دلايل هزينه اضافي طرحها
تورج مهديزاده - مريم پنجعلي اصل

مقدمه
بحث عمده اي كه در مهندسي ارزش مطرح است چگونگي كاهش هزينه هاي سربار و گاه بي مورد و اضافي طرحهاست. چرا كه اين قبيل هزينه ها باعث توجيه ناپذيري مجازي طرح شده و اغلب كارفرما و طراح را سردرگم و از اجراي طرح منصرف مي كند.

بـــــراي نيل به اين هدف بزرگ به نظر مي رسد به عنوان پايه و مقدمات كار، بايد دلايل افزايش هزينه ها بررسي و تفكيك شده و پس از شناخت كامل و طبقه بندي و پردازش در پي چاره جويي برآييم.

دراين راستا اين مقاله سعي كرده برخي از اين دلايل را كه در اكثر طرحها مشترك هستند استخراج و به ترتيب ذيل معرفي و تحت نقد اجمالي قرار دهد.

لف - ضعف اطلاعاتي: اطلاعات مبناي تفكر است و درصورت ضعف اطلاعاتي، هزينه هاي غيرضروري افزايش يافته و تفكر مطالعاتي، اجرايي و حتي مباني سرمايه گذاري ضعف خواهد داشت، در اين حالت سرمايه گذار و يا طراح و حتي مجري نخواهد توانست اهداف و روشهاي وابسته به آن را به درستي تشخيص داده و درانتخاب دچار سردرگمي خاصي خواهدشد. لذا طرح، متحمل هزينه هاي اضافي مي گردد.

ب - ضعف ايده پردازي: بيشتر سازمانهاي مجري در كشور از خلاقيت و ايــــده پردازي آن چنــــان كه بايد حمايت جدي به عمل نمي آورند. لذا اين عدم اجراي مهندسي همزمان در سازمانهاي مذكور مي تواند هزينه اضافي طرحها را افزايش دهد. به عبارت ديگر، وقتي مسايل با نگاهي همه جانبه پردازش نشوند طبيعي است تبعات گرانباري مي تواند داشته باشد. كه يكي از آنها به خطر افتادن امنيت سرمايه گذاري و درنتيجــه آن عدم اجراي پروژه هاي مرتبط است.
پ - شرايط اضطراري در طرح: مديريت دركشور ما در بسياري از موارد مديريت دقيقه نود است. يعني سالها فرصت از دست مي رود و هيچ نظري ارائه نمي شود و درهمان لحظه نهايي كــه پروژه اي درحال تكميل و شروع بهره برداري است مواردي كه قبلاً پيشگيري نشده اند حادث مي گردد و نظرات مديريتي اعمال مي شود. اين عدم وجود نگرش پيشگيري كننده، مديريتها را متزلزل مي كند. تزلزل مديريت باعث افزايش روند كار شده و هزينه ها به صورت تصاعدي افزايش مي يابد.
ت - اعتقادات صادقانه و غلط طراحان: اغلب مهندسان مشاور و طراحان روي ايده هاي خود پافشاري مي كنند. اين ايده ها اكثراً بر پايه اصول تاريخ گذشته و آنچه كه سالها قبل در دانشگاهها تدريس مي شده است پردازش شده است لذا امروزه مي توان آنها را غلط ناميد. به عنوان مثال، پافشاري روي اين نظريه كه مثلاً سدهاي خاكي در تمامي حالات ممكن بهتر از سدهاي RCC است يا اينكه اسكلت بتني در برابر زلزله مقاوم تر از اسكلت فلزي است يا هر اعتقـــاد كلي و نه موردي كه طي يك تحقيق مي تواند متزلزل شود و يا مشمول مرور زمان گردد باعث افزايش اشتباهات طراحي و ازدياد قيمتهاي تمام شده خواهدبود.
ث - عادت و طرز تلقي ها: عادت به يك روش خاص اجرا، يا عادت به يك نرم افزار خاص در طراحي يا به يك فرمول تجربي كه تحت شرايط خاص به دست آمده و تعميم دادن قضايا و عملكردهايي مثل آن مي تواند خطرات افزايش مبالغ را به همراه داشته باشد. چرا كه طبق آخرين اخبار منتشره دانش بشري هر 75 روز دو برابر مي شود لذا بديهي است استفاده از تلرانس ها و ضرايب اطمينان بالا مردود است.
ج - تغيير در نيازها: گاه پيش مي آيد در مراحل نهايي اجرا اطلاعات اوليه تغيير مي يابند يا خواسته ها و اهداف كارفرما يا سرمايه گذار دچار دگرگوني مي شود كه اين امر باعث دوباره كاريها و تجديدنظرهاي عمده و جزيي شده و درنتيجه هزينه ها بالا مي رود.
چ - فقدان ارتباطات و همكاري طرفين: وقتي ارتباطات شفـــاف نباشند مكاتبات افزايش مي يابد و اين خود باعث افزايش زمانهاي تلف شده مي گردد كه اين موضوع سربار هزينه خواهد داشت. جهت پيشگيري از اين حالت لازم است تمامي اصول، روشها و منشهاي مديريتهاي سني كنار گذاشته شده و مديريت مشاركتي جايگزين همه آنها گردد.
ح - استانداردهاي طرح: اهميت تدوين استاندارد و نقشه هاي تيپ ومشخصات فني و نقش برجسته آن در يك پروسه عقلاني و مبتني بر قوانين فاقد تبصره و استثناها بر هيچ كس پوشيده نيست.

بنابراين، وجود دفترچه هاي حاوي مشخصات موردقبول در هر زمينه باعث حذف و كاهش برخي هزينه هاي زايد خواهد شد.

منابع و ماخذ:
1 - مجموعه مقالات اولين سمينار علمي مهندسي ارزش، تهران - 1380 - دانشگاه اميركبير
2 - مهندس مهدي ماهراني، مزاياي استفاده از فناوري مهندسي ارزش در طرحهاي اجرايي شركت مهندسي مشاور مهاب قدس
3 - گزارش كار گروه مهندسي ارزش نماسازي تونل بزرگراه رسالت، محمد صادق كياني نژاد - سعيد معرب - محمدرضا جبروتي- شركت پرليت
4 - www.value-eng.org موسسه مهندسي ارزش امريكا (SAVE) تاسيس 1996