گزارش از همايش تحقيق و توسعه و مديريت دانايي

مديريت دانش؛ گذار ناگزير از مكاتب كهنه

گزارش از علي فرقاني

پيشرفت، اصل اول بقا و دانش پيش شرط ورود به عرصه رقابت است. اگر سازمانها در ابعاد خرد و ملتها در ابعاد كلان از پيشرفت غافل شوند، اقتصاد و ثروت زايي را به رقبا خواهندباخت.
ملتها درحال رقابت در اقتصاد جديدي به نام اقتصاد دانايي محور هستند. اقتصاد دانايي محور، اقتصادي است كه دانش به عنوان مهمترين منبع و يادگيري اصلي ترين فرايند آن تلقي مي شود. به عبارتي ديگر تحقيق وتوسعه اولين ركن پيوستن به تحولات اقتصاد جهاني است. پس براي كشوري مثل ايران كه در سند چشم‌انداز 20ساله خود حداقل قصد دارد گوي رقابت در اقتصاد و تجارت را از همسايگان خود بربايد، مديريت مبتني بر دانش بايد استراتژيك ترين ابزار باشد.
ابزار محوري تكنولوژي، برتري ايده جهاني سازي، اهميت دانش در كسب ثروت، اولويت منابع انساني و رقابت از بارزترين ويژگيهاي يك اقتصاد دانايي محور هستند.
مطالب فوق طي مقاله اي(1) در همايشي كه از سوي وزارت صنايع ومعادن و انجمن تخصصي مراكز تحقيق و توسعه برگزار شد، ارائه گرديد.

تفكر دهه شصتي
در ابتداي اين همايش دكتر منطقي مديرعامل گروه صنعتي ايران خودرو با بيان مكاتب موجود در مديريت دانش كه از 1960 ميلادي تاكنون در علم مديريت رواج دارند، جايگاه فعلي تحقيق و توسعه ايران را در اولين مكتب از مكاتب علم مديريت قابل جست و جو دانست. او با بيان روند مديريت دانايي در كشور تركيه، گذار اين كشور از مكاتب مختلف و رسيدن به آخرين مكتب موجود يعني مديريت استراتژيك توسعه را در شرايطي مطرح كرد كه اكثر مديران ما در مكتب اول يعني «تحقيق وتوسعه محض جدا از نتايج» و تعداد كمي نيز در چارچوب دوم يعني «مديريت نوآوري» درجا زده اند.
ازنظر مديرعامل گروه صنعتي ايران خودرو، بنگاههاي موجود در كشور در چهار بخش فعاليت مي كنند؛بخش نخست از اين بنگاهها (5/31 درصد) از تكنولوژي هاي منسوخ، 44 درصد آنها از تكنولوژي از رده خارج، 24 درصد ديگر از تكنولوژي روز بهره مي برند و بخش چهارم كمتر از يك درصد از بنگاههايي هستند كه در رده جهاني كار مي كنند و داراي مركز تحقيق و توسعه پيشرفته و بهره مند از شبكه جهاني هستند كه اين نشانه فقر مديريتي كشور در زمينه دانايي محوري است. بنابراين ايجاد شناخت و نگرش صنعتي نسبت به مقوله تحقيق و توسعه در مديريت دانش بسيار ضروري است.

از ديگر مباحث مطرح شده در اين همايش، نقش واحدهاي تحقيق و توسعه كشور در روند جهاني شدن صنايع كشور با ابزار مديريت دانش بود كه طي مقاله اي مشتركا توسط آقايان نادر آل ابراهيم، مرتضي مشايخي و اميراخلاصي موردبررسي واقع شد. در اين مقاله عضويت ايران در سازمان تجارت جهاني از سه ديدگاه تجاري، توسعه اي و درنهايت ديدگاه تلفيقي و نقش واحدهاي تحقيق و توسعه مديريت دانايي در آن مطالعه شد.
نويسندگان اين مقاله معتقدند، در ديدگاه تلفيقي، يك مديريت دانش مدار يا دانايي محور، پررنگ ترين نقش را واحدهاي تحقيق و توسعه ايفا مي كند تا در جهت جذب صحيح و بومي سازي تكنولوژي هاي وارداتي و يا به عبارتي چرخه تقليد نوآورانه عمل كند. پس آنچه در اين ميان بسيار اساسي به نظر مي رسد، نقش مديريت دانش در ايجاد بستر مناسب جهت رشد و تعالي سازماني و خلق نوآوري است. مديريت دانش، فرايندي است كه به سازمانها كمك مي كند تا اطلاعات مهم را بيابند، گزينش، سازماندهي و منتشر كنند. هدف مديريت دانش تبديل دانش شفاهي به دانش صريح و انتشار موثر آن است و اين كار را از راه اعمال فرايند دانش مداري در سازمان انجام مي دهد.
اجتماعي شدن (تسهيم تجربه ها)، ثبت (تبديل دانش ضمني به دانش صريح)، انتشار دانش، دروني كردن (يعني كسب دانش از منبع صحيح) ازجمله گامهايي است كه سازمانها درحركت به سمت دانش مداري ناگزير به برداشتن هستند.

براي حركت از دانش سنتي مديريت دانايي به مكاتب نو، بيان مكاتب تحقيق و توسعه از آغاز دهه 60 ميلادي تاكنون مي تواند كليدي باشد تا مديران، جايگاه خويش را مشخص كرده و به سمت مكتب پنجم كه مديريت استراتژيك توسعه است حركت كنند. (جدول شماره يك)
پس از شناخت اين مراحل، شناخت اجزاء و چارچوب مديريت دانش در مكتب «مديريت استراتژيك توسعه» راهنماي بعدي حركت در مسير دانايي محوري است.

(نمودار شماره يك)
جدول 1 و نمودار1 برگرفته شده از مقاله نقش مديريت دانش بر ارتقاي نوآوري نسل جديد تحقيق و توسعه مي‌باشند.(2)
نمودار شماره دو، مهندسي مجدد مراكز پژوهشي را براي خلق دانش نشان مي دهد.
در پايان بايد خاطرنشان كرد كه كشور ما ناگزير است كه هرچه سريعتر خود را به قافله پرشتاب مديريت دانايي محور برساند تا حداقل هاي سند چشم انداز 20ساله كشور محقق شود. برپايي چنين همايشهايي مي‌تواند انگيزشي باشد تا مديران با تجهيز به مباني نظري اين دانش، گامهاي عملي موثري براي تحقق آن در سازمانها بردارند.

پانوشتها:
1 – دكتر عليرضا علي احمدي، وحيد سعيد نهايي. نام مقاله، خط مشي هاي مديريت دانايي و فعاليتهاي تحقيق و توسعه و نوآوري در واحدهاي صنعتي در يك اقتصاد دانايي محور
2 – دكتر محمد فتحيان، دكتر آرزو قوامي فر، مهندس ليلا بيگ، مهندس عاطفه قوامي فر