به ياد نويسنده فرهيخته و شاعر دلسوخته مجتبي كاشاني
مدير فيلسوف
سيدعلي سيد محمد

اولين بار واژه مدير فيلسوف را در مقاله اي از مجتبي كاشاني خواندم و او خود تحت تاثير كونوسوكي ماتسوشيتا در ملاقاتي كه با او در ژاپن داشت اين واژه را ابداع كرد. ماتسوشيتا بنيانگذار شركت ماتسوشيتا الكتريك با محصولاتي به نامهاي ناسيونال، تكنيكس و پاناسونيك است.

شرح فلسفه مديريتي ماتسوشيتا و تعيين جايزه بين المللي مديريت با آرمانهاي انساني و اجتماعي كه توسط موسسه صلح و خشنودي از راه رونق اقتصادي هرساله به بهترين شركت از اين حيث در سطح جهان اهدا مي شود در اينجا موردنظر نيست. چرا كه كتابهايش تحت عناوين: در جستجوي نيك فرجامي، نــه براي لقمه اي نان، نخست انسان سپس كالا و دهها كتاب ديگر او بهتر مي تواند بيانگر فلسفه توليدي او باشد. البته اين سوال مطرح است كه چرا ما در مسير توسعه صنعتي كشور خود با سابقه درخشان در علم، فلسفه، رياضي، شعر و هنر به باورهاي ماتسوشيتا نرسيده و كالاهــايمان روزبروز نامرغوب تر و گران تر مي شود.

ماتسوشيتا در يكي از كتابهايش مي گويد: بعد از جنگ كه با مونتاژ و ساخت بخاري برقي، در حال رشد بوديم روزي مديران شركت، ساخت نوعي بخاري برقي را به من توصيه كردند. آنها گفتند كه تقاضا زياد است و تنها يك شركت خارجي وارداتي و چند شركت توليدي داخلي آن را عرضه مي كنند. من گفتم اين بخاري واقعاً خوب است قيمتش در بازار چقدر است؟ گفتند 14 ين. پرسيدم حقوق يك معلم در ماه چقدر است؟ گفتند 21 ين. گفتم ماتسوشيتا هرگز بخاري را كه يك معلم ژاپني نتواند آن را بخرد توليد نخواهد كرد. اگر واقعاً مي خواهيد اين بخاري را توليد كنيد، برويد قيمت تمام شده آن را با همين كيفيت به 6 تا 7 ين برسانيد تا مصرف كننده بتواند با 8 تا 9 ين آن را بخرد. اين فلسفه من است: توليد ارزان و برتر براي همه مردم ژاپن. آنها انگيزه مند شدند. اين كار را كردند و اين آغاز موفقيت ما بود.

اين مقدمه بهانه اي بود براي تجديد خاطره با نويسنده، پژوهشگر، مدرس و مشاوري توانا، شاعري خوش قريحه و مديري موفق به نام مهندس مجتبي كاشاني. او در نوشته هايش براي بيان مفاهيم موردنظر خود از جمله مدير فيلسـوف گاهي از ابزار طنز و كنايـه استفاده مي كرد. به عقيده او اگرچه موسسات اقتصادي و صنعتي براي مقاصد مادي تشكيل مي شوند و نبايد آنها را با موسسات خيريه اشتباه گرفت اما در صورت اولويت دادن سود شخصي بر منافع جامعه، نتيجه عملكرد آنها سود سوزآور خواهد بود. در حالي كه حاصل كار مدير فيلسوفان به علت داشتن رسالتهاي انساني و اجتماعي نظير رفاه جامعه، محيط زيست و تامين عدالت سوز سودآور است. توليد گروه اول از نظر او توليد اندوه به جاي توليد انبوه است. مجتبي كاشاني در سمينارهايش نيز حال و هواي ديگري را خلق مي كرد. سمينار نقش دل در مديريت براي هر شركت كننده اي در بادي امر تا حدودي متفاوت و غيرمنتظره مي نمود. او در سال 1327 در مشهد متولد شد. سالها مدير مجموعه هاي توليدي و صنعتي بود.

علاقه اش به مردم شوق هم آوايي و همدردي با مردم خواف را در او شعله ور كرد. در سال 1365 در سمينار بررسي عوامل محروميت هاي جنوب خراسان شركت كرد و در آنجا تصميم مهمي گرفت. آستين همت را بالا زد و جامعه ياوري را بنا نهاد. طرحهاي عمراني و خدمات پزشكي زيادي را اجرا كرد و در سال 73 تعبير روياهايش را در شعري به همين نام به شوق ايجـــــــاد يكصد ودهمين مدرسه در روستاهاي جنوب خراسان سرود.

مجتبي كاشاني كه مقالات و شعرهايش سرشار از حس شيرين انسان دوستي، عشق و اميد است، شلاق باد پائيزي بر جان و تنش را خريد و سرود و افروخت و با پرچم سخن عشق در كهن خاك وطـن ماندگار شد. او مدير فيلسوف بود و شاعر بود و سرانجام در غروب پاييـزي 23 آذرماه 83 خامـوش شد و روح سراسر عشق و ايمانش به آسمان ابديت پرواز كرد.

در پي، شعر آخرين برگ كه از كتاب خويش را باور كن اين شاعر توانا انتخاب شده است، به خوانندگان خوش ذوق تدبير كه اغلب از دوستداران و علاقه مندانش به شمار مي روند تقديم مي گردد.

آخرين برگ
به آخرين برگ سپيداري كه در
يك پائيز در مقابل باد مقاومت مي كرد
ريشه دارم در خاك كهنم
پرچم عشق است حرفم
سخنم
جنس آتش دارد پيرهنم
باد مي آيد باد
مي فزايد برافروختنم
باد مي آيد باد
مي نوازد او موسيقي پائيزي را
برگها را مي رقصاند، مي لرزاند
باد مي تازد با موسيقي خشم
مي زند شلاق بر جان و تنم
من نمي ريزم ليك
من نمي افتم ليك
بسته بر عشق دل خويشتنم
هم اگر بايد ريخت
هم اگر بايد رفت
هم اگر مي روبد باد از وطنم
آخرين تن به خزان داده باغ
آخرين سبز درافتاده به مرگ
آخرين برگ
منم.