نگاهي به يك كتاب

نقشه استراتژي: تبديل داراييهاي نامشهود به پيامدهاي مشهود

نويسندگان: رابرت كاپلان و ديويد نورتون
نظارت و ترجمه: حسين اكبري، مسعود سلطاني و اميرملكي
ناشر: مركز انتشارات آريانا، چاپ اول، زمستان 84
معرفي: علي كيال

مهمترين دغدغه اكثر سازمانها، پياده سازي استراتژي هايي است كه با زحمت فراوان تدوين كرده اند. كارت امتيازي متوازن، ابزاري دراختيار سازمانها مي گذارد تا بتوانند اجراي استراتژي را در وجوه مختلف دنبال كنند و مهمتر از آن بر عملكرد استراتژيك خود مديريت داشته باشند. اما پيش از سنجش و مديريت بر عملكرد برمبناي استراتژي، لازم است كه توصيفي دقيق و كامل از استراتژي در دست باشد كه تمامي اعضاي سازمان از آن مطلع بوده، آن را درك كرده و نقشه هاي استراتژي واحد خود را در آن لحاظ نمايند. كتاب حاضر با چنين هدفي تأليف شده است.
«نقشه استراتژي» سومين كتابي است كه كاپلان و نورتون درباره كارت امتيازي نوشته اند. دكتر كاپلان استاد مدرسه بازرگاني هاروارد است و تاكنون بيش از صدمقاله از وي منتشر شده است. تحقيقات، مقالات و سخنرانيهاي او بيشتر در مورد نظامهاي نوين مديريت هزينه و عملكرد بويژه هزينه يابي براساس فعاليت و كارت امتيازي متوازن مي باشد. دكتر نورتون سالها مديرعامل شركتهاي مشاوره اي بوده و حوزه كاري وي مديريت عملكرد استراتژيك است. آنان در نخستين كتاب خود – كارت امتيازي متوازن – به دو موضوع پرداختند. بخش اول كتاب مزبور، كارت امتيازي متوازن را به عنوان نظامي براي سنجش عملكرد توصيف مي كند و بخش دوم شيوه استفاده ازكارت امتيازي متوازن را در نظام مديريت عملكرد استراتژيك بررسي مي نمايد.
كتاب دوم كاپلان و نورتون، «سازمانهاي استراتژي محور» نام دارد كه تجارب و فعاليتهاي شركتها در استفاده از كارت امتيازي متوازن براي هماهنگي منابع سازماني و تمركز بر پياده سازي استراتژي را شرح مي دهد. اين كتاب درواقع بسط بخش دوم كتاب قبلي آنهاست كه به نظام مديريت عملكرد مي پردازد. در اين كتاب نشان داده شده است كه چگونه شركتهاي موفق از اصول مديريت استفاده مي كنند تا سازماني استراتژي محور باشند (اين كتاب با ترجمه پرويز بختياري در سال 1383 توسط سازمان مديريت صنعتي چاپ و منتشر شده است).
در كتاب سوم - نقشه استراتژي – كاپلان و نورتون روابط علي اهداف را روشن ساخته اند و ميان چهاروجه كارت امتيازي متوازن، ارتباط برقرار كرده اند. با اينكه سازمانها اهداف، معيارها و دلايل متفاوتي دارند، اما نقشه استراتژي عامي وجود دارد كه مي تواند به همه سازمانها كمك كند. اجراي موفق استراتژي به سه عنصر نياز دارد: توصيف استراتژي، سنجش استراتژي، و مديريت استراتژي. سنجش استراتژي در كتاب «كارت امتيازي متوازن»، مديريت استراتژي در كتاب «سازمانهاي استراتژي محور» و توصيف استراتژي دركتاب حاضر بررسي و موردتحليل قرار گرفته اند.
نقشه استراتژي، ديدي بصري از استراتژي سازمان دراختيار افراد قرار مي دهد، درست مانند يك تصوير كه بسيار قوي تر از كلمات است. نقشه هاي استراتژي پس از ايجاد به ابزار ارتباطي قدرت مندي تبديل مي شوند كه به افراد كمك مي كنند استراتژي را درك كنند. همچنين ساختاري را فراهم مي كنند كه مديران به كمك آن به سرعت متوجه مي شوند كه كدام جنبه از استراتژي دنبال مي شود و كدام جنبه كنار گذاشته شده است.
كتاب حاضر درواقع سعي دارد يك نقشه كلي از استراتژي هاي امكان پذير براي سازمانها درجهت بهبود فرايندها و تقويت زيرساخت ها و داراييهاي غيرمحسوس سازمان ارائه دهد. علاوه بر اين، كتاب بيان مي كند كه چگونه استراتژي هاي سازمان در زمينه منابع و امكانات غيرمحسوس نظير منابع انساني، اطلاعاتي و سازماني مي تواند به بهبود عملكرد در فرايندهاي سازمان نظير فرايندهاي اوليه و توزيع محصول، اداره روابط با مشتريان، نوآوري و خلاقيت و مديريت روابط سازمان با جامعه و محيط پيرامونش منجر شود.
كتاب «نقشه استراتژي: تبديل داراييهاي نامشهود به پيامدهاي مشهود» در 5 بخش تنظيم شده است. در بخش اول كه شامل دو فصل است، مبادي ارائه نقشه هاي استراتژي و انتخاب اهداف در وجوه كارت امتيازي متوازن توصيف شده است. چهار فصل بخش دوم كتاب اهداف و معيارهاي فرايندها را در چهار موضوع وجه فرايندهاي داخلي عميقا بررسي مي كند. مديريت عملياتي، مديريت مشتري، نوآوري، قوانين و جامعه چهار فرايندي است كه در اين وجه موردبررسي قرار گرفته اند. بخش سوم نيز شامل چهار فصل است كه درباره هماهنگي وجه رشد و يادگيري با فرايندهاي داخلي استراتژيك است. در اين بخش نقش داراييهاي نامشهود و در ايجاد ارزش و انتخاب اهداف و معيارهاي سرمايه انساني، سرمايه اطلاعاتي و سرمايه سازماني بحث شده است. بخش چهارم كتاب كه به «ايجاد استراتژي و نقشه هاي استراتژي» اختصاص دارد، مطالب مطرح شده در بخشهاي قبلي را براي ايجاد الگوهاي نقشه‌هاي استراتژي متمايز معمول به كار مي برد. اين چهار استراتژي عبارتند از: هزينه نهايي پايين، رهبري محصول، راه حل جامع مشتري، و ايجاد فضاي انحصاري. در اين بخش نيز ضمن ارائه پياده سازي نقشه راه، چگونگي تبديل اهداف كلي عملكرد سازماني به اهداف جزيي، مضامين اصلي استراتژيك نقشه استراتژي توصيف و تبيين شده است.
در پايان هر فصل و در بخش پنجم (بخش پاياني) نيز خلاصه اي از مطالعات موردي ارائه شده است. مطالعات موردي شامل محيط و استراتژي سازمان، نقشه استراتژي و برخي نتايج مديريتي حاصل از نقشه استراتژي است. سازمانهايي كه اين مطالعات در آنها انجام شده است شامل سازمانها و شركتهاي عمومي، خصوصي و غيرانتفاعي است و اين شركتها از آمريكاي شمالي، مركزي و جنوبي تا اروپا و آسيا را دربرمي گيرد.
به گفته نويسندگان اين اثر، هدف آنها در اين كتاب ارائه بينشي به مديران حرفه اي بويژه مديران منابع انساني، فناوري اطلاعات يا مالي درمورد شيوه ايجاد تصويري جامع و بصري از استراتژي است و اولين گام در اين مسير، تبديل سازمان به سازماني استراتژي محور است. درواقع اين كتاب براي مديران نوشته شده است كه پروژه هاي كارت امتيازي متوازن را هدايت مي كنند و به ايشان كمك مي كند با استفاده از چارچوب مفهومي دقيق، انتخابهاي مهم خود را درمورد فرايندهاي داخلي كليدي، تعيين كنند.
پيشگفتار جامع و سليس دكتر مشايخي، مقدمه نسبتا مبسوط نويسندگان كتاب، ترجمه رسا و روان مترجمان، همچنين شكلها و نمودارهاي متعدد كتاب و نيز مطالعات موردي در پايان هر فصل براي درك روشن تر خواننده، از ويژگيهاي بارز اين اثر حاضر به شمار مي رود. مطالعه اين اثر جديد و خواندني را به مديران و دانشجويان حوزه مديريت توصيه مي كنيم.