با همكاري، مريم خليلي عراقي، مهرانگيز يقين لو و فرانك جواهردشتي بخش دوم و پاياني

هيچ آئين نامه اخلاقي نوشته يا نانوشته اي قادر به توضيح و كاهش فشار وارد بر طبيعت نمي باشد. بايد ديد در چالشهاي فراروي طبيعت و انســـان، انسان فراصنعتي با بهره گيري از دستاوردهاي علمي و فلسفي چه تدبيري را اتخاذ مي كند.

مفاد اخلاق حرفه پزشكي در سراسر دنيا يكسان است اما اين همه تضاد درباره مسايل پزشكي موفق و ناموفق آيا ناشي از ضعف آئين نامه اخلاق حرفه اي در اين رشته است يا اعتقاد به رعايت آن كمرنگ شده است؟

رازداري به عنوان مهمترين مساله در اخلاق رسانه اي مطرح است چرا كه ازنظر سلامت بشري، كنترل و حفظ اطلاعات محرمانه درباره خويش امري اساسي است پس بايد خط مشخصي بين منطقه استقلال و اشتراك كشيده شود.

در حرفه حسابداري نگاه استراتژيك داشتن از اهميتي چشمگير برخوردار است و از اين منظر رعايت اصول و ضوابط اخلاق و رفتار حرفه اي، كاملاً منطقي خواهدبود.

درصورت عدم رعايت اخلاق حرفه اي، دير يا زود از گردونه خارج مي شويد زيرا اين يك قانون ديرپاي جهاني است، دنياي حرفه اي مشاغل، دنياي كوچكي است و نتيجه رفتار شما خيلي زود به شما منعكس مي شود.

بايد در ضـــوابط مكتوب درارتباط با آگهي هاي رسانه هاي عمومي تجديدنظر شود و مواردي كه واقعاً قابل اجرا نيستند حذف شوند اين ضوابط براي همه رسانه ها يا بايد بدون تبعيض اعمال شوند يا ناديده گرفته شوند.

اشاره

در بخش نخست اين گزارش ويژه با تعاريفي كلي از اصول اخلاق حرفه اي، ارزشهاي آن، مديريت اخلاق در كسب و كار و نيز عواملي كه باعث رشد و توسعه اين اصول در حرفه هاي مختلف مي شود، تا حدودي آشنا شديد همچنين در گزارش ويژه شماره گذشته خوانده شد كه اگر اصول اخلاق حرفه اي در حرفه هايي چون پزشكي، خبرنگاري، حسابداري و خدمات آنطور كه بايد رعايت نشود نابساماني هايي را برجاي خواهدگذاشت كه شايد جبران آنها در سازمانها بطور خاص و در جامعه بطور عام بسيار سخت باشد.

در ايــن بخش، ضمن اشاره اي گذرا به حرفه هاي نامبرده در بالا، اصول اخلاق حرفه اي را در حرفه هاي مربوط به مديريت، صنعت، بنگاههاي تبليغاتي، خدماتي و غذايي، موردبررسي قرار مي دهيم.

اساتيد و كارشناساني كه تدبير را دريافتن پاسخ پرسشهاي مطرح شده ياري كردند، عبارتند از:

- آقاي مهندس محمدرضا محمد، دبير انجمن صنفي توليدكنندگان تجهيزات پزشكي، دندانپزشكي و آزمايشگاهي

- خانم دكتر شهناز هاشمي، استاد علوم ارتباطات اجتماعي، عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي و مدير گروه، گروه امور فرهنگي دانشگاه جامع علمي كاربردي فرهنگ

- آقاي دكتر جمال معيني، مدير مسئول و سردبير فصلنامه و ماهنامه جبهه سبز

- آقاي مهندس محمدجواد صفار، كارشناس ارشد حسابداري و دبيركل جامعه حسابداران رسمي ايران

- خانم شهرزاد اسفرجاني، مدرس دانشگاه و مديرعامل شركت تبليغاتي داروگ

- آقاي مهندس محمدرضا احمدي مهرباني، مدرس دانشگاه اسلامي كار و مدير اجرايي انجمن صادركنندگان خدمات فني و مهندسي ايران

- آقاي دكتر محمد بلوريان تهراني، مشاور بازاريابي و تبليغات و مدرس دانشگاه و موسسات آموزش عالي

- آقاي مهندس محمدحسن امامي، كارشناس ارشد جامعه شناسي و عضو هيأت مديره انجمن مديريت كيفيت ايران

- آقاي مهندس احمد تائب، دبير انجمن مديران فني و اجرايي كشور و مديرعامل شركت مژدا و همكاران

طبيعت، زيست بوم انسان

- - تدبير، آقاي دكتر معيني، به اعتقاد شما موضوع حفاظت از محيط زيست يكي از عمده ترين چالش هاي فراروي جامعه فراصنعتي است و جامعه اين چنين زيرفشار غول مصرف در حال خردشدن است لطفاً نقش انسان را در حفظ يا نابودي محيط زيست بيان نماييد و بفرماييدآيا آيين نامه اخلاقي در اين باره وجود دارد؟

-- دكتر معيني، بحث انسان و محيط زيست، يا انسان و زيست بومش، يكي از مباحث بسيار پيچيده جهان ما را شكل مي دهد. اكنون چند قرن از زماني كه، «بيكن» اهداف علم را چيرگي بر طبيعت، «دكارت» جهان ارگانيك (گياهان و جانوران) را امتداد جهان مكانيكي و سرانجام «نيوتن» هستي را ماشيني ناميد كه تنها با تقليل آن به مجموعه اي از اجزاي استوار، جرمدار، سخت، نفوذناپذير و سترگ مي توان درك كرد؛ مي گذرد و اگرچه تمامي اين نظريات از اوايل قرن بيستم به اين طرف توسط ديدگاههاي دانشمنداني چون «بوهر»، «هايزنبرگ»، «كاپرا» و... اصلاح و تكميل گرديد. ولي نتايج عملي كليه دستگاههاي ناقص نظري فوق، اگرچه پايه اوليه شناخت ما را از جهان تشكيل داده اند خسارات جبران ناپذيري را نه تنها به طبيعت به معناي زيست بوم انسان بلكه به طبيعت انساني وارد ساخته است. به طوري كه در معنا و مفهوم اين دگرگوني «كارل يا سپرس» به نقل از: «ماركس» مي گويد: «فن (تكنيك) عملي است كه به واسطه آن، انسان بهره مند از علم بر طبيعت چيره مي شود تا به هستي خود چنان شكلي بدهد كه از دشواريهاي زندگي رهايي يابـد و محيط خود را به صورتي سازگار با سليقه اش درآورد. اينكه طبيعت براثر فن (تكنيك) به چه صورتي در مي آيد، و عمل فني (تكنيكي) انســاني، چگونه در خود انسان اثر مي بخشد، و به عبارت ديگر نحوه كار آدمي و نحوه سازمـاني كه آدمي براي كار خود پديد مي آورد، و نحوه شكل دادن به محيط، چگونه خود آدمي را دگرگون مي سازد، خود پايه اي براي تاريخ است. ولي اين واقعيت را، براي نخستين بار فنون جديد به عنوان سرشت آدمي، قابل احساس ساخته است. در مقايسه با ثبات نسبي وضع فني (تكنيكي) طي هزاران سال، از اواخر قرن هجدهم انقلابي در فن (تكنيك) و در نتيجه در تمام هستي آدمي روي داده و سرعت اين انقلاب تا امروز، همواره روبه افزايش بوده است. «كارل ماركس» نخستين كسي است كه اين واقعيت را دريافته است. وابستگي آدمي به طبيعت، به ياري فن، به نحو تازه اي عيان شده است و بر اثر چيرگي خارق العاده اي كه آدمي بر طبيعت يافته است، اين خطر پيدا شده است كه طبيعت، آدمي را به نحوي زبون سازد كه حتي در روزگاران گذشته نيز مانند آن تصور نمي شده است. طبيعت، از طريق طبيعت انسان فني (تكنيكي)، بااستبدادي به مراتب بيشتر از پيش ، برانسان فرمان مي راند. خطر اين است كه آدمي در زير فشار طبيعت دومي كه به عنوان طبيعت خودش پديد آورده است، خفه شود، هر چند كه در برابر طبيعتي كه هنوز نتوانسته است بر آن چيره گردد، در حال كوشش دائم براي زندگي، نسبتاً آزاد به نظر آيد».

در پايان بايد عرض كنم كه هيچ آيين نامه اخلاقي نوشته يا نانوشته اي قادر به توضيح و در نهايت كـــــاهش فشار وارد بر طبيعت نمي باشد. بلكه بايد ديد در چالشهاي فراروي طبيعت و انسان، انسان فراصنعتي با بهره گيري از كليه دستاوردهاي عظيم علمي، فلسفي، زيست بوم شناختــــي چه تدبيري را اتخاذ مي كند. آيا محدوديت هاي رشد، رشد بيمارگونه توليد را مهار خواهد ساخت؟

عدم رعايت اصول اخلاق حرفه اي

گذشته از تعاريف كلي درباره اصول حاكم بر اخلاق حرفه اي و يا بررسي عوامل رشد يا توسعه اخلاق حرفه اي در حرفه هاي مختلف آنچه قابل توجه است رعايت اين اصول در كار حرفه اي است. نتايج رعايت يا عدم رعايت اصول اخلاق حرفه اي را با صاحب نظران شركت كننده در اين گزارش ويژه در ميان گذاشتيم كه در ادامه با هم مي خوانيم.

آقاي مهندس محمد: بدون شك عدم رعايت اخلاق حرفه اي در اين بخش مهم از خدمت رساني به جامعه عواقب جبران ناپذيري را به جاي خواهد گذاشت كه دامنه آن موجب آسيب پذيري دولتها و حكومتها خواهد بود. يك پزشك به خاطر صداقتي كه در ايفاي اخلاق حرفه اي از خود نشان مي دهد. به عنوان معتمد بيمارانش حتي در مسائل غيرپزشكي مورد توجه و مشورت قرار مي گيرد. حال چنانچه سودجويي در اين حرفه مقدم بر تعهد به انجام وظيفه باشد. ميزان اعتماد و اتكا به نظام پزشكي جامعه كمرنگ شده و تنها سوداگران ماهر و پولداران بي حصر مي توانند از خدمات پزشكان منتفع گردند. البته تعريف و تدوين اخلاق حرفه اي يك موضوع است اما تفسير و اجراي آن موضوع ديگريست. در همين ماجراي غم انگيز جداسازي خانمها لاله و لادن كه به از دست رفتن غم انگيز آنها انجاميد نگرش به اخلاق حرفه اي قابل تامل است. روزنامه واشنگتن پست در اين رابطه مـــــــي نويسد: چرا بايد دوقلوهاي ايراني در سنگاپور كه از نظر علمي جايگاهي در دنيا ندارد عمل شوند . سنگاپور كشوري است كه به لحاظ سرمايه گذاريهاي اخير تبديل به يك قطب سرمايه داري دنيا شده است. محققان جراحي جهان معتقدند كه تيم جراحي سنگاپور باوجود همه اعلام خطرها فقط به خاطر شهرت پزشكي باعث مرگ دوقلوها شد. بايد پرسيد، جايگاه شهرت پزشكي در اخلاق حرفه اي كجاست؟ روزنامه كريستين سـاينس مانيتور مي نويسد: چرا عمل جراحي پس از روشن شدن نتايج اوليه آزمايشها متوقف نشد و مهمتر اينكه جراحان برجسته ايران و جهان موفقيت عمل جداسازي را حداكثر 5 درصد اعلام كرده بودند اما تعجب آور است كه تيم جراحي موفقيت در عمل را 50 درصد اعلام كرده اند. اين نشريـه مي نويسد با وجود خونريزي شديد لاله كه او را تا مرزمرگ پيش برده بود. عجيب اينكه پزشكان سنگاپوري عمل جداسازي را متوقف نكردند. علي القاعده مفاد اخلاق حرفه پزشكي در سراسر دنيا يكسان است اما اين همه تضاد عقيده كه بر سر يك عمل جراحي ناموفق اعلام مي شود ناشي از ضعف آيين نامه اخلاق حرفه اي در اين رشته است و يا اعتقاد به رعايت آن كمرنگ شده است؟

خانم دكتر هاشمي، بعضي از رسانه ها با استفاده از غفلت مردم به ارايه اطلاعات از منابعي كه فاقد صلاحيت اخلاقي اند مبادرت مي ورزند، چرا كه اين اطلاعات موجب گمراهي، شعارپردازي، احساسات گرايي و استتار عناصر مطلوب در جامعه شده است. اين اطلاعات گاه براي ضربـــه زدن به كساني كه مطلوب روزنامه نگاران نبوده اند چاپ شده است و گاه روزنامه نگاران براي آن كه نمي خواستند برخي گروههاي جامعه خود را برنجانند، از انتشار برخي اخبار خودداري كرده اند نه تنها ليست سوء استفاده هاي روزنامه نگاران از اعتمادي كه به آنان مي شود طولاني است بلكه دامنه صدماتي كه بر جامعه وارد شده به قدري گسترده است كه تصور آن ممكن نيست.

اما رسانه ها در برابر افراد جامعه مسئولند وبايد منافع و مصالح عمومي را در نظر بگيرند، مسئوليت اجتماعي رسانه ها ايجاب مي كند تا افراد جامعه را به صلح، ثبات، توسعه و سازگاري اخلاقي علاقه مند كنند.

حال اشاره اي گذرا به رفتارهاي نكوهيده در رسانه ها مي كنيم كه اگر از آنها پرهيز نشود. موجب تخريب مناسبات اجتماعي و تباهي اخلاقي در جامعه مي شود.

1 - خشونت

خشونت يك مساله اخلاقي جدي است، زيرا به موازين بشري صدمه مي زند و بر آنها خط بطلان مي كشد. پس رسانه ها نبايد خشونت، ترور يا توسل به زور را ترويج و تبليغ كنند و از پرداختن به اختلافات و برخوردها بايد پرهيز كنند.

2 - دروغ گفتن و كتمان حقيقت

گاهي رسانــــه ها نيز حقيقت را كتمان مي كنند و آن را به بازي مي گيرند.

دروغ نگفتن معادل گفتن حقيقت نيست. با سكوت، ابهام يا تغيير موضوع مي توان دروغ نگفت اما مي توان حقيقت را هم نگفت.

3 - امنيت ملي

فاش نمودن و پخش اسناد، دستورها و مسائل محرمانه، اسرار نيروهاي مسلح، نقشه و استحكامات نظامي، مذاكرات غيرعلني مجلس و محاكم غيرعلني دادگستري و اقداماتي از اين قبيل در رسانه ها، مي تواند به امنيت حيثيت و منافع ملي آسيب برساند. اين نوع اقدامات در رسانه ها، مي تواند به امنيت حيثيت و منافع ملي آسيب برساند، اين نوع اقدامات در رسانه ها گاه به تحريك افكار عمومي مي انجامد و ثبات و آرامش كشور را تهديد مي كند.

4 - عدم مداخله در حريم خصوصي افراد

رازداري به عنوان مهمترين مساله در اخلاق رسانه اي مطرح است چرا كه از نظر سلامت بشري، كنترل و حفظ اطلاعات مخفي و محرمانه درباره خويش امري اساسي است. ما موجودات مستقلي هستيم پس به خلوت و راز احتياج داريم. ما موجودات اجتماعي هستيم و به اطلاعات عمومي در مورد يكديگر نيازمنديم پس بايد خط مشخص بين منطقه استقلال و اشتراك كشيده شود.

5 - ناسزاگويي

رسانه ها نبايد از زبان نامناسب و ناسزاگويي و تعابير نابه جا استفاده كنند بديهي است ممنوعيت مطلقي در مورد استفاده از زبان نامناسب وجود ندارد اما بايد به خاطر داشت استفاده از زبان نامناسب ممكن است در نظر بسياري از مردم بي حرمتي تلقي شود و برخي را نيز برنجاند.

6 - هرزگي و جنسي نگري

رسانه ها بايد هنگام پرداختن به موضوعات تفريحي و ساير كاركردها الزام هاي اخلاقي خود را در اين زمينه مدنظر داشته باشند. استفاده از تصاوير و مطالب وقيح رفتاري ضداجتماعي و خانوادگي محسوب مي شود. مسئوليت اخلاقي حكم مي كند كه كارگزاران رسانه ها در اين زمينه، حساسيت بيشتري نشان دهند.

روزنامه نگاران آزاد نيستند كه به هنجارهاي اجتماعي توهين كنند. شايستگي و نزاكت را رعايت ننمايند، آگاهانه دروغ فاحش بگوينــد و گزارشهاي غير دقيق بدهند يا غرض ورزي نمايند، رشوه بگيرند و در نتيجه گزارشهاي مغرضانه تهيه كنند. بدون ضرورت به حريم خصوصي افراد تجاوز نمايند، بدون رضايت منابع خبر، نام آنها را فاش كنند به مردم خبرهاي ناقص تحويل دهند يااينكه آسوده بنشينند و خبرهاي مورد نياز مردم را دراختيار آنها قرار ندهند و...

همه اين شرايط را نمي توان به شكل مطلوب در پوشش قانون قرار داد. اما خبرنگاران حرفه اي مي دانند كه عدم رعايت اين موارد برابر است با خطراز دست دادن افتخار و احترام و اعتباري كه بدون آن خبرنگاران مي توانند در كار خود به اندازه كافي موفق باشند چنانچه دكتر يونس شكرخواه اشاره مي نمايند كه بحث اخلاق مطبوعاتي پيش از آنكه بحــث روزنامه نگاران باشد. مقوله اي مربوط به مخاطب است زيرا به اعتبار منبع مربوط مي شود.

خبرنگار هميشه و در همه حال مي بايد منافع جمعي را مقدم بر نفع فردي و گروهي خود بداند اما در عمل مرز بين اين دو چندان واضح و روشن نيست و خبرنگار همواره در معرض اين شبهه قرار دارد كه نفع خود يا گروه خود را نفع جامعه جلوه داده يا منافع خود را به منافع جامعه ترجيح دهد.

نكته ديگري كه حائز اهميت است ايجاد توازن ظريف بين آن چه به عنوان حق مردم از آگاهي از مسائل شهرت يافته در مقابل مصلحت جامعه است. به عنوان مثال خبرنگاراني كه در زمينه فعاليـت نيروهاي پليس گزارش تهيه كرده اند مي دانند كه آنها در مواقعي كه اهدافشان ايجاب كند از افشاي اطلاعات خودداري مي كنند تا بتوانند مجرمان را پـــــي گيري كنند يا به صحت و سقم اطلاعات ارايه شده از افراد مظنون پي ببرند. خبرنگاران تلاش مي كنند تا افراد پليس را به بازگوكردن حقايـق وادار كنند. پليس نيز در مقابل تلاش مي كند تا خبرنگاران احساس كنند كه با مطرح كردن هرسوال، امنيت عمومي را به خطر مـــي اندازند. موضوع استفاده و سوءاستفاده از مساله امنيت ملي و امتيازات اجرايي براي پنهان نگهداشتن مسائل آن چنان گسترده است كه حتي نمي توانيم جزء كوچكي از اين مشكل را در اينجا عنوان كنيم.

به هرحال تشخيص مرز بين اطلاعات همگاني و مصلحت همگاني موضوعي است كه بايد به دقت بررسي شود.

آقاي مهندس صفار: عدم رعايت اصول اخلاق حرفه اي در بين حسابداران اضمحلال جامعه حرفه اي حسابداران را در پي خواهد داشت. وظيفه جامعه حسابداران ياري دادن به نظام اقتصادي كشور در اطمينان دادن به صاحبان سرمايه و ديگر اشخاص ذينفع و ذيحق در مورد صورتهاي مالي واحدهاي توليدي بازرگاني و خدماتي است. حصول اطمينان از شفافيت صورتهاي مالي، رشد و بويژه امنيت اقتصادي را در پي خواهد داشت كه بدون ترديد دستاورد بزرگي است. تقويت جامعه حسابداران منوط به داشتن ديدگاههاي بلندمدت است. در حرفه ما نگاه استراتژيك داشتن از اهميت چشمگيري برخوردار است و از اين منظر رعايت اصول و ضوابط اخلاق و رفتار حرفه اي كاملاً منطقي خواهد بود.

آقاي مهندس احمدي مهرباني: كلمه آيين نامه تصور مكتوب از هرچيزي را به ذهن متبادر مي سازد. در حرفه ما نيز همانند تمام حرف موجود اخلاق حرفه اي وجود دارد كه متاثر از اخلاق كلي كشور است. آنچه را كه ما اصول اخلاق حرفه اي مكتوب خود مي دانيم متاثر اساسنامه حرفه ماست و رسالتي كه اين حرفه به دنبال آن است.

مبحث اعتماد و بي اعتمادي از اساســـــي ترين اصول اخلاق حرفه اي است. از آنجايي كه رفتار سازماني نوين با پيچيدگي هاي روزافزوني مواجه است، آشنايي بيشتر مديران و كاركنا ن سازمانها بااين پيچيدگي ها و شناختن راهكارهاي مناسب براي مقابله با آنها ضروري است.

پي ريزي، حفظ و ارتقاي سطح اعتماد در روابط كاري و تجاري امروز، سنگ بناي موفقيت سازمانها و شركتها در قرن بيست ويكم به حساب مي آيد. مديريت برمبناي اعتماد، راهكاري را به دست مي دهد كه مي توان با كمك آن جايگاه شايسته اي را در بازار رقابتي امروزي براي جلب، جذب و نگهداري مشتري به دست آورد. اهميت اين موضوع در حرفه ما به مراتب بيشتر است. در تمام حوزه هاي كاري درجه اي از اعتماد در روابط بين طرفين به چشم مي خورد و اعتماد نقشي كليدي را در توسعه همكاريهاي اثربخش، ايفا مي كند. باوجودي كه محركهاي بسياري براي همكاري و اعتماد وجود دارد، دلايل عديده اي نيز براي ايجاد بي اعتمادي بين افراد و گروهها مطـرح مي باشد. در پايان الگويي را كه قبلاً براي ايجاد اعتماد طراحي كرده ام يعني «الگوي سه حلقـــه اي اعتمادساز» مطالعه خواهيد كرد.

اصول اخلاق حرفه اي از نگاه تبليغات

- تدبير، يكي ازبخشهاي پرطرفدار كه اخيراً در جـــامعه ما توسط رسانه هاي جمعي مطرح مي شود، بخش تبليغات و اثربخشي آن بر اذهان و قدرت انتخاب مخاطبان آن است. بنابراين رعايت اصول اخلاق در حرفه تبليغات، اساس و نهاد اين حرفه را استحكام مي بخشد. به همين خاطر درباره اصول اخلاق حرفه اي در شغل تبليغات با دو تن از دست اندركاران اين حرفه صحبت شده است و نظريات آنها را درباره اصول موردبحث و عوامل موثر در رشد و توسعه اخلاق حرفه اي در اين شغل جويا شديم. نخست آقاي دكتر بلوريان تهراني:

-- به نظر من اخلاق حرفه اي يعني ضوابط نانوشته اي كه بايد حاكم بر روابط و مناسبات بين دو طرف، در يك حرفه يا در يك دادوستد باشد تا منافع هر دو طرف حفظ و صيانت شود. اين مناسبات مي تواند بين يك خريدار و يك فروشنده، يك كارمند و يك ارباب رجوع، يك معلم و يك شاگرد و يا يك نويسنده و مخاطب او باشد. اما درباره عوامل رشد و توسعه اخلاق حرفه اي، مي توان به موارد زير اشاره كرد:

الف - فرهنگ و ظرفيتهاي اخلاقي و شخصيتي

ب - آموزش نحوه كار، نحوه برخورد، نحوه قضاوت و بالاخره نحوه تفكر در ارتباطات با مردم، مشتريان، ارباب رجوع، همكاران، رؤسا و...

اضافه مي شود رضايت شغلي معلول و نتيجه مستقيم امتيازات، دريافتي ها و بالاخره شرايط دوست داشتني محيط كار و رفتار صاحب كار و كارفرما با كارمند است.

- خانم اسفرجاني، از زاويه اي ديگر اين اصول را در حرفه تبليغات مطرح كردند. وي معتقد است ،

-- در حرفه تبليغات اصول اخلاق حرفه اي در دو رابطه قرار مي گيرد و تعريف مي شود. رابطه آژانس بــا مشتريان و رابطه آژانس با ساير دست اندركاران حرفه اي (رسانه ها، كارگزاران، توليدكنندگان و...) اصول اخلاق حرفه اي از شناخت وظايف و اجراي صادقانه تعهدات آژانس نسبت به پيشبرد امور مشتريان در اين حرفه شكل مي گيرد پس در مسير اجراي اين اهــداف با دفاتر ديگري (مثل رسانه ها و...) در ارتباط قرار گيريد و نسبت به آنان نيز شيوه روشن و صادقانه اي براي همكاري داشته باشيد.

درمورد عوامل رشد و توسعه اصول اخلاق حرفه اي، اعتقاد دارم بدون شك همه افراد حرفه اي بر سر راه خود با مسايل و مشكلات فراواني روبرو هستند. اين مشكلات در حرفه تبليغات چندين برابر است. اما اگر به جاي پرداختن به مشكلات از بيرون، بتوانيم به درون خود نگـــاه كنيم (و قبل از اينكه رفتار غيرحرفه اي خود را با نبودن عدالت در محيط كار توجيه كنيم) مي توانيم پايبندي به اخلاق حرفه اي را گسترش دهيم.

اگر ما دو بينش را همواره جزيي از اصول كاري و رفتاري خود بدانيم، حتماً رفتار و اخلاق حرفه اي را گسترش داده ايم. اين دو بينش عبارتند از:

الف: نگاه به درون سازمان و بررسي مشكلات خود

ب: نگاه درازمدت به روابط حرفه اي (هم مشتري و هم همكاران صنفي)

در حرفه تبليغات شما مسئوليت مهمي نسبت به سودمند شدن بودجه هاي بزرگ به عهده داريد. در اين حرفه ساليانه بيليونها دلار پول از طريق آژانسها و ساير دفاتر مرتبط، هزينه مي شود.

درصورتي كه ما به نحو شايسته اي در اين تجارت بزرگ قرار بگيريم، حتماً براي همه ما جاي كافي وجود دارد تا قسمتي از اين سود را به دست بياوريم.

و اگر مي خواهيم آينده خود را در اين حلقه پيدا كنيم بايد نگاه ما به همكاري درازمدت باشد.

متاسفانه در حرفه ما توجه به نتايج و فوايد كوتاه مدت بسيار مرسوم است.

- آيا در حرفـــه تبليغات آئين نامه اخلاق حرفه اي وجود دارد؟

-- دكتر بلوريان تهراني، درمورد حرفه «مشاوره»، آئين نامه مكتوب و خاص مورد اخلاق حرفه اي وجود ندارد ولي همانطور كه در سطور بالا اشاره شد، ظرفيتهاي اخلاقي و شخصيتي و فـرهنگي هر مشاور به او دستور مي دهد كه اسرار صاحب كار يا CLIENT خود را حفظ كند. اطلاعات را نفروشد، همواره قسمتي از ساعات مفيد كاري، ظرفيتهاي فكري و توجهـات خود را به مسايل و مشكلات «چاره جو» يا CLIENT معطوف كند. خود را به جاي او بگذارد و مسايل را از دريچه چشم او ببيند و...

در حرفه معلمي نيز، اخلاق حرفه اي نانوشته حكم مي كند كه آنچه كه مي تواند آموزش داده شود، منتقل شود. هيچ سوالي براي دانشجو بدون پاسخ نماند. دانشجو به تفكر، جستجو و خلاقيت وا داشته شود و...

تبليغات و رعايت اصول اخلاق

خانم اسفرجاني، ضرورت رعايت اصول اخلاق در حرفه تبليغات را بسيار با اهميت دانست و از آن به عنوان يك قانون دراين حرفه نام برد. وي اعتقاد دارد: درصورت عدم رعايت اخلاق حرفه اي، دير يا زود از گردونه خارج مي شويد. اين يك قانون ديرپاي جهاني است نه ادعاي نگارنده- دنياي حرفه اي مشاغل، دنياي كوچكي است و نتيجه رفتار شما خيلي زود به شما منعكس مي شود.

اگر به تعهدات و وظايف خود در مقابل مشتريان خوب عمل كنيد و منافع خود را در گرو پيشبرد منافع او ببينيد، حتماً اين رابطه را بيمه كرده ايد.

بسياري از همكاران فكر مي كنند كه مشتري متوجه جزئيات نخواهدبود و مي توان از ميان شكافهاي كوچك منافعي را بيرون كشيد كه از چشم او پنهان باشد آنان به اين ترتيب، مشتريان خود را «يكبار مصرف» مي كنند و مشتريان آزرده خاطر، آنها را با خاطره بدي از اين حرفه ترك مي كنند.

اما ما بايد به ياد داشته باشيم كه مشتريان امروزه نسبت به حقوق خود، آگاه تر هستند و اگر حتي امروز چيزي را ندانند، فردا خواهند فهميد.

پس پايـــداري و ماندن بر سر اخلاق حرفــــه اي در زمان رويارويي با مشكلات، مي تواند به ما در ساختن آينده اي پايدار كمك كند و جريان فعاليتها را نه تنها به سوي ما بلكه در ميان حرفه نيز قطع نكند پس؛ بخوانيم، ياد بگيريم، خلاق باشيم و در رقابت سالم فعال بمانيم.

از وسوسه رسيدن يك شبه به اهداف صدساله اجتناب كنيم. با مشتريان و همكاران به نهايت روشني و صداقت حرفه اي دست پيدا كنيم و از تلاش پيگير براي بهتر شدن دست برنداريم و زود قانع نشويم.

- اين پرسش را نيز از آقاي دكتر بلوريان تهراني پرسيديم. وي چنين پاسخ داد: در درجه اول لازم است به بعضي از اصول اخلاق حرفه اي در تبليغات اشاره كنم.

1 - اگر اين اصول رعايت شود واقعاً منافع مصرف كننده حفظ خواهدشد.

2 - هر پيام تبليغاتي بايد متكي بر مستندات و واقعي باشد. صفات عالي مانند «بهترين»، «بادوام ترين»، «كم مصرف ترين» و غيره بايد قابل اثبات باشند.

3 - كالاها و خدمات نبايد با يكديگر مقايسه و محصولات يا خدمات رقيب به بدي، فساد، عدم كيفيت يا عدم مرغوبيت متهم شوند.

4 - آگهي تبليغاتي نبايد فريبنده و اغواكننده باشد.

5 - آگهي تبليغاتي نبايد باعث ايجاد رفتارهاي ناهنجار يا بدآموزي دركودكان و نوجوانان شود.

اما ضوابط مكتوب و نوشته شده اي نيز وجود دارد كه از جانب رسانه هاي عمومي بايد رعايت شوند و عدم رعايت آنها باعث عدم پخش آگهي در تلويزيون يا عدم چاپ آگهي در جرايد خواهدشد.

بنابراين بايد در ضوابط مكتوب (دستـــورالعملها) در ارتباط با آگهي هاي رسانه هاي عمومي، تجديدنظر شود به گونه اي كه برخي از مواردي كه واقعاً قابل اجرا نيستند، حذف شوند يا برخي از موادي كه ناديده گرفته مي شوند، رعايت شوند، اين ضوابط براي همه رسانه ها و بدون تبعيض اعمال شوند يا ناديده گرفته شوند و بالاخره برخي از نرمشهايي كه لازم است به كار گرفته شود تا كاري هنري انجام شود كه به نام تهيه آگهي، خالي از عناصر هنري نباشد.

فرهنگ و اخلاق حرفه اي

- تـــدبير: در حرفه و مشاغل صنعتي و مشاوره اي خط مشي ها و اصولي حاكم است كه در كمتر حرفه اي مي توان آنها را يافت چرا كه اين گونه مشاغل همواره بر ضرورت شاخصهاي اصلي مديريت و اصول مهم مديريتي تاكيد دارند و بدون آن امكان دستيابي به اهداف برنامه ريزي شده بسيار اندك است، در اين راستا نظر آقاي مهندس تائب را درباره اصول اخلاق حاكم بر مشاغل صنعتي پرسيديم. وي با نگاهي متمايز با سايرين گفت:

-- به نظر من اصول اخلاق حرفه اي بر 2 مؤلفه اصلي استوار است:

الف) شناخت فرهنگ جامعه

ب) شناخت حرفه

هر جامعه اي از يك فرهنگ خاص شكل گرفته است و در هر جامعه اي يك سري اصول اخلاقي و جود دارد كه اين اصول از يك فرهنگ پيروي مي نمايد بنابراين در بعضي جوامع مي بينيم كه پايبندي به اصول اخلاقي بسيار شديدتر از كشوري است كه پايبند به اصول اخلاقي نمي باشد.

پارامتر ديگر آن است كه هر حرفه و هر شغلـي نيــــز از آداب و يك اصولي پيروي مي نمايد. اين اصول حاكم بر حرفه زماني كه با فرهنگ يك جامعه تركيب مي شود موردتاكيد آن جامعه قرار مي گيرد. درنتيجه به آن حرفه يك سري اصول اخلاقي اضافه مي شود مثل جامعه پزشكان يا وكلا كه از يك اصول اخلاقي مشخص پيروي مي نمايند.

بنـابراين اصول اخلاق حرفه اي آن اصولي است كه حاكم شده است بر آن حرفه و بايستي رعايت گردد.

- - تدبير: چه عواملي باعث توسعه و رشد اصول اخلاق حرفه اي مي شود.

-- - مهندس تائب: هر فرد در هر كاري دلش مي خواهد كه آن كار را به نحواحسن و مثبت به انجام برساند. هيچ كس فطرتاً علاقه ندارد كه كاري خلاف انجام دهد. هيچ مديري دوست ندارد كه باعث نارضايتي افراد زيردستش شود اما چرا چنين نمي شود و خيلي از مسائل زيرپا گذاشته مي شود به اين دليل است كه ما در جامعه تعادل نداريم. و بايستي در جامعه به دنبال تعادل باشيم. بنابراين زماني مي توانيم به رشد و توسعه اصول اخلاق حرفه اي پايبند باشيم و به سرانجام برسانيم كه در آن جامعه تعادل وجود داشته باشد. تعادل باعث مي شود كه نه تنها اصول اخلاق حرفه اي بلكه ساير عوامل نيز دچار رشد و توسعه شود.

آقاي تائب در پـاسخ به اين سوال كه آيا در حرفه فني و اجرايــي آئين نـــامه اخلاق حرفه اي وجود دارد يا خير گفت: جامعه مهندسين مشاوران حرفه اي ايران براساس اصول اخلاق حرفه اي پايه ريزي شده است.

اصول و چارچوب اصلي اين بيانيه عبارت است از آنكه:

# مشاور وظيفه اش آن است كه كاري را به انجام برساند كه در حد توانش است

# مشاور بايستي رقابت سالم را ايجاد نمايد

#مشـاور بايستي منافع جامعه را درنظر بگيرد

# مشاور بايستي خدماتش را با بالاترين استانداردها به روز نمايد.

بيان مواردي از اين قبيل در صنعت ما نشانه اصول اخلاق حرفه اي است و ما به آن اعتقاد داريم و مي خواهيم كه به آن پايبند باشيم.

- - عدم رعايت اصول اخلاق حرفه اي در مشاغل صنعتي چه نابسامانيهايي را دربرخواهد داشت.

-- - ضرب المثل معروفي است كه مي گويد بازار با يك كلمه خراب مي شود ولي درست كردن آن با سالها ممارست به دست مي آيد. سالها بايد تلاش شود كه يك اتحاد از بين رفته را دوباره بدست آورد. تمامي كوششها بايد در اين جهت باشد كه بي اتحادي پيش نيايد بايد سعي شود تا بي اعتمادي را ريشه كن شود.

كشور ما به دليل آنكه هميشه زير فشارهاي فراملي بوده به صورت يك جامعه دفاعي درآمده است.

آدمي كه دفاع مي كند به هر چيزي متشبث مي شود اين گونه است كه جــــوامع تلاش مي كنند تا وارد مدينه فاضله شوند. جامعه كنوني مـا جامعه اي است كه دارد به جامعه مدني نزديك مي شود بنابراين نقش مسئوليت در آن بسيار مهمتر از ساير افراد مي باشد ما بايستي مراقب باشيم كه با طرح خاستگاههايمان، ديدگاهها را خراب نكنيم جامعه ما بايد سعي كند بدون عقده و غرض در كنار هم به كار و كوشش بپردازيم.

به عنوان يك راه حل بهترين راه براي توسعه اصول اخلاق حرفه اي تشكيل تشكلها و انجمنها مي باشد. تشكلهاي تخصصي باعث خواهدشد كه اصول اخلاقي بهتر شكل بگيرد و بهتر بتوان آن را در جامعه نشر و گسترش داد. اين تشكلها بايد با دولت در تعامل باشند چون اين تعامل باعث مي شود كه واقعيتها گفته شده و آثار آن راحتتر به عرصه وجود برسد.1

منابع:

1 - رسانه، سال ششم، شماره 3 پاييز 1374 ص 76 و77

2 - عصر اطلاعات، نوشته مانوئل كاستلز. ترجمه آقاي علي پايا.

3 - رسانه، سال هفتم، شماره 3 پاييز 1375 ص 11 و 17

4 - فلسفه و انديشه سياسي سبزها، نوشته اندرو دابسون - ترجمه محسن ثلاثي.

5 - رسانه، سال نهم، شماره 2 تابستان 1377 ص 86

6 - آغاز و انجام تاريخ، نوشته كارل يا سپرس. ترجمه آقاي محمدحسن لطفي.

7 - موج سوم، نوشته الوين تافلر - ترجمه خانم شهيندخت خوارزمي.

8 - گزارش طرح تحقيقاتي بررسي تجربي اخلاق كار در ايران - سازمان مديريت صنعتي.