گزارشي از نخستين سمينارIT در جامعه مهندسين
سهم ايران از فناوري‌ اطلاعات يك صدم درصد

بارشد فناوري‌ها و توسعه سيستم‌هاي ارتباطي - مديريتي، ديگر نمي توان اطلاعات را كه براي كاربران و تصميم‌گيران، عنصر بسيار باارزشي به‌حساب مي‌آيد، در چارچوب سازمانها و در پوشه‌هاي خاص به صورت راكد نگه داشت چرا كه جهان طي سالهاي پاياني هزاره دوم، در حالي وارد عصر جديد اطلاعاتي - ارتباطي شده است كه تكنولوژي‌هاي اطلاعاتي(IT) در تمام نقاط دنيا گسترده شده و اطلاعات به‌سرعت از نقطه‌اي به نقطه‌اي ديگر در جهان ردوبدل مي شود. اگر جهان را جزايري متعدد و جدا از هم تصور كنيم، اين جزاير اگرچه دور از هم، اما از نظر ارتباطي آنقدر به هم نزديك هستند كه يك قرارداد به‌راحتي در يك زمان و در دونقطه از جهان امضا مي شود و يا تصميمي سه جانبه و بسيار استراتژيك توسط سه نفر در نقاط مختلف دنيا، اتخاذ مي‌گردد. اين نتيجه‌ي توسعه تكنولوژي‌هاي اطلاعاتي يا (IT) است كه بنگاههاي جهاني را روزبه‌روز افزايش و به يكديگر متصل مي سازد و فرايند كارها را آسان‌تر كرده است. مثلاً برداشت پول از حساب بانكي به كمك كارتهاي اعتباري هوشمند در كوتاه‌ترين زمان و يا خدماتي كه در سطح جهان و در تمام ابعاد به‌سرعت ارايه مي ‌شود اينها همگي مديون گسترش استانداردهاي ارتباطي مورد قبول ميان كشورهاي پيشرفته صنعتي است كه موجب سهولت انتقال اطلاعات و ارتباطات براي ساده‌ترشدن زندگي انسانها در سطح جهاني مي شود در هر حال كشورهاي توسعه يافته با نگاهي عميق به فرايند توسعه بيشتر تكنولوژي‌هاي اطلاعاتي، به آينده آن مي‌انديشند زيرا دريافته‌اند كه امكان رشــد (IT) ها در گرو توجه به آينده است.
در اين راستا از سوي جامعه مهندسان مشاور ايران سمينار يك روزه‌اي در محل آن جامعه برگزار شد. در اين سمينار كه با حضور مشاوران، مهندسان و مديران علوم مهندسي و نيز ساير علاقه‌مندان به مسايل فناوري‌هاي اطلاعاتي همراه بود، محورهاي مهمي چون بررسي چگونگي جامعه اطلاعاتي (DIGITAL SOCIETY) و كاربردهاي عمليIT در پيشبرد اهداف جامعه مهندسين مورد بحث قرار گرفت.
آقاي مهندس عطاءالله آيت‌الهي، رئيس جامعه مهندسان مشاور ايران به عنوان سخنران بخش افتتاحيه، سخناني ايراد كرد وي گفت:
طي سالهاي اخير فناوري‌ها ي اطلاعاتي در افزايش توليد بسيار موثر بوده اندتا آنجا كه هرچه تكنولوژي‌هاي اطلاعاتي (IT) توسعه‌يافته‌تر شده و ميزان و كيفيت توليدات افزايش يافته است. به‌همين خاطر سرمايه‌گذاري‌هايي كه برروي IT در كشورهاي پيشرفته صورت گرفته شده روزافزون است. اين سرمايه‌گذاري‌ها چه در كشورهايي مانند سوئيس و سوئد و چه در كشورهاي كمتر توسعه‌يافته رشد چشمگيري از خود نشان داده است. آمارها نشان مي‌دهند كه رشد سالانهIT در جهان ده درصد است. تا آنجا كه در سال 2003 فقــط 22 ميليون فرصت شغلي توسطIT ها ايجاد شده است.
وي افزود، در عصر اطلاعات و با رشد فناوريهاي اطلاعاتي بسياري از فرايندها دچار تغيير شده‌اند كه مي توان به تغييرات اساسي در توليد ثروت و توزيع خدمات، اشاره كرد. در اين عصر از يك سو به‌مرور عوامل پايدار سيستم‌هاي بسته، حذف و سيستم‌هاي باز حاكم مي‌شود، و از سوي ديگر اثر فاصله زماني وجغرافيايي در فعاليتها به‌سمت صفر گرايش مي‌يابد. مهم‌تر اينكه با رشد و توسعه IT پيچيدگي مسايل جهاني از نظر اقتصادي و اجتماعي افزايش مي‌يابد.

انقلاب اطلاعات و ارتباطات
آقاي منصور دهستاني منفرد، مدير بخش مهندسي و تخصصي مجتمع فني تهران، سخنران بعدي در اين سمينار بود. وي به نقش كليدي اطلاعات در هر سيستم اشاره كرد و گفت: وجود اطلاعات درست و به‌هنگام به كاهش بي‌نظمي‌ها و بحران‌هايي كه در هر سيستم ممكن است پديد بيايند، كمك خواهد كرد
وي افزود، حوزه IT به‌عنوان بخش مهمي از يك قلمرو بزرگ و تاثيرگذار اقتصادي يعني صنايع، داراي فناوري مدرن و پيشرو موسوم به HIGH TECH (تكنولوژيهاي پيشرفته) است. اين صنايع شامل صنايع پيشرو از قبيل خدمات كامپيوتري و توليد كامپيوترها مي شود و دربرگيرنده ساير موسسات مبتني بر فناوري مدرن نظير شركتهاي مهندسي، لابراتوارهاي پزشكي، توليد و نگهداري فضاپيما و هواپيما و انجام تحقيق و توسعه در صنايع دارويي است.
آقاي دهستاني منفرد اضافه كرد، بخش مهمي از شاغلين در همه شركتهاي موجود در قلمرو وسيع فناوري بالا(HT) درواقع شاغل در حرفه‌هاي مرتبط با فناوري هاي
اطلاعاتي هستند.
واقعيات آماري درباره توليد نرم‌افزارهاي اطلاعاتي و صادرات آنها به جهان در چندكشور بزرگ جهان نشان از رشد اهميت تكنولوژيهاي اطلاعاتي در دنيا دارد. مثلاً تنها در سال 2000 در كشور هندوستان، 9 ميليارد دلار صرف توليد نرم‌افزار شده است كه قرار است اين رقم تا سال 2005 به 50 ميليارد دلار افزايش يابد. در كشور فيليپين در سال 2001، مبلغ 1/5 ميليارد دلار نرم‌افزار به بازارهاي جهان صادر شده است.
تفاوت ميان كشورهاي شمال و جنوب از نظر استفاده‌كنندگان از كامپيوتر قابل توجه است. طوري كه در كشورهاي شمال به‌ازاي هر 7 نفر يك كامپيوتر و اين رقم در كشورهاي جنوب اين گونه است كه به‌ازاي هر 80 نفر يك كامپيوتر وجود دارد. در حالي كه تعداد استفاده‌كنندگان از اينترنت در جهان 5 درصد كل جمعيت دنيا را شامل مي شود، سهم ايران از اين تعداد يك صدم درصد است . سخنران در بخش ديگري از سخنان خود به ذكر آماري از سهم برنامه جامع ملي (ICT) در شاخص‌هاي اقتصادي اشاره كرد و چنين ادامه داد:
سهم ICT درGDP در كشورهاي مختلف،
ارقام متفاوتي را نشان مي‌دهد. مثلاً اين سهم در كره 7/4 درصد، در مالزي 6/6 درصد، در چين 5/7 درصد، در بلغارستان، هلند و تركيه به ترتيب 3/8، 3/6 و 3/6 درصد است. اين رقم در مصر 3/5 درصد و در كشورمان ايران 1/07 درصد مي باشد. اين در حالي است كه سهم ICT در توليد جهاني در سال 1999 ، 6/5 درصد بوده است.
وي در ادامه سخنان خود مفاهيم فناوري اطلاعات را اين‌گونه بيان كرد:
فناوري اطلاعات، علم استفاده از فنون مختلف با ابزارها و روشهاي نوين به منظور توليد و توزيع و مصرف اطلاعات و نيز ايجاد حلقه‌هاي اطلاع‌رساني در سيستم است. به‌عبارتي فناوري اطلاعات تلفيقي از دستاوردهاي مخابراتي، روشها و راه‌كارهاي حل مساله و توانايي راهبردي بااستفاده از دانش كامپيوتري است.
تاثير فناوري نوين اطلاعات برزندگي
آقاي دهستاني منفرد در پايان سخنان خود به نقش سيستم‌هاي جديد اطلاعاتي در زندگي انسان اشاره كرد و آن را بر تغيير در شيوه زندگي و كسب و كار انسانها بسيار موثر دانست. وي افزود؛ تاثيرات مثبت و منفي سيستم‌هاي IT بر زندگي انسان عبارتند از: عجين شدن زندگي افراد به‌صورت محسوس با فناوري اطلاعات، محدودنماندن حضور فناوري نوين اطلاعات به عرصه سيستم‌هاي اطلاعاتي، حضور آنها در قلمرو اتاق‌هاي عمل بيمارستانها و خطوط توليد رباتها و ظهور انواع تازه‌اي از بيماريهاي رواني و جسماني. مهندس دهستاني منفرد اضافه كرد؛ زندگي و فرهنگ معاصر نسبت به فرهنگهاي پيشين، مملو از اطلاعات بيشتراست. زندگي امروز ما محيطي اشباع‌شده از رسانه‌هاست. ما امروز در لحظات بلوغ تمدن جديد قرار داريم.

كارايي فناوري اطلاعات
آقاي مهندس غلامرضا بابايي همتي، مدير كيفيت و برنامه‌ريزي شركت ساختماني كيسون (CASON) سخنران بعدي اين سمينار بود. وي درسخنان خود با عنوان »اثربخشيIT در اهداف استراتژيك جامعه مهندسي«، به پارادايم‌هاي عصر اطلاعات اشاره و آنها را اين‌گونه برشمرد:
جهاني شدن كسب و كار، شبكه‌اي شدن سازمانها، مجازي‌شدن فرايند كسب و كار، عدم قطعيت رو به ازدياد، سرعت بالاي تعامل، بالارفتن شتاب تغيير و تغيير سهم اطلاعات و دانايي در كل ارزش توليد اقتصاد به ساير عناصر توليد. وي به برخي از مزاياي استفاده IT در جامعه مهندسي اشاره كرد و افزود:
در اين باره مي‌توان به مزيت‌هايي چون بالابودن سرعت و دقت در فرصت‌يابي استراتژيك، بالارفتن كارايي، اثربخشي و كسب مزيت رقابتي پايدار، خرد پايه و عقلايي‌كردن تصميمات بااستفاده از پايگاه دانايي و خرد تجمع شده جهاني به گستردگي كل جامعه مهندسي بين‌المللي، امكان شبكه‌اي شدن و تبديل سازمان به هسته كوچك قوي و شبكه بزرگ استفاده از تامين بيروني(OUT SOURCING) و ارتباط اثربخش با زنجيره تامين‌كنندگان(SUPPLY CHAIN) ، امكان انجام پروژه‌هاي چندنظام مانند (TURNKEY, EPCM, EPC, DB) ، امكان انجام كار جدا از هم اما با هم، سهولت هماهنگي، تشريك مساعي و ارتباطات در كارهاي تيمي مهندس بابايي همتي در بخش ديگري از سخنان خود، مزاياي استفاده از IT را در جامعه مهندسي برشمرد و گفت: مزاياي استفاده ازIT در جامعه مهندسي بسيارند از جمله مي‌توان به بستر مناسب تبادل ارتباطات درون و برون سازماني از طريق اينترانت و اكسترانت و دسترسي لحظه‌اي به اطلاعات بازار جهاني، رقبا، تامين‌كنندگان و اطلاعات كل زنجيره توليد ارزش در جامعه مهندسي، اشاره كرد. سخنران در ادامه افزود:
امكان تصميم‌گيري توزيع شده جغرافيايي اما هم‌زمان، استفاده ازWEB به مثابه زيرساخت اطلاعاتي (INFOSTRUCTURE) ، بالارفتن چالاكي سازمان و افزايش سرعت، دقت و كيفيت سيستم‌هاي سازماني، كاهش هزينه‌هاي مستقيم، غيرمستقيم، پنهان، مبادلاتي و معاملاتي، كم‌كردن زمان اجراي پروژه تا ده‌درصد و كاهش هزينه‌هاي كل دوره حيات پروژه تا سي‌درصد.


جامعه اطلاعاتي
در بخش ميزگرد اين سمينار كه باحضور متخصصان و دبيران انجمن‌هاي مهندسي همراه بود، جامعه اطلاعاتي از چهار ديدگاه فناوري، اقتصاد، شغلي و فرهنگي مورد مطالعه و بررسي قرار گرفت، در ديدگاه فناوري مي‌خوانيد كه پيشرفت در پردازش، ذخيره و انتقال اطلاعات، منجر به استفاده از فناوريهاي اطلاعاتي در همه زمينه‌هاي بشري شده است. از ديدگاه اقتصادي، جامعه اطلاعاتي وقتي به‌ظهور رسيده است كه صنايع و حرفه‌هاي مبتني بر اطلاعات در يك جامعه به‌وجود آمده باشد از ديدگاه شغلي، جامعه اطلاعاتي جامعه‌اي است كه برتري مشاغل آن بر مشاغل اطلاعات محور، استوار باشد و از ديدگاه فرهنگي بايد گفت كه ما در عصر فناوري اطلاعات در جامعه‌اي انباشته از رسانه‌ها زندگي مي‌كنيم.
بي‌پروايي اطلاعات به‌خصوصي‌ترين قلمروهاي افراد باعث شده است كه فرهنگ معاصر نسبت به فرهنگهاي گذشته بسيار آكنده از اطلاعات شود.
در اين ميزگرد، چالشهاي اساسي در كشورهاي جهان سوم براي دستيابي به برنامه‌هاي توسعه استراتژيك اين‌گونه مطرح شد: - فقدان ديدگاه بلندمدت مشترك ميان مديران ارشد و رهبران سازمانها در تدوين برنامه‌ها.
- روش CLOCK TIME به جايNATURAL TIME در تدوين برنامه‌ها.
- فقدان حركت جمعي در ميان نخبگان و اقدام فردي.
- فقدان فضاي يادگيري مناسب.
در عصر اطلاعات، مهمترين نكته براي پايداري، رشد، توسعه و اقتدار، تقليل شكاف ميان مردم و دولت در فهم و حفظ منافع ملي است. اين امر مستلزم ايجاد برابري در دسترسي به فرصتهاي رشد براي همه مردم، شفافيت در سياستها و عملكرد و دسترسي عام مردم به اطلاعات و دانش است.