فرصتهاي توسعه کارآفريني

مريم چهاربالش
Maryam_chaharbalesh@yahoo.com

ا شاره

طبق آمار رسمي نرخ بيکاري کشور بين 11-13 است؛ در اين ميان درصد بيکاري نيروي تحصيل‌کرده و فارغ‌التحصيلان دانشگاه از متوسط نرخ بيکاري عموم جامعه بيشتر است. در اين شرايط ترويج مفهوم «کسب و کار»، «توليد»، «کار» و «کارآفريني» مي‌تواند ضمن حل بسياري از مشکلات کشور، مسير توسعه کشور را تسهيل کند.
شرکت همکاران سيستم با همکاري دانشکده مديريت دانشگاه تهران، در پايان هر ماه يک سخنراني مديريتي برگزار مي‌کند، که سخنراني آذر ماه اين مجموعه به موضوع «کارآفريني» اختصاص داشت.
در اين جلسه، آقاي دکتر محمود احمدپور، استاد دانشگاه، رئيس مرکز کارآفريني دانشگاه صنعتي اميرکبير، مولف و مترجم چندين کتاب در حوزه مديريت و کارآفريني سخنراني کرد. وي موضوع بحث خود را با اين پرسش آغاز کرد: چرا بعضي افراد از بعضي ديگر موفق‌ترند؟ چرا بعضي از سازمانها از برخي ديگر موفق‌ترند؟ چرا بعضي از کشورها توسعه پيدا مي‌کنند و بعضي ديگر خير؟
دكتر احمدپور ادامه داد: در دنياي امروز ما اگر به «موفقيت» و به سربلندي «ايران» مي‌انديشيم، بايد اقتصاد موفق داشته باشيم و شکل‌گيري اقتصاد موفق نيز در گرو رونق کسب و کار و در نتيجه «خلق» و «اداره» شرکتهاي موفق است. آيا شرکت‌ها در هر موقعيتي مي‌توانند ايجاد شده و به نحوه بهينه اداره شوند؟ و آيا ما در کشورمان مديران موفقي که بتوانند شرکتها را به نحو بهينه اداره کنيم، در اختيار داريم يا خير؟
رئيس مرکز کارآفريني دانشگاه صنعتي اميرکبير در پاسخ به اين سوالها گفت: هم‌اکنون موفقيت سازمانها علاوه بر عوامل درون‌سازماني به عوامل برون‌سازماني نيز وابسته شده است. متغيرهاي فرهنگي، شرايط مناسب کسب و کار، درجه آزادي اقتصادي کشورها، نقش دولت در بازارهاي مالي و بسترهاي قانوني از جمله عوامل برون سازماني هستند که به صورت مستقيم به توسعه کسب و کار شرکتها اثر مي‌گذارند.
احمدپور با بررسي شرايط ايران گفت: ما پس از انقلاب دستاوردهاي مهمي در عرصه سياسي و اجتماعي داشته‌ايم، اما در بعد اقتصادي، موفقيت زيادي نداشته‌ايم؛ البته من نمي‌گويم که کاري صورت نگرفته است، بلکه مي‌گويم ما در دنيا مطرح نيستيم. به عنوان نمونه هم‌اکنون در فهرست 500شرکت برتر فورچون هيچ شرکت ايراني وجود ندارد؛ در صورتي که از چين، مالزي و يا ساير کشورهاي آسيايي شرکتهايي حضور دارند. ما همان‌گونه که ورزشکار موفق و مدال‌آور داريم، همان‌گونه که انديشمند مطرح در سطح دنيا داريم، بايد مدير موفق و مديرعامل مطرح داشته باشيم، در صورتي که اين چنين نيست و بايد حضور موفقيت‌آميز در عرصه‌هاي بين‌المللي را جزو آرمانهاي خودمان تعريف کنيم.
وي در همين ارتباط ادامه داد: دليل اين امر عدم توان رقابت‌پذيري کشور در سطح بين‌الملل است؛ از آن سوي در کشور ما کار و کارآفريني هنوز فرهنگ و ارزش نشده است، هم‌اکنون در رسانه ملي، يک شبکه به صورت مختص به ورزش اختصاص دارد، اما به کسب و کار توجه نمي‌شود.
احمدپور در ارتباط با شيوه‌هاي کسب و کار گفت: اقتصاد ديجيتالي از ابعاد مختلف شيوه‌ها و شکلهاي کسب‌وکار را تغيير داده‌است. به‌عنوان نمونه هم‌اکنون علاوه بر شيوه‌هاي رايج‌و سنتي کسب‌وکار، تجارت‌الکترونيک (E-Business) در دنيا جايگاه خاصي پيدا کرده است؛ اين در حالي است که ما هيچگاه به شيوه کسب و کار به اينترنت و فضاي آن نگاه نکرده‌ايم؛ مهمترين کاربردي که جامعه ما از اينترنت در بستر ذهني خود ثبت کرده است، به چت کردن و يا ارسال پيام و... محدود مي‌شود.

كسب و كار خانگي
وي يکي از شيوه‌هاي کسب و کار را کسب و کار خانگي (Home Business)عنوان کرد و گفت: تنها در آمريکا کسب و کار خانگي بيش از 20ميليون فرصت شغلي ايجاد کرده است؛ هم اکنون کسب و کارهاي خانگي آمريکا برترين‌ها (Top Ten) خود را معرفي مي‌کنند؛ حتي در برخي موارد کسب و کارهاي خانگي آن‌قدر توانسته‌اند موفق بشوند که به سايرين نمايندگي مي‌دهند و از اين طريق گسترش مي‌يابند.
سخنران درارتباط با مزيتهاي کسب و کار خانگي افزود: يکي از مهمترين محدوديتهاي شکل‌گيري کسب و کار به شيوه سنتي، کمبود منابع و امکانات است؛ از جمله اجاره دفتر کار، تامين سرمايه‌درگردش و... از جمله محدوديتهاي موجود است که موجب افزايش ريسک مي‌شود؛ در صورتي‌که با کسب و کارهاي خانگي، افراد با هزينه کمتر و با استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات مانند اينترنت مي‌توانند کسب و کارشان را به نحو مطلوب ادامه دهند. همچنين اين شيوه کسب و کار براي زنان فرصتهاي بسيار خوبي فراهم کرده است
وي مجدداً اين شرايط را به صورت تطبيقي با شرايط ايران مورد بررسي قرار داد و گفت: در ايران اين شيوه‌هاي نو کسب و کار مورد توجه قرار نمي‌گيرد و هيچ متولي براي اين کار وجود ندارد.در ايران «کار» ارزش محوري ندارد. خانواده و به صورت ويژه مادران در فرهنگسازي کسب و کار نقش ايفا مي‌کنند؛ ارزشهاي کسب و کار در فرهنگ ما مقهور است، در حالي‌که بايد اين کار به يک فرهنگ برتر تبديل شود.
احمدپور در مورد تعاريف کارآفريني گفت: کارآفريني يک موضوع بين رشته‌اي است. در کارآفريني سه مولفه مهم وجود دارد. نخست اينکه کارآفريني مبتني بر يک ايده جديد است. بنابراين بين خلاقيت (Creative) و نوآوري(Innovation) ارتباط تنگاتنگ وجود دارد. دوم اينكه فرد کارآفرين به اصول مديريت از جمله سازماندهي منابع و امکانات تسلط دارد و نهايت اينکه کارآفرين با نوآوري، يک محصول نو و جديد به بازار عرضه مي‌کند.
وي آن‌گاه به تشريح تمايز «خلاقيت» و «نوآوري» پرداخت و گفت: خلاقيت توانايي هستي بخشيدن به فرآيندهاي جديد است. به عنوان نمونه فرد خلاق کسي است که مي‌تواند يک محصول جديد بسازد، اما نوآور کسي است که مي‌تواند اين محصول جديد را به بازار رقابتي عرضه کند.
وي سپس به برخي ويژگيهاي کارآفرينان اشاره کرد و گفت: يکي از مهمترين ويژگيهاي افراد کارآفرين توانايي، بهره‌جويي از فرصتهاست و به همين دليل برخي صاحب‌نظران کارآفريني معتقدند که کارآفريني توانايي بهره‌جستن از فرصتهاست؛ يعني همان کلام اميرالمومنين که مي‌فرمايند: فرصتها را دريابيد که چونان ابر درگذرند.
سخنران سپس تاکيد کرد: همان‌گونه که ورزشکاري شغل است، کارآفريني نيز مي‌تواند به يک شغل تبديل شود، ما مي‌توانيم کارآفريني را به سبد روياهاي‌مان بيفزايم و در جهت رسيدن به آن ايده، آرزو و آرمان‌مان گام برداريم.

احمدپور در بخش ديگري از سخنان خود به تشريح انواع کارآفريني پرداخت؛ نخست کارآفريني سازماني و برون‌سازماني. وي در همين ارتباط گفت: کارآفرين سازماني، فردي است که در چارچوب سازمان خود اقدام نويي را انجام مي‌دهد يا محصول نويي را به بازار عرضه مي‌کند. به اين ترتيب کارآفرين سازماني را در سازمانهاي مختلف اعم از دولتي، خصوصي و يا تعاوني مي‌توان يافت. از سوي ديگر گونه ديگر کارآفريني، کارآفريني برون‌سازماني محسوب مي‌شود. يعني يک فرد، يک محصول يا خدمت جديد را در يک سازمان جديد ارائه مي‌کند.
وي در ادامه به کارآفريني اجتماعي اشاره کرد و گفت: کارآفريني اجتماعي، از جمله مباحث نويي است که بيشتر در سالهاي اخير مورد توجه قرار گرفته است. در اين نوع از کارآفريني، کارآفرين به دنبال نفع شخصي خود نيست، بلکه به دنبال نفع اجتماعي جامعه پيرامونش است.
وي در ادامه سخنانش به بررسي عقايد شومپيتر، پدرعلم کارآفريني پرداخت و گفت: شومپيتر در سال 1934مي‌گويد شرکتهاي جديد، به وسيله کارآفرينان، شرکتهاي قديمي را از بازار کسب و کار و رقابت بيرون مي‌کنند؛ که اين زايش و مرگ و مير شرکتها موجب شکل‌گيري فرآيند «تخريب خلاق» مي‌شود. تخريب خلاق، تضمين‌کننده فرآيند توسعه جوامع است.
احمدپور در همين ارتباط ادامه داد: هر قدر که اين فرآيندها زايش سرعت بيشتري بيابد، چرخه خلاقيت و نوآوري روانتر و سريعتر حرکت مي‌کند. تحقيقات نشان داده است که 95درصد کسب و کارها در سال نخست، از بين مي‌روند و موفق به تداوم نمي‌شوند، از سوي ديگر تنها بين 5-10درصد افراد جوامع کارآفرين محسوب مي‌شوند. بنابراين در اين فرآيند تخريب خلاق، کارآفرينان فرصت ظهور و بروز بيشتري مي‌يابند.
وي با اشاره به شرايط ايران گفت: ما بايد بتوانيم، فضاي کسب و کار را براي کارآفرينان‌مان فراهم کنيم. اين فرآيند زاد و ولد را در قالب‌ شرکتها تقويت کنيم؛ حتي در اين مسير يکي از مهمترين شاخصهايي که مي‌تواند مورد توجه قرار گيرد، ثبت تعداد شرکت است. اين فرآيند بايد هرچه بيشتر تسهيل شود تا از اين بستر، کارآفرينان فرصت بهتر و بيشتري براي ظهور تواناييهاي‌شان پيدا کنند.
سخنران به تجربه اروپايي‌ها در مقايسه با ژاپني‌ها اشاره کرد و افزود: اروپايي‌ها بيشتر از طريق دارايي خلق ثروت مي‌کنند، اما ژاپني‌ها برمبناي نوآوري ثروت خلق مي‌کنند.
دكتر احمدپور در پايان سخنان خود پيش از پاسخگويي به پرسشهاي شرکت‌کنندگان، تصريح کرد: اگر به توسعه اقتصادي کشورمان مي‌انديشيم، اين امر در گرو ترويج و توسعه کارآفريني است. کارآفريني يک فرآيند مقطعي نيست، بلکه فرآيندي زمان‌بر و مستمر است، که مولفه‌هاي فرهنگي در ترويج و گسترش آن اهميت اساسي دارد.
علاقه‌مندان براي کسب اطلاعات بيشتر از موضوعات اين سخنراني‌ها كه در چهارشنبه پاياني هر ماه برگزار مي شود و حضور در آن مي‌توانند به نشاني اينترنتي www.systemgroup.net مراجعه کنند.
در ضمن اگر به موضوع کارآفريني نيز علاقه‌مند هستيد، از شما دعوت مي‌کنيم كه به نشاني اينترنتي www.karafariny.com سر بزنيد، تا از مقالات و تازه‌هاي کارآفريني در ايران مطلع شويد.