اشاره
در پي بررسي اجمالي اندونزي و مالـــزي به عنوان دوكشور از شرق آسيا، در اين شماره كشور تايوان كه جمعيتي 32/6 ميليون نفري دارد مي پردازيم. تايوان درآمد سرانه اي برابر با 18 هزار دلار دارد، جمعيت فعال آن به حدود 45 درصد كل جمعيت كه رشدي بسيار ناچيز دارد مي رسد. صادرات و واردات آن بيش از 240 ميليارد دلار است. مازاد تجاري دارد و يكي از سرمايه گـذاران در چين به شمار مــــي رود. تايوان برخلاف بسياري از كشورهاي ديگر، نرخ تورم بسيار اندكي در حد 0/2 درصد دارد و در عين حال رشد توليد ناخالص ملي آن به 3/5 درصد مي رسد.
تعريف بنگاههاي كوچك و متوسط
در قوانين كشور تايوان از چند معيار براي تعريف و شناسايي بنگاههاي كوچك و متوسط استفاده مي شود. اين معيارها عبارتند از: ميزان سرمايه تعهد شده يك بنگاه، مجموع دارايي ها و حجم فروش.
براساس معيارهاي بالا، در مورد بنگاههاي توليدي، چنانچه ميزان سرمايه ثبت شده آنها كمتر از 40 ميليون دلار تايوان و مجمــوع دارايي هايشان كمتر از 120 ميليون دلارتايوان باشد. بنگاه كوچك و متوسط به حســــاب مي آيند. ملاك تعريف بنگاههاي كوچك و متوسط براي بنگاههاي غيرتوليدي حجم فروش آنها مي باشد. براساس اين معيار، در بنگاههاي تجاري، حمل و نقل و خدماتي چنانچه ميزان فروش كمتر از 40 ميليون دلار تايوان باشد، آن بنگاه يك بنگاه كوچك و متوسط محسوب خواهد شد.
جايگاه بنگاههاي كوچك و متوسط در تايوان
بنگاههاي كوچك و متوسط يكي از مهــــم ترين بخشها در نظام اقتصادي - اجتماعي كشور تايوان محسوب مي شوند. اين كشور از نظر دارابودن تعداد شركتهاي كوچك و متوسط صنعتي (از مجموع شركتهاي صنعتي) در بين كشورهاي جهان در جايگاه اول قرار دارد، چرا كه نزديك به 98 درصد از كل شركتهاي صنعتي در تايوان را بنگاههاي كوچك و متوسط تشكيل مي دهند. در بخش خدمات نيز بيش از 89 درصد از مجموع شركتهاي تجاري و خدماتي متعلق به بنگاههاي كوچك و متوسط است.
بنگاههاي كوچك و متوسط از نظر ايجاد اشتغال، نقش بسيار مهمي در اقتصاد تايوان برعهده دارند و بخش مهمي از شاغلان اين كشور در بنگاههاي كوچك و متوسط فعاليت مي كنند. نزديك به 78 درصد از مجموع افرادي كه سالانه جذب بازار كار مي شوند، به استخدام بنگاههاي كوچك ومتوسط در مي آيند.
نگاهي به آمارهاي منتشر شده در مورد وضعيت بنگاههاي كوچك و متوسط در تايوان نشان مي دهد كه اين بنگاهها نه تنها از نظر تعداد و همچنين ايجاد اشتغال مهم هستند، بلكه نقش بسيار مهمي نيز در توليد و صادرات اين كشور دارند. در سالهاي اخير، بنگاههاي كوچك و متوسط نزديك به 30 درصد از كل فروش شركتها و 20 درصد از مجموع صادرات مستقيم اين كشور را به خود اختصاص داده اند. در سال 2002 ميلادي، سهم فروش بنگاههاي كوچك و متوسط از كل فروش بنگاههاي تايوان در حدود 215/7 ميليارد دلار آمريكا و ارزش صادرات مستقيم اين بنگاهها به بيش از 38/9 ميليارد دلار آمريكا رسيده است. (جدول يك)
يكي ديگر از موارد مهم در مطالعه بنگاههاي كوچك و متوسط در تايوان، توجه به سن و قدمت اين نوع بنگاههاست. چنانچه بنگاههاي كوچك و متوسط براساس مدت زماني كه از تاسيس آنها مي گذرد، طبقه بندي شوند، بيشتر بنگاهها در رده سني بين 5 تا 10 سال قرار مي گيرند، چرا كه از تاسيس بيش از 64 درصد از بنگاههاي كوچك و متوسط در تايوان بيش از 5 سال مي گذرد. اين رقم در مورد بنگاههاي بالاتر از 10 سال، بيش از 42 درصد مي باشد.
در سالهاي اخير به طور مداوم تعداد بنگاههاي كوچك و متوسطي كه بيش از 5 سال دارند افزايش يافته است و در مقابل از تعداد بنگاههايي كه داراي قدمتي كمتر از 5 سال باشند، كاسته شده است. (جدول 2)
هسته هاي خوداشتغالي در تايوان
در قوانين تايوان براي هسته هاي خوداشتغالي تعريف خاص و يا محدوده قانوني مشخصي در نظر گرفته نشده است. بررسي ها و مطالعات نشـــان مي دهد كه روند رشد هسته هاي خوداشتغالي در تايوان طي دهه هاي 1980 و 1990 ميلادي از افزايش چشمگيري برخوردار بوده است.
در سالهاي اخير، كارآفرينان در واحدهاي خوداشتغالي، نوآوريها و خلاقيتهاي بسيار زيادي در عرصه صنايع الكترونيك، مخابرات، كامپيوتر (سخت افزار و نرم افزار) و در بخش خدمات به ويژه در نگهداري و خدمات پس از فروش از خود نشان داده اند. نتايج اين مطالعات نشان دهنده حضور بسيار فعال نيروهاي زبده علمي - عملي در اين بنگاههاست. اين افراد در حقيقت همان كارآفرينان جســـور و مبتكري هستند كه توانسته اند با بهره گيري از تكنولوژي هاي نوين و برتر مانند سيستمهاي رايانه اي و شبكه هاي اطلاع رساني پيشرفته، محدوديتهاي موجود در بكارگيري و استخدام نيروهاي انساني را جبران نمايند. مهم ترين علت محدوديت اين شركتها در استخدام نيروهاي كارگري را مي توان بالابودن سطح دستمزدها و محدودبودن قدرت سرمايه گذاري اين نوع بنگاهها دانست. كمبود نقدينگي سبب شده است كه روند رشد هستـــه هاي خود اشتغالي مخصوصاً در دهه 1990 ميلادي به طور چشمگيري افزايش يابد.
به طور كلي مي توان گفت كه هسته هاي خود اشتغالي در تايوان همان واحدهاي صنعتي كوچكي هستند كه توانسته اند بااستفاده از حجم كمتري از سرمايه مادي و نيروهاي انساني و در مقابل با بهره گيري از حجم گسترده تري از نيروهاي خلاق و كارآفرين همراه با بهره وري فوق العاده، نقش و تاثيرگذاري ويژه اي بر اقتصاد اين كشور بگذارند و شكوفايي اقتصادي را به ارمغان آورند.
سياستها و استراتژي هاي تايوان براي گسترش بنگاههاي كوچك و متوسط
باتوجه به نقش بسيار مهم بنگاههاي كوچك و متوسط در نظام اقتصادي - اجتماعي كشــور تايوان، دولت اين كشور به تدوين برنامه ها و سياستهايي پرداخته است تا زمينه را براي رشد و شكوفايي اين نوع بنگاهها هرچه بيشتر فراهم نمايد و موجبات گسترش و ارتقاي سطح اين بنگاهها پديد آيد.
در اين راستا سياستگذاران اقتصادي تايوان، مهم ترين وظيفه خود را ايجاد فضاي مناسب براي تاسيس و رشد بنگاههاي كوچك و متوسط قرار داده اند. براي رسيدن به اين هدف، پنج استراتژي طراحي شده است و راهكارهايي نيز براي اعمال هريك از اين استراتژي ها انديشيده شده است. اين استراتژي ها و راهكارها را مي توان به صورت نمودار زير خلاصه نمود: (نمودار يك)
در اينجا به طور خلاصه اين استراتژي ها و راهكارهاي اعمال هر يك از آنها معــرفي مي گردند: 1 - ايجاد محيطي سالم براي توسعه بنگاههاي كوچك و متوسط
براي دنبال كردن اين استراتژي راهكارهاي گوناگوني انديشيده شده است. يكي از اين راهكارها تدوين قوانين مناسبي براي حمايت و گسترش بنگاههاي كوچك و متوسط مي باشد. علاوه بر آن برنامه هايي نيز پيش بيني شده است تا موقعيت اين بنگاهها بر اثر تغييراتي كه در سياستها و برنامه هاي اجرايي دولتها پديد مي آيد، كمتر مورد تهديد قرار گيرد. در كنار اين برنامه ها طرحي نيز براي انجام تحقيقات و تجزيه و تحليل محيط كسب و كار بنگاههاي كوچك و متوسط پيش بيني شده است. 2 - ايجاد بستر لازم براي تاسيس بنگاههاي جديد و رشد بنگاههاي موجود
اولين راهكار پيش بيني شده براي تحقق اين استراتژي، ايجاد مكانيسمي براي حمايت از فعاليت كارآفرينان و تشويق خلاقيت و نوآوري در بنگاههاي كوچك و متوسط است. تقويت زمينه هاي بروز خلاقيت و نوآوري و توان بنگاههاي كوچك و متوسط براي به فعليت درآوردن اين خلاقيتها از ديگر برنامه ها در اين زمينه است.برنامه هايي نيز براي توسعه منابع انساني و نيروي كار دربنگاههاي كوچك و متوسط پيش بيني شده است. علاوه بر موارد فوق، تشويق اين بنگاهها براي فعاليت در عرصه بين المللي و پرورش استعداد اين بنگاهها براي حركت به سمت صادراتي شدن از ديگر راهكارها در اين زمينه مي باشد. 3 - تقويت توان بنگاههاي كوچك و متوسط زمينه فن آوري اطلاعات
براي دستيابي به اين هــدف چند برنامه پيش بيني شده است. اولين برنامه تقويت توان مديريت اطلاعات در بنگاههاي كوچك و متوسط است. برنامه ديگري نيز براي ارتقاي كاربرد دانش مديريت در اين بنگاهها طراحي شده است.
در كنار اين برنامه ها، طرحي نيز براي تقويت توانايي هاي مربوط به مديريت كيفيت در بنگاههاي كوچك و متوسط تدوين شده است. 4 - ارائه رهنمودهاي مديريتي به بنگاههاي كوچك و متوسط
در تــايوان تلاشهاي گسترده اي صورت مي گيرد تا خدمات گوناگون مشاوره مديريت در اختيار بنگاههاي كوچك و متوسط قرار گيرد. مهم ترين محورهاي اين رهنمودها عبارتند از:
- ايجاد صنايع با خصوصيات محلي،
- كمك به بنگاههاي كوچك و متوسط براي بقا و توسعه.
- تقويت كيفيت مديريت و تشويق ارتقاي سطح كيفي و انتقال دانش به اين بنگاهها.
- تشويق به ايجاد سيستم هاي دقيق مالي و حسابداري و كمك به بنگاههاي كوچك و متوسط براي تامين مالي.
- تقويت همكاريهاي بين بنگاهي. 5 - ايجاد سيستم شبكه خدمات رساني به بنگاههاي كوچك و متوسط.
يكي از مهم ترين استراتژي ها براي كمك به بنگاههاي كوچك و متوسط ايجاد يك شبكه خدمات رساني به اين نوع بنگاههاست. مدل زير عناصر اصلي اين شبكه را نشان مي دهد: (نمودار دو)
برمبناي اين استراتژي، 10 برنامه مختلف زير براي كمك به بنگاههاي كوچك و متوسط طراحي شده است:
1 - سيستم رهنمودهاي مربوط به تامين اعتباري و مالي.
2 - سيستم رهنمودهاي مديريتي.
3 - سيستم رهنمودهاي مربوط به فن آوري توليد.
4 - سيستم رهنمودهاي مربوط به تحقيق و توسعه.
5 - سيستم رهنمودهاي مربوط به مديريت اطلاعات.
6 - سيستم رهنمودهاي مربوط به ايمني صنعتي.
7 - سيستم رهنمودهاي مربوط به كنترل آلودگي.
8 - سيستم رهنمودهاي مربوط به بازاريابي.
9 - سيستم رهنمودهاي مربوط به ايجاد هماهنگي و حمايت متقابل بين بنگاهها.
10 - سيستم رهنمودهاي مربوط به دستيابي به كيفيت.
مهم ترين راهكارها و برنامه هاي حمايتي براي بنگاههاي كوچك و متوسط در تايوان
به طور كلي مي توان برنامه هاي مختلفي كه براي حمايت از بنگاههاي كوچك و متوسط و توسعه و گسترش آنها طراحي و تدوين شده است را به سه دسته تقسيم كرد: 1) حمايتهاي مالي و مالياتي 2) حمايتها و تسهيلات فني، تخصصي و مشاوره اي 3) حمايتهاي آموزشي و ترويجي. در اينجا به صورت خلاصه به توضيح هريك از اين برنامه ها مي پردازيم:
1) حمايتهاي مالي و مالياتي
- تامين سرمايه و نقدينگي لازم بـــــــراي راه اندازي پروژه هاي توليدي در واحدهاي صنعتي كوچك و متوسط. در اين زمينه پس از ارزيابي پروژه توسط كارشناسان بانكي و كارشناسان سازمان توسعه صنايع كوچك و متوسط تا سقف 60 تا 70 درصد از كل سرمايه مورد نياز به صورت وام با نرخ بهره 4 الي 6 درصد در اختيار اين بنگاهها قرار داده مي شود. معمولاً شروع بازپرداخت اين وامها، سه الي پنج سال پس از آغاز توليد مي باشد.
- تامين نياز ارزي به صورت وام براي واحدهاي صنعتي كوچك و متوسط در ارتباط با خريد ماشين آلات، خط توليد، مواد اوليه، انرژي، دانش فني و هر نوع نياز وارداتي.
- تامين اعتبارات مورد نياز بنگاههاي كوچك و متوسط در مورد صادرات، واردات، جذب سرمايه و يا مشاركت شركتهاي خارجي.
- اعطاي معافيتها و تخفيف هاي مختلف مالياتي به واحدهاي صنعتي كوچك و متوسط.
- اعطاي وامهاي ويژه به پيمانكاران صنعتي كوچك و متوسط با شرايط آسان همراه با تخفيف هاي ويژه (كليه مالياتهاي پرداختي پيمانكاران كوچك و متوسط به دولت به طور ميانگين 10 تا 20 درصد كمتر از واحدهاي صنعتي كوچك و متوسط مستقل مي باشد.)
- معافيت كامل عوارض گمركي و سود بازرگاني براي واردات ماشين آلات مدرن، تكنولوژي جديد، تجهيزات تحقيق و توسعه، مواد اوليه و ساير مواد مورد نياز براي توليد و ساخت كالاهايي كه قابليت صادرات دارند.
- تامين نقدينگي مورد نياز واحدهاي صنعتي كوچك و متوسط (معمولاً تا سقف 80 درصد از بودجه مورد نياز به منظور آموزش فني - تخصصي نيروهاي شاغل در اين واحدها در اين رابطه معمولاً تا سقف 50 درصد از كل مبلغ پرداختي به واحدهاي صنعتي كوچك و متوسط پس از تاييد موفقيت دوره آموزشي توسط سازمانهاي مسئول، به عنوان پرداخت كمك آموزشي (يارانه آموزشي) از طرف دولت پرداخت خواهد شد. 2) حمايتـهاوتسهيـلات فنـي،تخصصي ومشـاوره اي
- حمايت مستقيم دولت در خصوص تامين مواد اوليه، مواد سوختي، ماشين آلات، فضاي فيزيكي و محل احداث كارخانه.
- فراهم نمودن تسهيلات لازم براي تحقيق و توسعه و ايجاد تسهيلاتي براي بهره برداري و استفاده واحدهاي كوچك و متوسط از مراكز تحقيقاتي، آموزشي، صنعتي و اطلاع رساني.
- تامين نيروهاي متخصص و زبده مورد نياز واحدهاي صنعتي كوچك و متوسط، به منظور تحقق و عملي كردن پروژه هاي مربوط به نوآوريهاي صنعتي، طراحي الگوها و روشهاي نوين توليد، دستيابي به تكنولوژي هاي پيشرفته. رسيدن به حداكثر ظرفيت توليدي و به حداقل رساندن سطح ضايعات.
- ايجاد تسهيلات لازم براي واحدهاي صنعتي كوچك و متوسط و تشويق آنها به استفاده از تكنولوژي اطلاعات در زمينه هاي گوناگون.
- ارائه تسهيلات و خدمات مشاوره اي از طريق پنج سازمان عمده و تخصصي دولتي به بنگاههاي كوچك و متوسط. اين تسهيلات و خدمات در زمينه هاي توليدي، تكنولوژيكي، طراحي، مونتاژ، كاربرد روشهاي توليدي، بازاريابي و مســـــــائل اقتصادي نظير سرمايه گذاري و جذب سرمايه هاي خارجي مي باشد. 3 - حمايتهاي آموزشي و ترويجي
الف) حمايت آموزشي فراگير:
برنامه حمايت آموزشي فراگير همه نيروهاي كارگري، مهندسي و اداري مانند حسابداري و بازرگاني را دربر مي گيرد و شامل برنامه ريزي هــاي منسجم و در سطح كلان مي باشد. اين برنامه هاي آموزشي توسط سازمانهاي مسئول و با بكارگيري روشهاي گوناگون مانند آموزش در حين كار، آموزش كلاسيك و تئوريك، آموزشهاي عملي از طريق مربي، آموزش موارد جديد و يا آموزش كاربردي خاص در راستاي تكميل و ارتقاي سطح علمي - عملي نيروهاي كاري درجه دو (نيروهاي شاغل در رده هاي غيرمديريتي) در بنگاههاي كوچك و متوسط انجام مي گيرد.
واحدهاي صنعتي كوچك و متوسط پيمانكار كه با واحدهاي بزرگ صنعتي همكاريهاي توليدي دارند توانسته اند نسبت به بنگاههاي كوچك و متوسط مستقل، از آموزشهاي كاربردي بهتري برخوردار گردند. مطالعات مقايسه اي نشان مي دهد كه واحدهاي صنعتي پيمانكار از نيروهاي انساني ماهرتر، متخصص تر و از توانمنديهاي طراحي - توليدي بهتري برخوردارند.
ب - حمايتهاي آموزشي و تربيتي كارآفرينان
دولت تايوان يكي از اساسي ترين سياستها و برنامه هاي حمايتي خود را به امر تربيت كارآفرينان و ارتقاي سطح عملكرد آنان اختصاص داده است. سياستگذاران اقتصادي اين كشور باتوجه به اين كه كشورشان از لحاظ منابع طبيعي، مواد اوليه، تكنولوژي پيشرفته و حتي نقدينگي و سرمايه با محدوديت شديدي مواجه است، نياز به مديران خلاق و جسور را از ضرورتهاي حياتي اقتصاد خود مي دانند. براساس اين بينش تربيت مديران كارآفرين از اهميت ويژه اي برخوردار است.
برنامه هاي تربيت كارآفرينان جوان و همچنين ارتقاي سطح كارآفرينان شاغل در تايوان براساس يك برنامه بلندمدت و فراگير كه دربردارنده قشرهاي مختلف مي باشد، طراحي شده است. براساس اين برنامه تربيت مديران كارآفريني در سطح دبيرستانها و هنرستانهاي فني (تربيت تكنسين) به عهده وزارت آموزش متوسطه و تربيت مديران كارآفريني در سطح دانشگاهها و موسسات آموزش عالي به عهده وزارت علوم و تكنولوژيهاي پيشرفته و با همكاري وزارت صنايع و تجارت بين المللي تايوان مي باشد. لازم به ذكر است كه دروس تئوريك مربوط به مديريت كارآفريني در دوره تحصيلي متوسطه و دانشگاههاي اين كشور اجباري مي باشد.
