امر دشواري است. چرا كه فنــاوري اطلاعات درعين اشتغال زايي، اشتغال زدا هم بوده است. شواهد حاكي از آن است كه فناوري اطلاعات به عنوان يك كاتاليزور براي رشد اقتصادي و اشتغال زايي، عمل مي كند. هنگامي كه فعاليتهاي روزمره مكانيزه مي شوند و بهره وري افزايش مي يابد، هزينه هاي توليد و تحويل كالا كاهش مي يابند. به عبارت ديگر، قيمت تمام شده كالا براي خريدار كاهش يافته و به تبع آن، تقاضا براي خريد افزايش مي يابد. همچنين فناوري اطلاعات موجب شده تا اطلاعات دقيق و روزآمد همواره دردسترس متقاضيان قرار گرفتــه و آنها را قادر به تصميم گيري يا تصميم سازي بهتر و به موقع كند. اين امر به سهم خود هزينه ها را كاهش داده، سود را افــزايش مي دهد و رشد اقتصادي را تسهيل مي سازد. اين يك واقعيت است كه در اثر ماشيني شدن فعاليتها، تقاضاي برخي از صنايع براي نيروي كار كاهش مي يابد. ولي ازطرفي، مشاغل جديدي وارد بازار كار مي گردند. از جمله اين مشاغل عبارتند از طراحي صفحات وب، كارشناس نگهداري و مديريت پايگاههاي تحت وب، كــارشنـاس سيستم هاي چندرسانه اي، تكنسين ماهواره اي فرستندگي، تكنسين سيستم هاي موقعيت ياب جهاني، و متخصصين تجارت الكترونيكي، اين مشاغل نياز به دانش، مهارت و توانمنديهايي دارند كه بعضاً در شرح مشاغل قبلي يا حتي كنوني برخي كشورها وجود ندارد.
يكــي از كشــورهـاي منطقه كه در اشتغال زايي از رهگذر فناوري اطلاعات به موفقيتهاي جهاني دست يافته، كشور هندوستان است. اين كشور صدور محصولات نرم افزاري خود را ابتدا از ايالات متحده، اروپا و ژاپن آغاز كرد. در سال 1984 درآمد هند از اين صنعت تنها 10 ميليون دلار و در سال 89 يعني 5 سال بعد، به 8 ميليارد دلار رسيد. در تحقيقي كه يكي از شركتهاي بزرگ مشاوره مديريت، به نام مك كنزي انجام داد، پيش بيني شده است كه چنانچه صنعت نرم افزار هند روند كنوني را ادامه دهد، تا پايان سال 2010، درآمدي بالغ بر 87 ميليارد دلار نصيب اين كشور شده و 2/200/000 شغل جديد در هند ايجاد خواهدشد. (6) به عنوان نمونه به مواردي از موقعيتهاي شغلي ايجاد شده جديد كه متاثر از رشد فنــاوري اطلاعات بــوده انــد، اشاره مي گردد:
1 - مراكز تلفن(CALLCENTRES) : فناوري ارتباطات اين امكان را ايجاد كرده است تا ارتباطات تلفني 24 ساعته ارزان قيمت با هر نقطه اي از جهان، مقرون به صرفه بوده و بازاريابي از راه دور و خدمات پس از فروش به راحتي صورت پذيرد. به عنوان نمونه، با تجهيزات پيشرفته مخابراتي نصب شده در ايالات متحده اين امكان ايجاد شده است تا فعاليتهايي همچون صدور صورت حساب، حسابرسي و خدمات پشتيباني فروش، ازطريق 30 مركز مخابراتي در آمريكا و استخدام حدود 30/000 كارمند آسيايي، به راحتي صورت پذيرد. براي مثال شعبه مركزي كمپاني جنرال الكتريك، ايستگاهي در نزديكي شهر دهلي ايجاد كرده و خدمات از راه دور اين كمپاني را پشتيباني مي كند.
2 - مديريت اسناد پزشكي: خدماتي همچون اطلاعات پرونده بيماران و گزارشهاي پزشكي ازطريق اينترنت به شركتهاي خدماتي در هند و فيليپين ارسال شده و اين اطلاعات در آنجا، پس از سازماندهي لازم و تبديل به قالبهاي متني، به كشور سفارش دهنده منتقل مي گردد، تنها در سالهاي 1999 تا 2000، نزديك به 70 شركت جديد در هند ايجاد شده تا به خدمات اسناد پزشكي از راه دور بپردازند.
3 - خدمات پشت صحنه شركتها: انواع فعاليتهاي اداري مانند ورود اطلاعات به رايانه، پردازش و تحليل اطلاعات، از راه دور صورت مي پذيرد. سازمانهايي همچون راه آهن، ناشران، دانشگاهها و شركتهاي مسافربري هوايي، ازجمله سازمانهايي هستند كه از خدمات فوق بهره گرفته اند. خطوط هواپيمايي بريتانيا و سنگاپور ازجمله شركتهايي هستند كه اطلاعات پرواز و رزرو بليت خود را به بنگاههاي مستقر در كشور هند واگذار مي كنند. كمپاني امريكن ان لاين (AOL) درحال حاضراز همكاري 600 كارمند فيليپيني بهره گرفته است. اين افراد موظف هستند به سوالهاي فني و مالي مشتريان آمريكايي پاسخ دهند كه بالغ بر حدود 12/000 پيام پست الكترونيكي در روز هستند.
4 - خدمات بيمه: شركتهاي بزرگ بيمه كه روزانه وظيفه پاسخگويي به ميليونها مراجعه را دارند، نياز به خدمات كارشناسي و پزشكي گسترده اي پيدا مي كنند. اين شركتها قوانين جاري خود را براي كشورهاي آسيايي ارسال كرده و ساعات مطالعات كارشناسي پرونده ها را به اين كشورها واگذار كرده اند.
5 - بررسيهاي حقوقي: در بررسي پرونده هاي قطور حقوقــي، سـاعات كار بسياري صرف مي گردد. بنگاههاي حقوقي غربي با شناسايي شركتهاي حقوقي مناسب در آسيا كه داراي وكلاي ورزيـده، تسلط به زبان انگليسي و هزينه هاي اندك باشند، فعاليتهاي مطالعاتي خود را به اين كشورها واگذار مي كنند. در اين رهگذر، نبايد نسبت به مشاغل جانبي ايجاد شده كم توجه بود. مشاغلي همچون ايجاد پايگاههاي هوشمند از قوانين كشورها، ايجاد پايگاه موضوعي از پرونده هاي حقوقي و سابقه جرايم(7) و... .
6 - انجام فعاليتهاي كارگزيني: پردازش فيشهاي حقوقي كاركنان و رسيدگي به ديگر آمار كارگزيني كه مشخص و تكراري است، نيز در زمره مشاغل از راه دور قرا رگرفته است. كمپاني نفتي كال تكس (CALTEX) از مركزي در شهر مانيل، فعاليتهاي كارگزيني شعب خود را كــه در پنج كشـور مختلف جهان مستقر شده اند، اداره مي كند.
7 - متحـرك سازي: صنعت متحرك سازي رايانه اي تا پايان سال 2001 ميلادي، 35 ميليارد دلار از سهم بازار كار را به خود اختصاص داده است. طـــراحـي و توسعه سيستم هاي متحرك سازي رايانه اي به طور قابل توجهي هزينه توليد انيميشين هاي ويدئويي، فيلمها و CD هاي پزشكي، فيلمهاي آموزشي، مستندهاي علمي، بازيها و آگهيهاي تجارتي را كاهش داده است. كاربري وسيع اين حرفه و هزينه گزاف توليد آن در كشورهاي غربي، موقعيت شغلي بسيار مناسبي را براي كشورهاي درحال توسعه ايجاد كرده است.
8 - خدمات مهندسي: برخي از شركتهاي غربي، اقدام به ايجاد مراكز طراحي در آسيا كرده و از خدمات مهندسي اين منطقه بهره گرفته اند. كمپاني بزرگ مهندسي بچ تل (BECHTEL) با ايجاد يك مركز طراحي در شهر بنگلور و استخدام 500 مهندس طراح، خدمات پشتيباني فني كمپاني فوق را در سطح جهاني تامين كرده است.(8)
بهره گيري از منابع خارجي و انجام فعاليتهاي خدماتي با استفاده از فناوري اطلاعاتي و ارتباطي، هنوز در آغاز راه است. لذا به سختي مي توان عمق و دامنه اين زمينه جديد اشتغــال زايـي را موردارزيابي قرار داد. صاحب نظران بر اين باورند كه درازاي هر شغل جديدي كه در صنعت نرم افزار ايجاد مي گردد، حدود 75 موقعيت شغلي مي تواند ازطريق كاربرد فناوري اطلاعات در زمينه هاي ديگر پديد آيد. چنانچه اين پيش بيني صحيح باشد، طي 10 سال آينده، تنها از گذر مشاغل مرتبط با فناوري اطلاعات 100 ميليون موقعيت شغلي جديــد ايجاد خواهدشد. (منبع شماره 8 صفحه 14)
چشم انداز آينده
انجمن آينده شناسي جهان در هفتمين نشست عمومي خود، طي گزارشي پيش بيني كرده است كه تا سال 2010 ميلادي، مشاغل متعـارف فعلي وارد چالش جديدي شده و حرفه هاي ارزشمندي به وجود خواهدآمد. هرچند كه فضاي پيش بيني شده، بسياري از مشاغل امروزي را از بين خواهدبرد. در آن برهه، بسياري از فرمانها و تصميم گيريها ازطريق سيگنال هاي ديجيتالي و فيبرنوري كه به وسيله ماهواره و فناوري بي سيم پشتيباني مي شوند، مخابره خواهدشد. بديهي است كه شعاع گسترش ايــن فنــاوريها بستگي به برنامه ريزي هر كشور و صلاحديد رهبران آن دارد. براي درك بهتر از وضعيت آينده، تعدادي از مشاغل از بين حرفه هاي مختلف انتخاب شده و تصوير سال 2010 اين مشاغل به طور اختصار ترسيم خواهد شد:
1 - كشاورزي: كشاورزان بيشتر به عنوان مديران مزرعه و عمدتاً در داخل ساختمان فعاليت خواهندكرد. اطلاعات محيطي ازطريق حساسه هاي هوشمند به رايانه و دفتر كار كشاورز مخابره شده و كشاورزان به راحتي به تحليل وضعيت خاك، سلامت گياهان و درختان، حد آماده بودن محصول براي برداشت، تلفيق كود و غذاي موردنياز خاك، رطوبت و بسياري عوامل ديگر خواهند پرداخت. در آن زمان كشاورزان بايد بتوانند خــود به تحليل وضعيت بازار پرداخته و با پيش بيني وضعيت جوي، بهره وري كشت و برداشت را ارتقاء دهند. آنها داده هاي موردنظر را وارد رايانه كرده و رايانه پس از پردازش اطلاعات، فرمانهاي لازم را براي تجهيزات و سيستم هاي نصب شده در مزرعه مخابره خواهد كرد.
2 - پليس مجهز به فناوري اطلاعات: در سازمانهاي پليس آينده، مكاتبات اداري و ارسال و دريافت پيامها به صورت الكترونيكي انجام خواهدشد. افسران پليس و كارآگاهان، با بهره گيري از پايگاههاي اطلاعات هوشمند به دنبال سرنخ خواهند بود، تا اينكه به صورت فيزيكي به جستجو در شهر بپردازند. احتمالاً يكي از اين پايگاهها، حاوي نمونه هاي DNA شهروندان بوده و لذا بررسي پرونده يك مظنون به راحتي انجام مي پذيرد. با امكان ثبت صورت افراد، به جاي احكام اداري امروزي، ماموران پليس با فرمانهاي گفتاري براي انجام ماموريت يا حضور در دادگاه آماده خواهند شد. خودروهاي پليس بيشتر شبيه به آزمايشگاههاي كوچك جنايي شده و ازطريق ارتباط مستمر با مركز تشخيصهاي جنايي، در تشخيص جرم و دستگيري متخلفان نقش بسزايي ايفا خواهندكرد. چنانچه شهروندي مرتكب يك جرم رايانه اي گردد، نوع جرم و موقعيت وي سريعاً مشخص شده و دستور جلب مجرم به نزديكترين گشت پليس اعلام خواهدشد.
3 - كارگران صنعتي: اتوماسيون در محيط كار باعث منسوخ شدن مشاغل غيرهوشمند، مانند خواندن كنتورهاي آب، برق، گاز و تلفن خواهدشد. اطلاعات كنتورها ازطريق ارتباطات رايانه اي بين هر ساختمان و وزارت نيرو، تبادل مي گردد. با بهره گيري از واقعيت مجازي، نظارت بر فعاليتهاي مكانيزه شده و خطوط توليد، صورت مي پذيرد. در فعاليتهاي تعميرات و نگهداري، كارگر ناظر قطعات موردنظر را به صورت تصويري مشاهده كرده و فرمان تعويض يا تعميرات براي روباتهاي مربوطه مخابره خواهدكرد. تعميرات ميداني مانند لوله هاي نفت و گاز و خطوط انتقال نيرو، به وسيله تكنسين هاي مجهز به تلفن همراه و رايانه كيفي انجام خواهدشد.
اين افراد با بهره گيري از اطلاعات فني و استانداردهاي موردنياز، به خوبي انجام وظيفه خواهندكرد. پيش بيني مي گردد كه فعاليتهاي ميداني اضطراري، با يك يا دو روز فعاليت ميداني در هفته به خوبي انجام پذيرند.
4 - پژوهشگران: دانشمندان و پژوهشگران در سال 2010 با بهره گيري از فناوريهاي اطلاعاتي، در گروههاي بزرگ فعاليت كرده و علاقـه مندان به يك موضوع تحقيقاتي خاص، به راحتي با يكديگر هماهنگ خواهندشد. گردهمايي مجازي آنها نه تنها از پژوهشهاي تكراري در كشورهاي مختلف خواهد كاست، بلكه موجب پيشرفتهاي سريع در دانش بشري مي گردد. گروههاي كار از نقاط مختلف جهان، مي توانند از تجهيزات و منابع گران قيمت و ارزشمند يكديگر، به صورت مشترك بهره بگيرند. يكي از دستاوردهاي فعاليت گروهي عبارت است از پرداختن پژوهشگران كشورهاي مختلف به يك مشكل تحقيقاتي خاص و تقسيم حجم كار بين گروههاي پژوهشي در كشورهاي مختلف.
5 - آموزش: مدرس سال 2010 عمدتاً به عنوان يك مربي و راهنما فعاليت خواهدكرد تا اينكه يك روز كامل از وقت خود را صرف آموزش كنــد. دانش آمــوزان بـا هدايت مدرس و بهره گيري از درسهاي ويديويي، برنامه هاي آموزشي تلويزيوني و سيستم هاي هوش مصنوعي، به دانش تعيين شده در طرح درس دست خواهنديافت. سيستم هوش مصنوعي در مراكز آموزشي، به عنوان يك دستيار و مشاور با ارزش براي مدرسان عمل خواهدكرد. به طوري كه براي هر دانش آموز، متناسب با استعداد و توانمندي فردي وي، توصيه ها و دستورات آموزشي ويژه صادر شده و دراختيار مدرس قرار مي گيرد. مدرس تنها در موارد نادري مجبور به تدريس برخي از مفاهيم شده و عمدتاً وقت خود را صرف بهبود برنامه درسي يا تدريس موردي بعضي از دانش آموزان خواهدكرد. (9)
راهكارهايي براي ما
بنابه اظهار صاحب نظران و علاقه مندان به مبحث فناوري اطلاعات، انقلاب فناوري اطلاعات در ابتداي راه بوده و هنوز دوران طفوليت خود را طي مي كند. بديهي است كه در سالهاي آينده، اجزاي اين فناوري به مراتب از يكپارچگي و هماهنگي بيشتري برخوردار شده و اثرگذاري آن بر وضعيت اشتغال و ارتباط بين كشورهاي توسعه يافته با كشورهاي درحال توسعه به شدت خودنمايي خواهدكرد. چنانچه بــراي اين پديده رعدآسا، در برنامه هاي توسعه اي ملي جايگاه مناسبي ترسيم نگردد، ممكن است زمان وموقعيت فعلي نيز براي هميشه ازدست برود.
ازجمله راهكارهايي كه مي تواند براي كشور ما مفيد باشد عبارتند از:
! گسترش طرح ملي فناوري اطلاعات كشور؛
! بكارگيري تدابير لازم به منظور مشاركت كليه سازمانهاي دولتي و خصوصي در اجراي اين طرح؛
! ايجاد شورايي متشكل از سازمانهاي مختلف، به منظور هدايت كشور براي گذار از مقطع كنوني و ورود به اقتصاد اطلاعات؛
! برنامه ريزي به منظور شناسايي ظرفيتها و استعدادهاي داخلي متناسب با بازار جهاني فناوري اطلاعات و تلاش درجهت برخورداري از سهم مناسبي از اين بازار؛
! به عنوان يك استراتژي كوتاه مدت و تا زمان حضور فعال كشور در بخش صادرات فناوري اطلاعات، طراحي يك الگوي مناسب براي بنگاههاي تجاري كار از راه دور (TELEWORKING) و تعميم آن به مشاغلي كه از نيروي انساني موردنياز داخلي و فاقد شغل برخوردار هستند. ازجمله اين مشاغل مي توان به شركتهاي طراحي نرم افزار، بيمه، حقوقي، صنعت حمل و نقل، حسابداري، خدمات پزشكي، خدمات ترجمه بين زبانهاي فارسي و ديگر زبانها، تدريس زبان و ادبيات فارسي، و بسياري از مشاغل خدماتي ديگر اشاره كرد. 1
پا نوشتها:
1 - واژه اي مشتق شده از عبارات ELECTORNICS, MECHANICAL حوزه اي از مهندسي كه اصول علوم مكانيك، برق و الكترونيك را در طراحي محصول به كار مي برد.
2 - BULLETIN BOARD SYSTEMS (BBS)
3 - HYPER TEXT MARKUP LANGUAGE
4 - آخرين آمار متعلق به ماه اوت 2001 ميلادي است.
5 - در اجلاس سالانه انجمن آينده شناسي ده شغل مختلف موردبررسي قرا رگرفته است كه به دليل اختصار، در اين مقاله به طور اجمال به پنج شغل اشاره خواهدشد.
منابع:
1 - BOUTS, J.K. ET AL. A DUTCH APPROACH FOR CREATING GROWTH AND EMPLOYMENT, INSTITUTE DEL’ENTERPRISE, 1999.
2 - INTERNATIONAL LABOUR OFFICE, WORLD EMPLOYMENT 1998-99..
3 - CISCO RELEASE STUDY, MEASURING JOBS & REVENUES TIDE TO INTERNET ECONOMY, www. Cisco.com/ warp/public/146/ june99/23.ntml, june 10, 1999.
4 - www.nua.ie/surveys/how-many-online/
5 - REY KURZWEIL, THE AGE OF SPIRITUAL MACHINES: WHEN COMPUTERS EXCEED HUMAN INTELLIGENCE, NEW YORK: VIKING PUBLISHERS, 1999.
6 - INFORMATION TECHNOLOGY ASSOCIALTION OF AMERICA SPONSORED STUDY “BRIDGING THE GAP: INFORMATION TECHNOLOGY SKILLS FOR A NEW MILLENNIUM”, RELEASED IN APRIL 2000, http://www.itaa.org/workforce/studies/
7 - I.T.ENABLED SERVICES, http://www.nasscom.com/.
8 - TOWARD FULL EMPLOYMENT, APPROACH PAPER FOR THE YOUTH EMPLOYMENT SUMMIT, APRIL 4, 2000.
www.icpa,org/employment/approach/
9 - HINES ANDY. JOBS AND INFOTECH: WORK IN THE INFORMATION SOCIETY, EXPLORING YOUR FUTURE, WORLD FUTURE SOCIETY, UTHESDA, MARYLAND, USA, 2000.
! مهدي فهيمي: مديرعامل موسسه فرهنگي روشنگران انديشه
|
