كارايي، معيار گمشده در برتري

مقايسه‌ي شركتها، به‌صورت مداوم و با معيارهاي صحيح و همچنين انتخاب بهترين‌ها، يكي از راههاي ايجاد رقابت و بهبود عملكرد صنايع و بنگاههاي اقتصادي است. دكتر مرتضي بهشتي، دبيركل كنفدراسيون صنعت ايران، يكي ديگر از فوائد اين انتخاب را تسريع در روند خصوصي‌سازي مي‌داند و معتقد است شركتهاي برتر مي‌توانند باتوجه به نقش خود در اقتصاد كشور، بزرگترين خدمت را در اين راستا ارائه دهند، اميد است كه در سالهاي آينده شركتهاي خصوصي بيشتري وارد فهرست صد شركت برتر شوند.
سازمان مديريت صنعتي براي هشتمين سال متوالي، فهرست 100 شركت برتر سال را انتشار داده است. در جلسه‌اي كه به‌منظور اعلام نتايج اين بررسي برگزار شد، آقايان نصرالله محمدحسين فلاح، مديرعامل سازمان مديريت صنعتي، مجيد درويش مجري طرح و رسام مشرفي كارشناس طرح پس از ارائه‌ي توضيحات كوتاهي از نحوه‌ي اجرا و همچنين نتايج به‌دست آمده، به سئوالات مديران شركتها و خبرنگاران رسانه‌ها پاسخ گفتند.

رتبه بندي صد شركت برتر براساس شاخص‌هاي طرح
امسال نيز همانند سالهاي گذشته، معيار اصلي در گزينش شركتها حجم فروش است. اما علاوه برآن، شاخص مالي و اقتصادي ديگري هم مدنظر قرار گرفته و شركتها براساس آنها رتبه‌بندي شده‌اند. اين شاخص‌ها عبارتند از:
1 – رشد فروش؛ 2 – فروش سرانه؛ 3 – سود؛ 4 – رشد سود؛ 5 – تعداد كاركنان؛ 6 – رشد اشتغال؛ 7 – جمع داراييها؛ 8 – سهم داراييهاي ثابت از كل داراييها؛ 9 – ارزش بازار؛ 10 – صادرات؛ 11 – صادرات سرانه؛ 12 – بازده فروش؛ 13 – بازده دارايي؛ 14 – بازده دارايي (2)؛ 15 – نسبت مالكانه.
خلاءاي كه امسال هم در شاخصها احساس مي‌شود، عدم وجود معياري براي سنجش عملكرد و نحوه‌ي مديريت شركت است كه پرسش و پيشنهادهاي زيادي در اين زمينه ارائه گرديد. در اين نشست، مديران شركتها اعتقاد داشتند كه «فروش» به‌تنهايي نمي‌تواند مبناي انتخاب بهترينها قرار بگيرد و اينكه تمامي شاخصهاي موجود، مالي هستند. اما آقاي درويش مانند هرسال در پاسخ به اين پرسشها مي‌گويد، فروش بهترين شاخص براي ارائه‌ي تصويري درست از بخش اقتصاد كشور است و همچنين باتوجه به اين كه در نگرش ما هدف يك بنگاه اقتصادي افزايش سودآوري شركت است. پس اقلام مالي بيشترين كمك را به ما مي‌كنند. اقلام به‌دست آمده علاوه براينكه قابل اتكاترين اطلاعات هستند، دسترسي به آنها آسان‌تر است و بنابر ضعف زماني و مكاني، مدل موجود بهترين گزينه‌ي پيش روي ما است.

بااين وجود وعده داده شده است كه در معيارهاي سال آينده، «شاخص كارايي» نيز گنجانده شود كه تا حدود زيادي مشكل مطرح شده را كاهش خواهد داد.
باتوجه به معيارهاي عنوان شده، پنج شركت اول فهرست به‌ترتيب عبارتند از: شركت سهامي سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران و شركتهاي تابعه، شركت سهامي ايران خودرو و شركتهاي تابعه، سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني ايران و شركتهاي تابعه، شركت سهامي ايراني توليد اتومبيل (سايپا) وشركتهاي تابعه، بانك ملي ايران و شركتهاي تابعه. بنابراين از اين 5 شركت، دو شركت در گروه صنايع خودروسازي قرار مي‌گيرند. دو شركت مادر (هولدينگ) سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران و سازمان توسعه و نوسازي معادن و صنايع معدني ايران نيز در بين اين 5 شركت قرار دارند.
باتوجه به اينكه علاوه بر شركتهاي هولدينگ، شركتهاي تابعه و زيرمجموعه آنها نيز در اين رتبه‌بندي حضور دارند. برخي از مديران حاضر در اين نشست اظهار داشتند كه نتايج به‌دست آمده تحت تاثير قرار خواهد گرفت و از اعتبار آن كاسته خواهد شد. آقاي مشرفي در پاسخ به اين اظهارات گفت: باتوجه به اينكه ساختار اقتصاد كشور ما چندان بزرگ نيست، حذف هريك از هولدينگ‌ها، تصويري از اقتصاد به‌دست خواهد داد كه به‌اندازه‌ي كافي قابل اتكا نيست و همچنين اگر زيرمجموعه‌ها را كه تازه در حال ورود به اقتصاد هستند، حذف كنيم بازهم تصوير درستي در دست نخواهيم داشت.
در انتهاي فهرست، فروش صدمين شركت 6/750 ميليارد ريال است. اين در حالي است كه صدمين شركت سال قبل 9/544 ميليارد ريال فروش داشته است. به‌عبارت ديگر حداقل حجم فروش لازم براي ورود به جمع صد شركت برتر سال 83، نسبت به سال قبل از آن 38 درصد رشد داشته است.
به‌طور كلي امسال مجموعه شركتها از رشد فروش قابل ملاحظه‌اي نسبت به سال قبل برخوردارند طوري كه مجموعه صدشركت از حدود 44 درصد از رشد فروش برخوردار بوده‌اند و ميزان فروش آنها از 2/449733 ميليارد ريال در سال 1382 به 7/649045 ميليارد ريال در سال 1383 رسيده است.
فروش 7 شركت بالاي فهرست حدود 50 درصد جمع فروش صدشركت را شكل مي‌دهد كه نشان‌دهنده درجه تمركز در وضعيت شركتهاي بزرگ ايران است. فروش شركت اول فهرست به فروش شركت صدم حدود 130 برابر بزرگتر است.
در فهرست برترين‌هاي كشور، بيشترين صعود مربوط به شركت بيمه پارسيان است كه با 75 پله صعود از رتبه 153 در سال 82 وارد فهرست صدشركت برتر سال 83 شده و رتبه 78 را به خود اختصاص داده است.
بين شركتهاي امسال، 8 شركت تازه‌وارد ديده مي‌شود كه عبارتند از: شركت پتروشيمي بوعلي سينا (سهامي عام)، شركت بيمه پارسيان، شركت مديريت صنعت شوينده بهشهر، شركت سرمايه‌گذاري ملي ايران (هما)، بانك اقتصاد نوين، شركت پتروشيمي فن‌آوران (سهامي عام)، شركت حمل ونقل و خدمات دريايي آبادان و بانك كارآفرين.
باتوجه به بهبود تدريجي و مداوم روند انتخاب شركتهاي برتر و علاقه‌ي روزافزون مديران به همكاري و شركت در اين طرح و همچنين ارائه‌ي پيشنهادهاي سازنده مديران و صاحبنظران به مجريان و كارشناسان طرح، اميد است تا شاهد رفع اشكالات موجود و رشد و كارايي هرچه بيشتر در IMI 100 باشيم.