همايش بين المللي
سازمان تجارت جهاني برگزار شد

ضرورت ايجاد
بازار سرمايه اسلامي

همايش بين المللي سازمان جهاني تجارت و چالشهاي جهاني شدن در كشورهاي مسلمان با شعار «به سوي جهاني شدني عادلانه» روزهاي 12 و 13 آذرماه به همت مركز ملي مطالعات جهاني شدن، وزارت بازرگاني و چند نهاد ايراني و مالزيايي ديگر در مركز همايشهاي بين المللي صداوسيما برگزار شد.
دكتر «محمد نهاونديان» رئيس مركز مطالعات جهاني شدن، در ابتداي اين همايش از اهميت عدالت در سطوح داخلي كشورها سخن گفت و افزود: عدالت پيش شرط رقابت است و ايجاد فضاي رقابتي پيش شرط عدالت محسوب مي شود. در اين مسير دولتها، بايد با توانمندسازي، ايجاد ثبات، با توزيع و نهادسازي، فضاي يك رقابت عادلانه را در داخل كشورهايشان فراهم سازند. البته براي ايران كه هنوز انتقال برخي از نهادها صورت نگرفته است دولت بايد بيشترين هم‌ خود را بر نهادسازي قرار دهد.
نهاونديان در ادامه گفت: جهاني شدن به معناي قبول همه چيز نيست، ولي از سوي ديگر انزوا هم به سود كشورهاي اسلامي نخواهدبود. پس آنها بايد با تسلط بر قاعده‌منديهاي موجود، از فرصتها بهره ببرند.

ضعف مناسبات منطقه اي
در ادامه اين همايش دكتر «سيدمسعود ميركاظمي»، وزير بازرگاني، گفت: كشورهاي اسلامي بيشترين مبادلات را با كشورهاي غربي انجام مي دهند ولي در اين ميان نبايد از اهميت مبادلات و مناسبات منطقه اي غافل شوند. ميركاظمي افزود: آمار رشد توليد ناخالص ملي در كشورهاي اسلامي در سالهاي دهه 90، پايين تر از نرخ رشد تجارت بوده است و اين آمار از تلاش بنگاههاي تجاري براي جهاني شدن حكايت مي كند.
وزير بازرگاني در ادامه سخنانش بار ديگر بر اهميت موافقت‌نامه ها و ترتيبات منطقه اي تاكيد كرد و عنوان كرد كه كشوري مثل چين تمام موفقيت خود را مديون سازمان تجارت جهاني نيست، بلكه مناسبات منطقه اي و اصلاحاتي كه در بنگاههاي اقتصادي خود به وجود آورده است در اين امر دخيل بوده اند. وي گفت: مناسبات ضعيف منطقه‌اي و اينكه كشورهاي اسلامي تمايل چنداني به توسعه روابط از خود نشان نمي دهند و تعامل بيشتر كشورهاي اسلامي با كشورهاي غيراسلامي، باعث نگرانيهاي براي آينده است.
ميركاظمي در ادامه چنين عنوان كرد كه عضويت بعضي كشورهاي اسلامي در سازمان تجارت جهاني و عضو نبودن بعضي از ديگر كشورها، كشورهاي اسلامي را در رسيدن به توافقات مهم و نتيجه‌ساز و تاثيرگذار بازمي دارد. پس گام اول بايد ايجاد زيرساختهاي توافق بين اين كشورها باشد.
وزير بازرگاني همچنين نداشتن بعضي از فاكتورهاي جهاني شدن در بنگاههاي اقتصادي كشورهاي مسلمان ازجمله كيفيت ضعيف توليدات و بازاريابي را سدي پيش‌روي جهاني شدن تجارت كشورهاي مسلمان دانست.

نشستهاي علمي
اين همايش، 14 نشست تخصصي داشت كه در آنها درباره موضوعاتي نظير جهاني شدن و نتايج آن براي كشورهاي مسلمان، چندجانبه گرايي و منطقه گرايي، روند مذاكرات جهاني شدن، نقش شركتهاي فرامليتي و صنايع كوچك و متوسط در اين روند، حقوق، مالكيت فكري و نقش بازار سرمايه اسلامي در فرايند جهاني شدن بحث شد.
دكتر حسين عسگري، استاد دانشگاه جرج واشنگتن كانادا، در مقاله اي كه توسط دكتر ابراهيم گرجي ارائه شد، خاطرنشان كرد كه ورود به سازمان تجارت جهاني و اثرات مثبت آن، بسيار مطابق با تعاليم اسلامي ازجمله مساوات، عدالت و اشتغالزايي است. كشورهاي اسلامي براي حفظ كردن هويت اسلامي و فايده بردن از جهاني شدن، به چند نهاد كاركردي و سياستهاي اقتصادي و اجتماعي بهتر سازمان يافته احتياج دارند. ازجمله اين سياستها واگذاري بهترين فعاليتهاي اقتصادي به بخش خصوصي است تا زمينه اشتغالزايي، فراهم شود.
عسگري در مقاله اش چنين عنوان كرده است كه كشورهاي اسلامي براي سودبردن از جهاني شدن بايد چهار سياست كلي را دنبال كنند: 1 – تسريع روند خصوصي سازي و واگذاري سودآورترين فعاليتها به بخش خصوصي 2 – تقويت سيستم‌هاي مالياتي 3- انعطاف پذيرتر كردن بازارها و 4 – زيربناسازي براي تمام عرصه هاي جهاني شدن

اهميت بخش خدمات
مينا مشايخي، رئيس بخش ديپلماسي تجاري آنكتاد، از اثرات گات در كشورهاي مسلمان سخن گفت. او ابتدا بر اهميت بخش خدمات در عرصه تجارت جهاني تاكيد كرد و گفت: 20 درصد تجارت جهاني دراختيار تجارت خدمات است و 60 درصد سرمايه گذاريهاي خارجي، در بخش خدمات صورت مي گيرد. پس كشورهاي اسلامي بايد با رويكرد خصوصي سازي و تقويت اين بخش، نگاه خود را به خدمات عوض كنند.
مينا مشايخي افزود: در كشورهاي اسلامي الگوي يگانه اي درباره پيوستن كشورها به سازمان تجارت جهاني وجود ندارد. درحالي كه بعضي كشورها به گات پيوسته اند، بعضي ديگر مثل ايران، آذربايجان، عراق و قزاقستان درحال پيوستن هستند. پس نمي توان به طوركلي تاثيرات گات را در كشورهاي مسلمان تعيين كرد. رئيس بخش ديپلماسي تجاري آنكتاد چنين عنوان كرد كه اگر كشورهاي اسلامي ظرفيتهاي لازم را ايجاد نكنند، پيوستن به گات برايشان هيچ منفعتي نخواهد داشت. هر كشوري بايد اساس اقتصادي خود را تحليل كند و آنگاه بسنجد كه آيا پيوستن به گات براي او سود خواهد داشت يا نه؟

قلب گرم و مغز سرد
در يكي از نشست‌ها، دكتر سيدجعفر مرعشي، عضو مركز ملي مطالعات جهاني شدن، نقش شركتهاي فرامليتي و صنايع كوچك و متوسط (SME) را در كشورهاي مسلمان بررسي كرد. مرعشي گفت: همكاري با شركتهاي فرامليتي به چند دليل ضرورت دارد. اين شركتها داراي سرمايه هاي فراوان، منابع فني خوب و دسترسي گسترده جهاني هستند و نقش آنها در تجارت امروز به دليل كنترل سرمايه هاي اقتصادي ديگر كشورها بسيار پررنگ شده است.

مرعشي افزود: جهاني شدن با از ميان بردن موانع تجارت، به شركتهاي فرامليتي اجازه داده است كه در كشورهاي مختلف سرمايه گذاري كنند و در اين ميان كشورهاي مسلمان براي توسعه و بارور ساختن ظرفيتهاي بالقوه خود، مي بايد به همكاري با شركتهاي فرامليتي به عنوان يكي از عوامل رشددهنده توجه كنند. مرعشي تاكيد كرد كه همكاري با شركتهاي فرامليتي در چند بعد كلي، مثل ايجاد اشتغال، ارتقاي بهره وري، انتقال مهارت و افزايش صادرات به سود كشورهاي مسلمان است. همچنين ورود كشورهاي فرامليتي در برنامه هاي توسعه اي، باعث تقويت بخش خصوصي، رشد اقتصادي و سلامت اقتصادي خواهدشد.
آنچه در اين ميان مرعشي بر آن تاكيد كرد موضوع سلامت اقتصادي بود كه آن را معضل اقتصاد ايران دانست و ورود شركتهاي فرامليتي را كمكي براي بازيابي اين سلامت عنوان كرد.
عضو مركز ملي مطالعات جهاني شدن، همكاري با شركتهاي فرامليتي را سراسر منفعت ندانست و چهار پتانسيل منفي در اين همكاريها را چنين برشمرد: ناهم‌سنگي اقتصادي به اين معني كه 29 درصد از قدرتهاي اقتصادي دنيا شركتهاي فرامليتي هستند. مورد بعدي، مشكلات حاشيه‌اي چنين همكاريهايي است كه وابستگي سياسي و اقتصادي به اين شركتها مي تواند آثار زبانبار براي كشور ميزبان داشته باشد.
مشكل سوم، خروج ناخواسته اين شركتها و بيرون بردن آورده هاي خود است كه ضربه سنگيني به اقتصاد ميزبان وارد مي كند. مشكل آخر كه بسيار موردتاكيد دولتهاست، تخريب صنعت داخلي كشورهاست كه ورود چنين رقباي قدرتمندي مي تواند اين اثر مخرب را داشته باشد.
مرعشي در ادامه باز بر همكاري با شركتهاي فرامليتي تاكيد كرد و گفت: با وجود اين مشكلات، از آنجا كه شركتهاي فرامليتي سودآوري خود را دنبال مي كنند، باز برقراري رابطه با آنها به سود كشورها خواهدبود. ولي در اين ميان بايد بهترين راه همكاري را يافت. او شكلهاي همكاري را چنين برشمرد: 1 – وظيفه اي 2 – سرمايه‌گذاري مشترك 3 – چندشريكي 4 – كنسرسيوم و 5 – سازمان شبكه اي.
مرعشي گفت: ما به «قلبي گرم» و «مغزي سرد» نياز داريم. قلب گرم نماد ميل به همكاري و مغز سرد نمود محاسبه‌گري است.
وي افزود: يك روش سريع و منعطف براي دستيابي به منابع و مهارتهاي ديگر شركتها، بهره گيري از همكاريهاي استراتژيك است. همكاريهاي استراتژيك عبارت است از پيوندهاي طراحي شده بين شركتها، براي دستيابي به اهداف اقتصادي، سريع‌تر از وضعيتي كه هر شركت به تنهايي مي تواند انجام دهد.

بزرگي در انديشه
مرعشي در ادامه سوالي مطرح كرد كه چگونه مي توان با شركتهاي فرامليتي با اين حجم سرمايه، مهارت و منابع همكاري كرد؟ او در پاسخ گفت كه بزرگي به انديشه و گستره عقلانيتي است كه باعث شود كه ما فراتر از مغز محدود خود بنگريم. در اين صورت از قدرت سرمايه اي و مهارتي اين كشورها نخواهيم ترسيد، زيرا ما نيز به يك ابزار قدرتمند كه همانا عقلانيت ماست، مجهز هستيم.
دكتر مرعشي ريسك و هزينه هاي همكاري با چنين شركتهايي را در چهار مورد برشمرد. نخستين مورد، ظهور عدم انطباق بين شركاست. او گفت: بايد پذيرفت كه ذهنيت جامعه ما براساس اهداف كوتاه‌مدت شكل گرفته است و اين مايه تأسف است. ما بايد افقهاي دور را ببينيم و با هركسي متناسب با خودش رفتار كنيم. ريسك دوم، نشت دانش يا مهارت است كه آيا شركتهاي بزرگ حاضرند دانش و مهارت خود را دراختيار ما بگذارند؟ ريسك وابستگي هم ازجمله اين خطرهاست كه البته اگر ما اصل ابتكار را رعايت كنيم، هرگز وابسته نخواهيم شد.
موردآخر، هزينه هاي كنترل استراتژيك و ازجمله آنها هزينه هاي هماهنگي، تعهد، انعطاف پذيري، يادگيري و هزينه‌هاي تعارضات فرهنگي است كه موردآخر بسيار قابل تأمل مي نمايد.
مرعشي در پايان بر تفاهم در اصول اخلاقي كسب و كار تاكيد كرد و گفت: كشورهاي اسلامي مي توانند، خود الگويي براي اخلاق كسب و كار باشند.

بازار سرمايه اسلامي
جهان اسلام، با چالشهاي فراواني در روند جهاني شدن روبروست. ولي بخشي از اين چالشها با همكاري كشورهاي اسلامي در ايجاد يك بازار سرمايه اسلامي و اعتماد متقابل در تشكيل چنين بازاري رفع خواهدشد.
دكتر خالد ابراهيم، رئيس صندوق مالي مالزي با بيان اهميت اين همكاريهاي مالي خاطرنشان كرد كه درحال حاضر 270 موسسه مالي اسلامي با 256 ميليارد دلار سرمايه در جهان مشغول به فعاليت هستند و شركتهاي اسلامي بايد بيش از هر زمان در پيدا كردن راهي براي ايجاد سازمانهاي فرامليتي اسلامي و صندوقهاي اسلامي براي سرمايه‌گذاري تلاش كنند. او گفت: يك پيشنهاد، تشكيل بانك مشترك اسلامي است كه در آن شركتهاي بزرگ كشورهاي مسلمان، مي توانند يك درصد و يا حتي كمتر از سرمايه هاي خود را در اين بانك سپرده‌گذاري كنند. اين بانك هم تلاش مي كند كه به گسترش بنگاههاي فراملي اسلامي و رويايي با چالشهاي سرمايه‌اي ناشي از جهاني شدن، در كشورهاي مسلمان بپردازد.

راه ناگزير
آنچه از برآيند سخنرانيها و مقالات ارائه شده در اين همايش برمي آمد، تاكيد بر اين نكته بود كه از آنجا كه كشورهاي اسلامي ناگزير به پذيرفتن اصول تجارت جهاني هستند، بايد پيش از آن، هرچه زودتر زيرساختهاي اين حركت را در كشورهاي خود مهيا سازند تا عواقب ناگوار جهاني شدن در ابعاد مختلف دامن آنها را نگيرد. از ديگر محورهاي موردتاييد در همايش، لزوم منطقه گرايي و تعامل بيشتر منطقه اي بين كشورهاي مسلمان بود كه نتايج مثبت اين منطقه گرايي مي تواند كشورها را در مسير چندجانبه گرايي ياري كند.
همايش بين المللي سازمان جهاني تجارت و چالشهاي جهاني شدن در كشورهاي مسلمان، پس از دو روز با برگزاري نشستهاي علمي و سخنرانيهاي اختتاميه پايان يافت.