بنگاههاي برتر جهاني (2)

شركت IBM

مسعود بينش

mas_binesh@hotmail.com

شركت بين المللي ماشينهاي تجاري (INTERNATIONAL BUSINESS MACHINES=IBM) گرچه به عنوان يك شركت در ميان صدها شركت كسب و كار ديگر درجهان وجود دارد اما تاريخچه يك قرن حضور در مراحل مختلف تكامل انديشه و عمل بشري از IBM شركتي پديد آورده است كه همواره جايگاه ويژه جهاني خود را در عرصه كسب وكار حفظ كرده است. يك خانواده خلاق و خستگي ناپذير (توماس واتسون پدر و پسر) در خلق اين سازمان و رشد و پويايي آن طي دهها سال نقش خاص داشته اند و توانسته اند شركت را از حوزه توليد ماشين تحرير و ماشين حساب در دهها سال پيش، آرام آرام به عرصه فناوري اطلاعات و ارتباطات وارد كنند و آن را به بزرگترين شركت توليد كننده رايانه درجهان با ويژگيهاي منحصر به فرد تبديل سازند. شركتي كه رهبري به‌كارگيري رايانه هاي شخصي و تجاري را در سازمانهاي آموزشي، علمي، صنعتي و خدماتي براي كمك به حل مهمترين مشكلات صنعتي، اجتماعي و بهداشتي برعهده گرفته است. اين تجربه موفق يك سده تلاش ساماندهي شده است كه در دنياي پررقابت كنوني و درميان رقيبان جدي باسابقه و مدعيان جوان باانگيزه، شركت را درصدر آورده و از «HP»، «مايكروسافت» و «دل» فراتر نشانده است.

تاريخچه
گرچه آنچه امروزه به نام IBM شناخته مي شود شركتي است كه رسما در 15 ژوئن 1911 در نيويورك به عنوان (COMPUTING – TABULATING- RECORDING)C.T.R شكل گرفت، ريشه آن اما به اواخر قرن نوزدهم برمي‌گردد. در سال 1880 اولين ثبات ديجيتال توسط الكساندر دي (A.DEY) ابداع شد. مهاجرت فراوان به آمريكا در دهه 1890 مسئولين را واداشت براي انجام محاسبات جمعيتي به دنبال يك ابزار محاسباتي موثر باشند. برنده اين مناقصه هرمان هولريت (H. HOLLERITH) بود كه در سال 1896 شركت ماشينهاي محاسبه را تاسيس كرد. در سال 1911 چارلز فلينت (C.FLINT) يك سازماندهنده برجسته، ادغام شركت هولريت را با دو شركت ITR و ESCO را مهندسي كرد و شركتي به نام C.T.R پديد آمد كه در حوزه ساخت و فروش ماشينها در محدوده مقياس تجاري و ثبات هاي صنعتي زمان و توليد ماشين تحرير و كارتهاي پانچ فعاليت مي كرد. پس از تشكيل شركت جديد، جورج فيرچايلد (G.FAIRCHILD) رئيس شركت جديد شد اما رشد سريع و تنوع محصولات شركت، مديريت را دشوار كرده بود و فلينت را واداشت تــــــــا سه سال بعد، يعني 1914، از تـــــــوماس واتسون (T.WATSON 40 ) ساله دعوت به عمل آورد تا به شركت بپيوندد و رهبري آن را برعهده گيرد. در سالهاي پس از جنگ جهاني اول، مهندسان شركت مكانيسم هاي جديدي را براي رفع نياز مشتريان توسعه دادند. رشد فزاينده فعاليتهاي C.T.R، نام شركت را در قياس با فعاليتهايش محدود مي كرد، به همين جهت در سال 1924 نام شركت رسما از C.T.R به IBM تغيير يافت. از آن پس كسب و كار شركت هم در بعد جغرافيايي و هم وظيفه اي گسترش يافت.

نقش واتسون ها
پيوستن توماس واتسون SR. به شركت، نقطه عطف در تاريخ IBM محسوب مي شود. واتسون دستيار الكساندر گراهام بل بود و با استفاده از تجارب خود در شركت قبلي (NCR) يك سري تاكتيك هاي موثر در كسب و كار به كار برد. او به خدمات مشتريان تمركز و به انگيزه هاي فروش و توجه به كاركنان تاكيد كرد. واتسون با برنامه هايي مانند تشكيل تيم هاي ورزشي كاركنان و سفرهاي تفريحي خانوادگي، روحيه جديد در شركت دميد. شعار موردعلاقه او يعني «تفكر» (THINK) نقل زبان كاركنان شد. واتسون خود در اين باره مي گويد: «ما بايد ازطريق گوش دادن، بحث كردن، مشاهده كردن و فكر كردن ياد بگيريم. نبايد هيچ يك از اين راههاي يادگيري را كنار گذاشت. مشكل بيشتر ما اين است كه در فكر كردن درنگ نمي كنيم چون كار سختي است. تمام مسائل دنيا را به آساني مي توان حل كرد اگر انسانها بخواهند كه فكر كنند».
بعداز پيوستن واتسون، شركت بر توليد ماشين هاي محاسبه در مقياس بزرگ تجاري براي شركتها تمركز و بازار محصولات اداري كوچك را رها كرد. در چهار سال اول مديريت او، درآمد بيش از دو برابر شد و به 9 ميليون دلار رسيد. او همچنين حوزه فعاليتهاي شركت را به اروپا، آمريكاي جنوبي، آسيا و استراليا گسترش داد. 23 سال بعد واتسون مي گفت: «وقتي من به شركت آمدم تعداد كاركنان 235 نفر بود و امروز بيش از 10 هزار نفر هستيم. در اين مدت من در تك تك كاركنان شركت استعداد رشد فراواني براي آينده مي ديدم زيرا در آن زمان تنها پنج درصد كار محاسبه و ثبت در دنيا به وسيله ماشين انجام مي شد. واتسون همواره به تعهد انجام خدمت به مشتري تاكيد داشت و مي گفت: «ديگران هم مي توانند سخت افزار بسازند اما وجود ريشه ايده ارائه خدمت در نهاد ما مهم است. هيچ يك از ما نيست كه براي كمك به مشتري و رفع مشكل يك دستگاه پول پرداز يا چيز ديگري از جا برنخيزد. ارائه خدمت مقوله اي است كه بسياري از شركتها آن را فراموش كرده اند. IBM يعني ارائه خدمت». تلاش و حركت در ذهن او چنين معنا مي يافت: «اگر مي خواهيد سريعتر موفق شويد بايد ميزان شركتهايتان را دو برابر كنيد. موفقيت در آن سوي شركت قرار دارد. هر زمان در موقعيتي قرار مي گيريد كه خطر شكست در آن زياد است از خود بپرسيد كه اگر اين كار را انجام بدهم بدترين چيزي كه ممكن است برايم اتفاق بيفتد چيست؟ و آن وقت تمام تلاشتان را صرف كنيد تا آن بدترين اتفاق نيفتد».
در دهه 1930 با وجود انقباض بزرگ، واتسون مراقب كاركنانش بود. درحالي كه بسياري از شركتها بسته مي شوند او كاركنانش را مشغول توليد ماشين هاي جديد نگاه مي داشت. او در سال 1932 يك واحد مهندسي و تحقيق و توسعه براي پشتيباني خط توليد داير كرد. سال بعد يكي از بهترين آزمايشگاههاي R&D را افتتاح كرد. IBM جزو اولين شركتهايي بود كه در سال 1934 بيمه عمر را براي كاركنان خود فراهم ساخت. دريافتي از سود فروش و پرداخت دستمزد در تعطيلات و توجه به آموزش كاركنان از دستاوردهاي مديريت واتسون بود. شعار او براي IBM، صلح جهاني ازطريق تجارت جهاني بود و سمبل او تفكر و ميراث او ارائه خدمت. او به هنگام مرگ در سال 1956، تعداد كاركنان را به 72 هزار و 500 نفر و درآمد را به 892 ميليون دلار رسانده بود.
بلافاصله پس از مرگ او، پرش توماس واتسون JR رهبري شركت را برعهده گرفت. اين در زماني بود كه شركت رشد انفجارگونه داشت و واتسون پسر به خوبي شركت را در كوران گذار از عصر ماشين تحريرهاي مكانيكي به عصر رايانه هدايت و رهبري كرد. تحت هدايت واتسون، نوآوريهايي در بازاريابي رخ داد. او اجزايي مانند سخت‌افزار، نرم افزار و خدمات را به صورت مجزا نيز عرضه كرد و اين باعث تولد يك صنعت چند ميليارد دلاري نرم افزار و خدمات رايانه شد كه IBM امروزه رهبري آن را برعهده دارد. در دوران رهبري واتسون، IBM از يك كسب و كار متوسط به يكي از بزرگترين شركتهاي صنعتي جهان تبديل شد. در سال 1971 كه او به دليل عارضه سكته قلبي سمت خود را رها كرد و تعداد كاركنان، 270 هزار نفر و درآمد به 3/8 ميليارد دلار رسيده بود. او تا سال 1984 به عنوان عضو هيئت مديره در ارتباط با شركت بود و در 79 سالگي در سال 1993 وفات يافت.

ورود به عصر فناوري اطلاعات
دهه 1970 پايان بيش از نيم قرن رهبري خانواده واتسون بر IBM بود. از 1971 تا 1993 كه گرستنر (L.GERSTNER) رهبري شركت را به دوش گرفت، لارسن، كري، اپل و اكرز به عنوان مديرعامل، شركت را هدايت مي كردند. گرستنر در دهه 90 شركت را به سمت يك شركت جهاني مشتري مدار درزمينه خدمات و فناوري سوق داد. اين اولين بار بود كه IBM تجربه داشتن مديرعاملي بيرون از مجموعه خود را تجربه مي كرد. گرستنر 11 سال مدير ارشد شركت امريكن اكسپرس بود. او حمايت مشتري مداري و تفكر راهبردي را با خود به IBM آورد. او عملا سياست كاهش هزينه ها را پيشه كرد. گرستنر معتقد به يكپارچگي شركت بود و تقسيم آن را منهدم كننده فوايد يك IBM يكپارچه مي دانست. او در سال 1995 چشم انداز جديد شركت را ارائه داد: شبكه رايانه اي عامل محرك فاز بعدي رشد صنعت است. رهبري شركت از سال 2002 دراختيار ساموئل پالميسانو است.

مأموريت
توماس واتسون پسر در سال 1953 بيانيه خط مشي IBM را منتشر كرد. امروزه بيانيه مأموريت شركت چنين نوشته شده است: تلاش ما در IBM خلق، توسعه و ساخت پيشرفته ترين فناوريهاي اطلاعاتي صنعتي شامل سيستم هاي رايانه، سيستم هاي شبكه، حافظه ها و ريزالكترونيك است. ما اين فناوريهاي پيشرفته را ازطريق راه حلهاي حرفه‌اي و ارائه خدمات در سراسر دنيا به ارزش براي مشتريانمان ترجمه و تبديل مي كنيم.

حوزه فعاليت
شركت IBM امروزه در شش حوزه فعال است: سخت افزار شامل سرورها، حافظه ها، رايانه و چاپگر. نرم افزار شامل سيستم هاي عامل و فرايندهاي كسب و كار. خدمات درجهت كاهش هزينه و بهبود بهره وري كسب و كارها. مالي در جهت ارائه خدمات به مديريت مالي شركتها، تحقيقات در زمينه فناوريهاي نوين و بالاخره فناوري در زمينه توسعه، بازاريابي و فناوري تراشه. نيمي از درآمد مالي شركت از حوزه خدمات رساني حاصل مي شود.
هم اينك IBM در بيش از 100 كشور جهان به فعاليت مشغول است و در زمينه تجهيزات و دستگاهها، برنامه ها، نرم افزار و خدمات در فعاليتهاي تجاري، صنعتي، دولتي و آموزشي پيشتاز است.

ارزشهاي سازماني
شركت در سال 2003 در يك فراخوان عمومي ازطريق اينترانت داخلي، نظرات كليه كاركنان را در زمينه ارزشها براي سالهاي پيش رو اخذ كرد و درنهايت بيانيه ارزشها را با سه ارزش زير منتشر ساخت:
1 – از خودگذشتگي براي جلب رضايت مشتري؛
2 – نوآوريهاي مهم براي شركت و جهان؛
3 – اعتماد و مسئوليت پذيري در همه ارتباطات.

منابع انساني
توجه به منابع انساني به عنوان ركن اصلي سازمان از بدو تأسيس شركت در انديشه هاي توماس واتسون وجود داشت و تا امروز همين خط مشي دنبال شده است. IBM پديد آمد، پايدار ماند و گسترش يافت و توسط جمع انسانهاي مستعد، توانا و دلسوزي كه در چند دهه يكي از تحسين برانگيزترين سازمانهاي جهاني را بنيان گذاشتند. بي جهت نبود كه واتسون در سال 1957 گفت: « IBM شركتي است متشكل از انسانها نه ماشين ها، شخصيت ها نه محصولات، افراد انساني نه ابزار مادي». هم اكنون تعداد كاركنان شركت به 329 هزار نفر رسيده است. IBM با ارائه برنامه «اجتماع در وقت نياز» (ON DEMAND COMMUNITY) براي 160 هزار بازنشسته شركت درجهت استفاده از آنها براي گسترش نفوذ فناوريهاي جديد به صورت تلاشهاي داوطلبانه در مدارس و موسسات محلي در سراسر دنيا قدم برداشته است. با اين روش مبتكرانه، شركت به كاركنان كمك مي كند تا ارتباطات خود را در هر جا كه زندگي و كار مي كنند بهبود بخشند. در زمينه آموزش نيز شركت در سال 1993 با ايجاد «مدرسه خانه» (SCHOOL HOUSE) زمينه آموزش گسترده كاركنان را فراهم ساخت و به همه واحدهاي خود نوشت: از اين پس شركت IBM را بايد يك نظام درحال يادگيري مستمر به شمار آورد.

فناوري و R&D
گرچه بنيانگذار IBM وجهه اصلي شركت را تفكر و ارائه خدمت عنوان كرده است اما پالميسانو مديرعامل فعلي، نوآوري را در عصر حاضر نماد شركت مي كند. ثبت بيش از 30 هزار پتنت از سوي شركت دليلي بر صحت گفته مديرعامل است. در سال 2004، IBM با 3284 پتنت براي دوازدهمين سال پياپي ركورد بيشترين ثبت پتنت شركتها را در آمريكا به دست آورد. در چهار سال اخير همواره بيش از 3000 پتنت در سال ثبت كرده و تنها شركتي است كه به ركورد بيش از 2000 پتنت در سال دسته يافته است. اين حجم پتنت حدود سه برابر مجموع پتنت همه رقباي IBM در حوزه فناوري اطلاعات در دوره 12ساله است. IBM مدال ملي فناوري سال 2000 آمريكا را به دليل ركورد نوآوري در فناوري حافظه ها كسب كرد. اين هفتمين بار بود كه IBM بزرگترين مدال ملي را كسب مي كرد.
IBM امروزه هشت آزمايشگاه مجهز در كشورهاي مختلف با 3000 محقق و نيروي علمي دارد. سالهاي جنگ جهاني دوم باعث شد اولين گامها ازسوي شركت به سمت دنياي رايانه برداشته شود. در سال 1944 اولين رايانه محاسبه گر در مقياس بزرگ (MARK I) ازسوي شركت عرضه شد. اين كار با همكاري شش ساله دانشگاه هاروارد صورت گرفته بود.
گرچه وزن اين ماشين حدود پنج تن بود و عمليات جمع را در كمتر از يك ثانيه، ضرب را در سه ثانيه و تقسيم را در شش ثانيه انجام مي داد اما اولين ماشين محسوب مي‌شد كه توانست به صورت اتوماتيك محاسبه هاي طولاني و بزرگ را اجرا كند. چهار سال بعد، اولين ماشين محاسبه گر ديجيتالي در مقياس بزرگ (ASCC) عرضه گرديد. كارت پانچ هاي محاسبه و محاسبه گر الكترونيكي كارتهاي برنامه خور سال بعد به بازار آمد.
IBM اولين ديسك سخت مغناطيسي (RAMAC) را در سال 1956 عرضه كرد. در آن زمان هزينه ذخيره هر مگابايت اطلاعات 10 هزار دلار بود. دو دهه بعد اين هزينه به 10 سنت رسيد. يك سال بعد زبان فورترن (FORTRAN) به عنوان يك زبان رايانه اي ازسوي شركت ارائه گرديد كه به سرعت به يك زبان رايج رايانه اي براي كارهاي فني تبديل گشت. در سال 1952 اولين رايانه بزرگ تمام ترانزيستوري براساس لامپ خلاء عرضه شد. لامپ هايي كه سريعتر و كوچكتر از سويچ هاي الكترومكانيكي به كار رفته در MARKI عمل مي كردند. هفت سال بعد ترانزيستور جايگزين لامپ هاي خلاء شد. در سال 1968، RAM ديناميكي ترانزيستوري ابداع و عرضه گشت (DRAM) كه در آن هر بيت اطلاعات در يك سلول حافظه محتوي يك ترانزيستور و يك خازن نازك ذخيره مي شود. امروزه تراشه‌هاي DRAM عموما 64 ميليون بيت اطلاعات ذخيره مي كنند و جزو اصلي و كليدي رايانه هاي بزرگ، شخصي و ساير محصولات الكترونيكي محسوب مي شوند. در سال 1986 محققان IBM جايزه نوبل فيزيك را به دليل اختراعشان در زمينه ابررسانه‌هاي حرارتي در مواد نيمه هادي اخذ كردند. قبل از آن اختراع ميكروسكوپ تونلي روبشي (STM) نيز كه انسان را قادر مي ساخت براي اولين بار جهان را از منظر اتمي ببيند، نوبل را نصيب محققان شركت كرده بود. تاكنون پنج نفر از كاركنان R&D شركت موفق به اخذ جايزه نوبل شده اند.
IBM در زمينه تحقيقات راجع به نيمه هاديها يك شركت راهبر و پيشرو است. در زمينه نانو فناوري نيز متخصصان اين محرك كوچكترين نشردهنده نور در حالت جامد و نيز نانولوله هاي نيمه هادي را ساخته اند. در دهه 1980 معماري RISC كه اساس اغلب ايستگاههاي كاري و سرورهاي مبتني بر UNIX است توسط شركت ارائه گرديد. به نظر مي رسد اين ابداع، مبناي معماري محاسبه گري در رايانه در آينده باشد. مفهوم RISC ساده سازي دستوراتي است كه براي اجرا به رايانه داده مي شوند و بنابراين رايانه سريعتر و قدرتمندتر مي شود.
در سال 1997 ابررايانه DEEP BLUE ازسوي شركت براي بازي شطرنج با گاسپاروف قهرمان جهان عرضه شد. اين اولين بار بود كه يك رايانه، يك شطرنج باز تراز اول را شكست مي داد. از همان زمان اين بحث عمومي مطرح گرديد كه چگونه رايانه ها مي توانند به هوش انساني نزديك شوند. اين رايانه مي توانست 200 ميليون حركت متحمل شطرنج را در يك ثانيه تحليل كند. تكميل فناوري DEEP BLUE براي حل چالشهاي فناوري در كسب و كار و صنايعي نظير پيش بيني وضع آب و هوا، مدلسازي بازار مالي، طراحي خودرو، توسعه درماني داروهاي جديد، اكتشافات كيهاني و كشف اسرار منشا جهان به كار گرفته شد.
در آغاز قرن جديد، محرك قدرتمندترين ابررايانه زمانه را (ASCI) عرضه كرد. درهمين سال E SERVER عرضه شد كه نسل جديدي از سرورها با قابليتهاي جديد براي پشتيباني كسب و كار الكترونيكي (EBUSINESS) بود: سري X,P,E,I,Z. سيستم هاي ذخيره اطلاعاتي سري DS نيز با ظرفيتهاي از 580 گيگابايت تا 67 ترابايت (670 هزار گيگابايت) در جعبه اي كوچكتر از اندازه يك ويدئو ارائه شد. سري DS 8000 قادر به پردازش 96 پرابايت (96 ميليون گيگابايت) اطلاعات است يعني 4500 برابر حجم اطلاعات موجود در كتابخانه كنگره آمريكا.

فروش
تلاش توماس واتسون بنيانگذار شركت باعث گرديد كه پس از 45 سال كوشش مستمر از 1911، درآمد شركت در سال 1956 به 892 ميليون دلار برسد. واتسون پسر بعداز 15 سال رهبري، فروش شركت را به 3/8 ميليارد دلار رساند. در انتهاي سال 2005 و در زمانه رهبري پالميسانو، اين درآمد به 29/96 ميليارد دلار با سود خالص 4/8 ميليارد دلار بالغ گشته است و بدين ترتيب شركت با دارايي 109 ميليارد دلاري در مقام بيستم جايگاه 500 شركت برتر جهان (FORTUN 500) برتر از همه شركتهاي رايانه اي قرار گرفته است.
مديرعامل
مديرعامل فعلي شركت IBM ، ساموئل پالميسانو (S.PALMISANO) است. او از سال 1973 به شركت پيوسته است و ضمن طي مدارج كاري و مديريتي فراوان، در سال 2000 به عنوان مدير اجرايي و از سال 2002 به عنوان مديرعاملي رسيده است. او فارغ التحصيل دانشگاه جان هاپكينز است. پالميسانو هشتمين مديرعامل شركت از زمان تشكيل اوليه C.T.R در 1911 تاكنون محسوب مي شود. او در زمينه عرضه خدمت، مشتريان راه بنيانگذاران شركت را به خوبي پيموده است. پالميسانو مي گويد: «ما بايد مسئوليت فردي خود را در زمينه ارتباط با مشتري، همكار، سرمايه گذار و اجتماع انجام دهيم. ما اساسا براي موفقيت يكديگر كار مي كنيم. اين مأموريت IBM به عنوان يك شركت است». پالميسانو بازار فناوري اطلاعات را محيطي پويا، جهاني، به سرعت متغير و به شدت متمركز بر ارزشهاي مشتري مي داند و براين باور است كه IBM از همان روز اول بخشي از تاريخچه صنعت فناوري اطلاعات بوده است. او سه نيروي دگرگون كننده اقتصاد جهاني و محيط سياسي را چنين برمي شمرد: «انقلاب در رايانه و ارتباطات، استانداردهاي باز در فناوري و ارتباطات بويژه در صنايع و بالاخره يكپارچگي در همه سطوح كسب و كار اجتماع».
پالميسانو اما بيش از هر چيز به «نوآوري» تكيه دارد و رمز حيات IBM را نوآوري مي داند و مي گويد: «فناوري امروزه جزو اصلي راهبرد كسب و كار است. ما به يك مدل نوآوري نوين نياز داريم: باز، مشاركتي، چندوجهي و جهاني. در قرن بيست ويكم نوآوري يك امر تشريفاتي نيست، يك ضرورت اقتصادي و اجتماعي است. يك مسئوليت جمعي است كه نه كسب و كارها، نه دانشگاهها و نه دولتها به تنهايي نمي توانند از عهده آن برآيند».

آينده
تا دو دهه پيش كمتر كسي مي توانست تصور كند كه در دنياي پرشتاب رايانه و فناوري اطلاعات و ارتباطات، شركتهايي نظير «مايكروسافت» و «دل» قد برافرازند و به مصاف پيشكسوتاني همچون HP و IBM برخيزند. با درك اين تغييرات شتابناك است كه پالميسانو مديرعامل فعلي شركت معتقد است «ما از گذشته عبور كرده ايم». او درصدد بازيابي رشد مجدد اين تحول عظيم و بازگشت IBM به دوران مجدد عظمت است. پالميسانو در سال 2004 بخش رايانه هاي شخصي را به يك سرمايه دار مشهور چيني فروخت و 30 درصد كاركنان مربوطه را در كارخانجات اروپايي اخراج كرد. آيا او با عبور از گذشته و چشم دوختن به درآمد 500 ميليارد دلاري در سال مي‌تواند آينده را از آن خود نگه دارد. خود او هرگز تا اين حد راجع به آينده خوش بين نيست.

منابع:

1 – www.IBM.com
2 – www.research.ibm.com
3 – www.fortun.com

IBM در يك نگاه

سابقه: 95 سال (تأسيس 1911)
نام اوليه: C.T.R
بنيانگذار: توماس واتسون SR.
فعاليت اوليه: توليد ماشين تحرير و ماشين حساب
فعاليت كنوني: توليد رايانه هاي شخصي و تجاري، فناوري اطلاعات و ارتباطات
ويژگي: بزرگترين شركت رايانه اي جهان
فروش (2005): 29/96 ميليارد دلار
تعداد كاركنان (2005): 329000 نفر
جايگاه در FORTUN 500 (2005): 20
مديرعامل: ساموئل پالميسانو