حراجهاي الكترونيك
عليرضا مقدسي
u_r_moghadds@yahoo.co.uk

مقدمه
خط الكتـــــرونيك E-BAYيكــي از موفق ترين و مهمترين سايتهاي تجارت الكترونيك در زمينه حراجها است. حراجها يا مزايده هــــــاي الكترونيك (E-AUTIONS) به عنوان يكي از جديدترين مدلهاي تجارتي اينترنتي موردتاكيد قرار گرفته اند. اما حراجهاي الكترونيك چيستند؟ چه نقشها و كاركردهايي دارند؟ چطور كار مي كنند؟ نمونه هاي برجسته آنها كدامند؟ چه محصولات و يا خدماتي توسط آنها موردخريد و فروش قرار مي گيرند؟ مزاياي بالقوه حراجهاي الكترونيك چيست؟ در ادامه بـــه بيان پاسخ بعضي از اين سوالها مي پردازيم.

مفهوم حراجهاي الكترونيك: حراجهاي الكترونيك عبارتند از محاسبه و تعيين مبنايي براي مبادله و معامله محصولات و يا خدمات بين يك خريدار و فروشنده طبق قوانين تجاري خاص كه به انتخاب بهترين تركيب خريدار و فروشنده ازبين تعدادي از شركت كنندگان در آن حراجها، كمك مي كند.

كالاها و خدمات موردمعامله در حراجها: حراجها فراهم كننده بستر تجاري مناسبي براي خريدوفروش كالاهاي خاص همچون مازاد بر مصرف سازمانها، تجهيزات دست دوم، كالاهاي نيم ساخته و محصولات فاسدشدني و نظاير آن هستند.

نقشها و كاركردهاي حراجهاي الكترونيك: عمده ترين نقشهاي اين حراجها عبارتند از:

1 - كشف قيمت: يك مثال از كشف قيمت در حراجهاي سنتي كالاهاي مصرفي است كه شامل مزايده براي اشياي عتيقه است. اين اشياء قيمتهاي واحد، مشخص و استانداردي ندارند، اما مزايده مي تواند قيمت واقعي بازار را براي آنها درميان مجموعه اي از خريداران، به دست دهد.

2 - سازوكار تخصيص كارا: فروش اقلامي كه توزيع آنها از طريق كانال هاي سنتي مشكل است، در اين مجموعه قرار مي گيرد. مثالها شامل فهرست اقلام آسيب پذيري مي شود كه يا عمر كوتاهي دارند و يا در يك زمان مخصوص و مشخص استفاده مي شوند. مانند بليتهاي پرواز هواپيما يا بليتهاي تئاتر.

3 - سازوكار توزيع: به عنوان وسيله اي براي جذب مخاطبان خاص كالاها و خدمات شركتهاي انتفاعي و غيرانتفاعي عمل مي كند. اين سايتهاي مزايده مراجعان مخصوصي دارند. مانند (www.electronics.com)ELECTRONICS كه سايتي براي فروش وسائل الكترونيك خانگي و لوازم صوتي خودرو است.

4 - سازوكار هماهنگي: دراينجا، از حراجها براي هماهنگي و تنظيم فروش محصولات و خدمات به شماري از بخشهاي موردعلاقه استفاده مي

گـــــردد. يك مثال از آن، گواهينامه هاي معتبر مخابرات و ارتباطات از راه دور 3G در انگليس است (www.spectrumauctions. Gov.uk) . مدلهاي حراجهاي الكترونيك: مدلهاي مختلف و زيادي از حراجها وجود دارند اما درعين حال دو نوع اصلي آن عبارتند از:

1 - حراج روبه جلو يا رو به بالا (اجرا شده توسط فروشنده): دراين نوع از حراجها، در ابتدا يك محدوده زماني خاص و سپس يك قيمت پايه پيشنهادي تعيين مي شود كه تـــــوسط شركت كنندگان در مزايده به طـــــور تدريجي افزايش يافته تا اينكه بالاخره بيشترين قيمت پيشنهادي در حراج برنده شود.

شركتها ممكن است از اين قبيل حراجهاي كامپيوتـــــــري پيشرفته براي فروش اقلام كم تقاضا، اضافي يا كهنه و يا قيمتي استفاده كنند. اين حراجهاي پيشرفته همچنين مي توانند به طور بالقوه براي كشف و تعيين قيمت بازار كالاها استفاده شوند. اينها نمونه هايي از حراجهاي گردآوري شده بر روي سايت هاي مصرف كننده، مانند E-BAY هستند.

2 - حراج نزولي يا معكوس (اجرا شده توسط خريدار): در اينجا، خريداران درخواستهاي خريدي را به مسئول يا مأمور برآورد كننده قيمت در شركتهاي مختلف ارائه مي دهد كه اين درخواستها به وسيله مأمور بررسي مي شود و درنهايت خريدار مي تواند قرارداد را از بين فروشندگان مختلف با فروشنــــده اي كه پايين ترين قيمت را داده است، ببندد.

شركتها ممكن است از مزايده معكوس براي طبقه بندي عرضه كنندگان براساس قيمت كالاهاي پيشنهادي استفاده كنند. اين قبيل حراجهـــــا در سايت هايي مانند COMMERCE ONE رايج تر هستند.

نمونه ها يي از حراجهاي الكترونيك: موارد برجسته اين حراجها عبارتند از:

بازارهاي آزاد: از نمونه هاي بارز حراجهاي الكترونيك بازارهاي آزاد (FREE MARKETS) است كه مكان حراج اجناس برگشتي توليدكنندگان و سايتي محلي براي كالاها و محصولات مازاد بر مصرف سازمانها و شركتهاي مختلف است. اين نوع بازارها، حراجهــــاي برخط (ONLINE) را در قالب مدل هاي تجارت - تجارت (BUSINESS TO BUSINESS) براي خريداران قطعات صنعتي موادخام و خدمات تدارك مي بيند. از سال 1995 آنها اقدام به حراجهايي متعددي براي كالاها و خدمات در بيش از هفتاد طبقه كرده اند كه از جمله آنها مي توان به قطعات پلاستيكي تزريق قالب، ماشينهاي تجاري، قطعات ساخته شده فلزي،

موادشيميايي، مدارهاي الكترونيك، زغال سنگ وغيره اشاره كرد. در سال 1999 اين سايت ادعا كرد كه كالايي باارزش بيش از 2/7 ميليارد دلار را به حراج گذاشته است و از اين رهگذر خريداران توانسته اند بين 2 تا 25 درصد از اين معاملات تجاري سود ببرند.

از نمونه هاي ديگر اين حراجها، (TRADE OUT) است كه يكي از سردمداران تجارت برخط ازطريق اينترنت در زمينه حراج جهت خريدوفروش كالاها و دارائيهاي بلااستفاده و مستعمل مازاد بر نياز سازمانهاست.

اين شركت كه در اكتبر سال 1998 شكل گرفته است، محل تلاقي و روبروشدن هزاران سازمان و موسسه براي دادوستد كالاهاي اضافي بر مصرف خود است كه در بيش از يكصد طبقه عرضه مي گردند. اين شركت تخمين مي زند كه منابع موردمعامله آن در آينده به 350 ميليارد دلار برسد.

منابع و ماخذ:
1 - كورپر، استفانو و آليس جوانتيا: تجارت الكترونيك، ترجمه مهدي خسروپور عطايي، نشر موسسه فرهنگي هنري ديباگران، 1380، تهران.

2 - BEERYMAN K.L.HARRINGTON D.LAYTON-RODIN AND V.REROLLE (1998). “ELECTRONIC COMMERCE: THREE EMERGING STRATEGIES”. THE MCKINSEY QUARTERLY, NO.1, PP. 152-9.

3 - BENJAMIN R. AND R.WEIGAND (1995). “ELECTRONIC MARKETS AND VIRTUAL VALUE-CHAINS ON THE INFORMATION SUPERHIGHWAY”. SLOAN MANAGEMENT REVIEW, WINTER, PP.62-72.

4 - DURLACHER (2000). “ELECTRONIC COMMERCE DEVELOPMENT IN THE SME SECTOR”. DURLANCHER QUARTERLY INTERNET REPORT, AUGUST.

5 - TURBAN, E.E.MCLEAN AND J.WETHERBE (2002). “INFORMATION TECHNOLOGY FOR MANAGEMENT”, 3RD ED, NEW YORK: JOHN WILEY SONS. http://www.fishmart.com