ترجمه: مسعود اميدي

استاندارد جديد
درگذشته ISOسه استاندارد داشت: ISO 9001:1994, ISO 9002:1994 و ISO  9003:1994. اما حالا فقط يک استاندارد ISO 9001:2000 براي کيفيت وجود دارد. ISO 9002 و ISO 9003 ازبين رفته اند.
بنابراين اگر شما گواهي ISO 9002:1994 ياISO 9003:1994 گرفته ايد،اکنون شما نيازمند آن هستيد که گواهي ISO 9001:2000 رادريافت كنيد. واگرشما اکنون گواهي 1994:ISO 9001راداريد،بايد سيستم کيفيت خود رابراي تامين الزامات ISO 9001:2000 به روز كنيد.

ساختارجديد
وقتي شما ISO 9001:1994 را با ISO 9001:2000 مقايسه مي کنيد،درخواهيد يافت که ISOساختار 20ماده اي استاندارد راکنارگذاشته است.به جاي 20بخش ،استانداردجديد داراي 8 بخش است.
ISOاستاندارد 9001 را به‌منظور ايجاد ساختاري منطقي‌تر وبراي ايجاد سازگاري بيشتر با  ISO 14001 استاندارد مديريت محيطي، سازماندهي دوباره كرد. از آنجا که اين تجديد سازماندهي يک تغيير آرايش وسيعي است،مي تواند مفهوم عميقتري رابراي شما که نظام‌نامه کيفيت جاري خودرابراساس 20ماده قديمي گذشته سازمان داده ايد،داشته باشد.

تاکيدات جديد
به طور کلي استاندارد جديد بيشتر از استاندارد قديم مشتري مداراست.با اينکه استاندارد قديم هم متمايل به تامين نيازمنديهاي مشتريان ودست يافتن به رضايت مشتري است،استانداردجديد اين مسئله رابا جزئيات بيشتري هدف گيري كرده است.به علاوه انتظاردارد که شمابا مشتريان ارتباط برقراركنيد و رضايت آنها را پاييده واندازه بگيريد.
استاندارد جديد درضمن برضرورت بهبود تاکيد مي نمايد.درحالي که استاندارد قديمي به صورت ضمني انتظارداشت که سازمانها بهبود ايجاد كنند. استانداردجديداين ضرورت رابه صورت صريح بيان مي کند.بويژه اکنون ISO 9001 مي خواهد که شما اثربخشي وتناسب سيستم مديريت کيفيت خود را ارزيابي وبهبود هاي سيستمي راشناسايي كنيد وبه اجرادرآوريد.

تعاريف جديد
درگذشته سازمانهايي که مي خواستند گواهي نامه بگيرند، عنوان تامين کنندگان به آنها اطلاق مي شد، چرا که آنها کالاها وخدمات رابه مشتريانشان عرضه مي کردند.از آنجا که بسياري از مردم با اين کاربرد سردرگم مي شدند،ISOتصميم گرفت به جاي آن از کلمه سازمان(organization) استفاده كند. حالا استانداردهاي ISO برسازمان متمرکز است نه برتامين کننده.
اکنون ISO عبارت تحقق محصول (product realization)را مورد استفاده قرار مي‌دهد.از آنجا که اين عبارت مفهوم جوهري جديدي است، محور رويکردهاي ايزويي است.درواقع ISOبخش کاملي (بخش 7) رابه اين موضوع تخصيص داده است.بنابراين اين عبارت به چه معني است؟
به منظور درک معني آن شما نياز داريد به اينکه تشخيص دهيد يک محصول به عنوان يک ايده آغاز مي شود.ايده ازطريق پيروي از مجموعه اي از فرايندهاي تحقق محصول، عينيت مي يابد.تحقق محصول به فرايندهاي به هم پيوسته اي اطلاق مي شود که براي به‌وجود آوردن محصول مورد استفاده قرار مي گيرند.به طور خلاصه هنگامي که شما با ايده اي آغاز مي كنيد وبه محصولي ختم مي کنيد، ازطريق فرايند تحقق محصول رفته آيد.

الزامات جديد
استاندارد جديد ISO 9001:2000 الزامات جديدي رامعرفي وبرخي از الزامات قديم رااصلاح مي کند.اين الزامات درزيرخلاصه شده اند.
_ ارتباط برقرار کردن با مشتريان
_ شناخت نيازمنديهاي مشتري
_ برآورده کردن نيازمنديهاي مشتري
_ پايش واندازه گيري رضايت مشتري
_ تامين منظم نيازمندي ها
_ تامين قانوني نيازمندي ها
_ حمايت کردن ازارتباطات داخلي
_ آماده کردن زيرساخت کيفيت
_ اندازه گيري اثربخشي آموزش
_ پايش واندازه گيري فرايندها
_ ارزيابي شايستگي سيستم مديريت کيفيت
_ ارزيابي اثربخشي سيستم مديريت کيفيت
_ تعريف بهبود هاي سيستم مديريت کيفيت
_ توسعه سيستم مديريت کيفيت

انعطاف پذيري جديد
تحت استاندارد جديد ISO 9001:2000شما ممکن است از برخي الزامات چشم پوشي ويا آنها رامستثني كنيد. نيازمندي هايي که ممکن است درشرايط ويژه اي مورد اغماض قرار گيرند به عنوان استثنائات(exclusions) شناخته شده اند. برطبق ISO شما ممکن است از هريک از الزامات تعريف شده دربخش 7(تحقق محصول)تا زماني که با شرايط معيني مواجه هستيد، چشم پوشي وآنها رامستثني كنيد.
شما مي توانيديک الزام بخش 7 راکه قادربه اجراي آن نيستيد، مستثني كنيد. اگر:
_ به‌خاطر طبيعت سازمان خود قادربه اجراي آن نيستيديا
_ به‌خاطر طبيعت فرآورده يا خدمات خود قادربه اجراي آن نيستيد.
با اين وجود اگراين کار باعث به خطرافتادن توانايي شمايا تمايل شما به تامين نيازمنديهايي که توسط مشتريان وتنظيم کنندگان وضع شده است، شود، شما نمي توانيد ازالزامات بخش 7 چشم پوشي كنيد.

رويکرد جديد
به منظور درک استاندارد ISO 9001:2000 دريک سطح عميقتر لازم است، تشخيص دهيد که ISO يک رويکرد فرايندي به مديريت کيفيت را مورد استفاده قرار مي دهد.با اينکه رويکرد فرايندي جديد نيست،تاکيد بيشتري که اکنون ISO به اين مسئله دارد،جديد است.اکنون رويکرد فرايندي نقطه مرکزي تفکر ISO درباره سيستم هاي مديريت کيفيت است .
براساس اين رويکرد يک سيستم مديريت کيفيت مي تواند به عنوان فرايند وسيع واحدي تصور شود که وروديهاي بسياري رابراي به‌جود آوردن خروجيها مورد استفاده قرار مي دهد.اين فرايند وسيع به نوبه خود از فرايندهاي کوچکتري ساخته شده است.هريک از اين فرايندها وروديهاي خود راازفرايند ديگري مي گيرد که به نوبه خود بازهم توسط فرايندهاي ديگري به عنوان ورودي مورد استفاده قرار مي گيرند.
يک تجزيه وتحليل تفصيلي ازاستاندارد آشکار مي‌کند که يک سيستم مديريت کيفيتISO 9001:2000 از حداقل 21فرايند ساخته شده است.( اگرشما سيستم مديريت کيفيت به عنوان يک کل را هم به عنوان يک فرايند به رسميت بشناسيد، شامل 22فرايند است.)
1. فرايند مديريت کيفيت
2. فرايند مديريت منابع
3. فرايند تحقيق نظم دهنده
4. فرايند تحقيق بازار
5. فرايند طراحي محصول
6. فرايند خريد
7. فرايند توليد
8. فرايند تدارک خدمت
9. فرايند حفاظت محصول
10. فرايند تشخيص نيازهاي مشتري
11. فرايند ارتباطات مشتري
12. فرايند ارتباطات داخلي
13. فرايند کنترل مدرک
14. فرايند نگهداري سوابق
15. فرايند برنامه ريزي
16. فرايند آموزش
17. فرايند مميزي داخلي
18. فرايند بازنگري مديريت
19. فرايند پايش واندازه گيري
20. فرايند مديريت عدم انطباق
21. فرايند بهبود مستمر
به منظور توسعه يک سيستم مديريت کيفيت که نيازمنديهاي استاندارد جديد ISO 9001:2000 را تامين كند، شما بايد هريک از فرايندهاي فوق را بهبود دهيد.
به طور خلاصه يک سيستم مديريت ISO 9001:2000  از فرايندهاي بسياري ساخته مي شود واين فرايندها ازطريق مفهوم ارتباطات ورودي - خروجي به هم پيوسته‌اند.

منبع: info@praxiom.com
_ مسعود اميدي : مدير بخش صنعت ومدرس دانشگاه