به سوي جامعه اطلاعاتي
يزدان محمدبيگي yazdanmb@yahoo.com
چين در انديشه پركردن شكاف ديجيتال

در سال 1990، تراكم تلفن در كشور چين 6 عدد به ازاي هر 1000 نفر بود و از اين نظر در رتبه صد و شصتم دنيا قرار داشت. سرعت چين در توسعه تلفن به‌حدي بود كه در سال 2000 رقم مزبور به عدد 178 رسيد و حائز رتبه نود و پنجم دنيا شد. اين رشد چشمگير همچنان ادامه يافت و در سال 2003 به عدد 221 رسيد. سياستهاي اقتصادي، تاكيد دولت بر مخابرات به‌عنوان زيرساخت راهبردي و ايجاد زمينه براي رقابت در سطوح مختلف اقتصادي از جمله عوامل رشد خيره‌كننده چين در عرصه مخابراتي بر شمرده مي‌شود.
در اواخر دهه 1980، چين به بازار آزاد روي آورد و نتيجه آن شد كه درآمد سرانه از 1596 دلار در سال 1990 به 5085 در سال 2004 افزايش يابد. در اين دوره، واردات، صادرات و سرمايه‌گذاري مستقيم خارجي به‌ترتيب 9.9، 16.8 و 12.4 برابر شد.
دولت چين در دهه 1990 بر زيرساختها و فناوري پيشرفته متمركز شد و تاكنون، سرعت اين كشور در اجرايي كردن تصميمات اتخاذ شده مثال‌زدني بوده است. در سال 1996 زماني كه تصميم‌ گرفته شد اينترنت در مراكز تمامي استانها توسعه يابد، ظرف يك سال خدمات‌دهندگان بسياري در مراكز تمامي استانهاي كشور پديدار شدند كه با يكديگر رقابتي چشمگير داشتند.
تضادي در سياستگذاري مخابراتي چين وجود داشت و آن نيز نقش دوگانه و متضاد وزارت پست و مخابرات اين كشور در قانون گذاري و عرضه‌كنندگي خدمات به‌عنوان يك رقيب براي ديگر سازمانهاي فعال در اين عرصه بود. بر اين اساس، در سال 1998 وزارت صنايع اطلاعاتي در اين كشور پا به عرصه وجود گذارد و راهبرد توسعه مخابرات، پخش راديو- تلويزيوني، ماهواره و اينترنت و نيز تنظيم قوانين و مقررات مربوط را در پيش گرفت.
در سال 1999، وزارت صنايع اطلاعاتي چين اقدام به ايجاد انشعاب در مخابرات اين كشور و تبديل آن به چهار بخش مستقل مخابرات، تلفن همراه، ماهواره و پخش راديو- تلويزيوني كرد. اين امر باعث تسهيل در تنظيم مقررات و ايجاد زمينه براي رقابت بين بخشهاي دولتي و خصوصي شد. در سال 2001، فعاليتهاي مخابراتي چين از شمول قانونگذاري وزارت صنايع اطلاعاتي خارج و به دو شركت شمالي و جنوبي تقسيم شد.
با توجه به اهداف و نتايج از پيش تعيين‌شده، مشوقهايي براي مديران كل پست و مخابرات استانها در نظر گرفته شد و اين مقدمه‌اي براي تمركززدايي در زمينه مسئوليتهاي اداري دولت بود. راهبرد در پيش گرفته شده به‌خوبي جواب داد و توسعه مخابراتي بر اساس اولويتهاي تعيين‌شده به‌خوبي محقق شد.
دانشگاههاي چين در سال 1994 شروع به استفاده از اينترنت كردند كه البته به نسبت دير بود. با توجه به نقشي كه از اينترنت در توسعه اقتصادي چين مورد شناسايي قرار گرفت، دولت چين توسعه آن را به‌عنوان يك اولويت مورد ملاحظه قرار داد. آزادسازي اقتصادي و سرمايه‌گذاري در زمينه زيرساختها راه را براي توسعه سريع اينترنت هموار كرد.
دولت چين از راهبرد مالكيت تركيبي در زمينه ارائه‌كنندگان خدمات اينترنتي بهره برد. در حالي كه آنها متكي به سرمايه‌ها و الزامات قانوني دولت محلي و محدود به فعاليت در منطقه ويژه‌اي بودند، رفتاري مبتني بر بازار آزاد بروز مي‌دادند. تا سال 1999 بيش از 500 موسسه چنين وضعيتي داشتند. براي نقاط تبادل اينترنتي نيز چنين راهبردي در پيش گرفته شد و اين امر در تسهيل ترافيك اينترنتي، به‌ويژه با پشتيباني موسسه ملي علوم بسيار موثر بود. تا سال 2002، موسسات مزبور بيش از 84 درصد از بار ترافيكي اينترنتي را بر عهده داشتند.
دولت چين براي كاهش هزينه‌هاي مخابراتي توجه خود را معطوف به فناوري انتقال صدا از طريق اينترنت (VOIP) كرد كه بر اين اساس در سال 2002 حداقل چهار شبكه اصلي مخابرات چين، نت‌كام، يونيكام و تلفن همراه شروع به ارائه خدمات مزبور كردند. اين امر باعث كاهش چشمگير هزينه‌هاي تلفن براي افراد حقيقي و موسسات فعال در عرصه كسب و كار شد.
چين، هم‌اكنون درصدد به كارگيري فناوريهاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي است و نرم‌افزارها و سخت‌افزارهاي نسل جديد در اين عرصه است. در حال حاضر، سياست اصلي چين در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات اين است كه در كنار كاهش فاصله خود با كشورهاي پيشرفته دنيا، در درون كشور نيز به حداقل شكاف ديجيتالي دست يابد و بر اين اساس، برنامه‌هايي را براي كاهش فاصله بين شرق و غرب كشور و نيز مناطق شهري و دورافتاده در پيش گرفته است.

فناوري اطلاعات و ارتباطات در کره جنوبي

کره جنوبي از کشورهاي توسعه‌يافته جنوب شرقي آسيا است که در دو دهه اخير شاهد رشد چشمگيري در عرصه اقتصادي و اجتماعي بوده است. اين کشور در بين کشورهاي توسعه‌يافته همواره در رتبه‌‌هاي نخست توليد فناوري اطلاعات و ارتباطات و استفاده از آن براي ايجاد ارزش افزوده و توليد ناخالص داخلي قرار داشته است. پيشرفت در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات و افزايش استفاده از اينترنت تاثير زيادي روي زندگي افراد، فرايند تجارت، قيمتها، رشد اقتصادي، بهره وري، استخدام و غيره گذاشته است.بر اساس بررسي انجام شده در سال 2000، بيش از 45.9 درصد از نرخ رشد اقتصادي اين کشور مرهون فناوري اطلاعات و ارتباطات بوده است. اين کشور از فناوري اطلاعات و ارتباطات به‌عنوان فرصتي براي افزايش سرمايه‌گذاري از يک طرف و افزايش بهره‌وري از طرف ديگر سود مي‌جويد.
در اين کشور به‌منظور کسب اطمينان از عملکرد مطلوب طرحها و برنامه‌هاي راهبردي و اجرايي، به طور مداوم ميزان دسترسي افراد به اطلاعات، سرانه رايانه خانوارها، توانايي استفاده از رايانه و شبکه‌هاي اطلاعاتي توسط خانواده‌ها و موسسات، ميزان زمان استفاده از رايانه و شبکه‌هاي اطلاعاتي، تعداد مشترکان ارتباطات رايانه‌هاي شخصي و موسسات و تعداد ساعتهاي گذرانده شده در ارتباطات رايانه‌اي شخصي و موسسه‌اي مورد سنجش قرار مي‌گيرد. به‌طور کلي اهم نقاط ضعف و قوت کره جنوبي در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات را مي‌توان به‌صورت زير بيان کرد:
نقاط قوت: برخورداري از بهترين زيرساخت پهناي باند در دنيا، کاربران زياد داخلي، مکاني مناسب براي آزمايش نوآوري در زمينه فناوري اطلاعات و ارتباطات
نقاط ضعف: وابستگي بالا به محصولات محدود، وابستگي بالا به قطعات و فناوري‌هاي اساسي و فقدان کارشناسان خلاق.

پذيرش تجارت الكترونيك در كشورهاي اپك

سازمان همكاري هاي اقتصادي آسيا- اقيانوسيه (APEC) در راستاي توسعه فراگير تجارت الكترونيكي، توصيه‌ها و راهنمايي هايي را براي دولتهاي عضو ارائه مي‌كند. شش شاخص مورد ملاحظه قرار گرفته است كه وضعيت كشورها در زمينه توسعه تجارت الكترونيك بر اساس آن مورد ارزيابي قرار مي‌‌گيرد. اين سازمان، آمادگي الكترونيك را به‌صورت «ميزان آمادگي اقتصاد يا جامعه براي حضور در اقتصاد الكترونيك» تعريف كرده است. شش شاخص اساسي الگوي مورد استفاده در اين سازمان عبارتند از: