عدالت
و تامين اجتماعي

تامين اجتماعي يكي از مناسب‎ترين راهكارهاي تحقق عدالت اجتماعي و حفظ حرمت و كرامت انسانهاست كه اصول و مباني آن ريشه در تعاليم اصيل اسلامي دارد. در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران (اصل 29)، تامين اجتماعي يك حق همگاني دانسته شده دولت مكلف است آن را، هم از طريق به كارگيري درآمدهاي عمومي و هم با استفاده از منابع حاصل از مشاركت مردم، براي يك يك افراد جامعه تامين كند. در سند چشم‎انداز 20 ساله نظام جمهوري اسلامي هم رويكرد برخورداري از تامين اجتماعي، فرصتهاي برابر، توزيع مناسب درآمد، نهاد مستحكم خانواده، به دور از فقر وفساد است. عدالت هم به بياني عبارت از برابرتر كردن دسترسي افراد به موقعيت‎هاي مد نظرشان است و از اين رو تامين اجتماعي ابزاري در خدمت عدالت است.
كنگره عدالت و تامين اجتماعي و نخستين جشنواره ملي پژوهش و تامين اجتماعي در واپسين روز ارديبهشت ماه و اولين روز خردادماه 1386 در مركز همايشهاي صدا و سيما برگزار شد. هدف از برگزاري اين كنگره تعيين جايگاه تامين اجتماعي در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، دولت نهم، سند چشم انداز (‌ايران 1404 )، ساختار نظام جامع رفاه و تامين اجتماعي بود. همزمان با برگزاري کنگره عدالت و تامين اجتماعي، «جشنواره ملي پژوهش تامين اجتماعي» نيز با هدف تجليل از استادان، پژوهشگران، دانشجويان و کليه صاحبنظران تامين اجتماعي، توسعه و ارتقاي فرهنگ پژوهش در تامين اجتماعي، كمك به پيشرفت و توسعه دانش تامين اجتماعي، و ايجاد انگيزه در محققان کشور به منظور انجام پژوهشهاي علمي و اثربخش در گستره دانش تامين اجتماعي برگزار شد.

تقدير از دانش پژوهان
در بخشي از مراسم افتتاحيه به منظور تجليل و قدرداني از فعاليتهاي علمي و پژوهشي استادان، پژوهشگران، دانشجويان و کليه صاحبنظراني که در توسعه و پيشرفت دانش تامين اجتماعي در كشور کوشش داشته‎اند، نشان پژوهش تامين اجتماعي به عنوان عالي‎ترين نماد پژوهشي سازمان تامين اجتماعي به انديشمندان اين حوزه، اهدا شد. زنده ياد سيد ابوالفضل غرضي، يحيي ثقه‌الاسلامي، مرتضي اعلا باف صباغي، عليرضا مرندي، ناهيد حاتم، حاج سيد رضا نيري، زنده ياد استاد محمدولي جوهريان، فاطمه صائب، ايرج علي آبادي، بهرام پناهي، منوچهر بازيار، علي ماهر، مهدي كرباسيان، حسام نيكوپور ديلمي، علي فلاح زياراني، دكتر علي حسن زاده خاكمرادي، دكتر حسن علي دروديان، شهلا كاظمي پور، مهنوش عبداله ميلاني، مصطفي روغني زاده، پروين ابراهيمي، دكتر عزت الله عراقي، عزت خاكسار فرد، حسين دقيقي كاشانيان، حسينعلي ضيايي و دكتر سياوش مريدي برگزيدگاني بودند كه به سبب فعاليت و خدمات شايان توجه در بخش پژوهش تأمين اجتماعي با اهداي لوح يادبود و هدايايي مورد تقدير قرار گرفتند. دكتر سياوش مريدي از مشاوران ارشد سازمان مديريت صنعتي و از نويسندگان پرتلاش ماهنامه تدبير است كه به جهت تدوين "فرهنگ بيمه‌هاي اجتماعي" مورد تقدير قرار گرفته است. همچنين از دانشگاههاي علامه طباطبايي، آزاد اسلامي، شهيد دكتر بهشتي، علوم بهزيستي و توانبخشي به سبب راه‌اندازي رشته هايي مرتبط با تأمين اجتماعي و نيز از مؤسسه كار و تأمين اجتماعي و مركز پژوهش هاي شوراي اسلامي به سبب انجام تحقيقات گسترده و ارزنده در حوزه تأمين اجتماعي تقدير شد.
از ديگر برنامه‎هاي مراسم افتتاحيه قرائت متن پيام دبيركل اتحاديه بين‎المللي تامين اجتماعي، سخنراني سفير بلژيك و ارايه پيام پروفسور توگلزرييس انجمن بين المللي آمار و مولف دانشنامه محاسبات بيمه‎اي توسط ايشان، و ارايه پيام رييس انجمن بين‎المللي محاسبات بيمه‎اي بود.

ضرورت تدوين شاخص‌هاي عدالت
اين کنگره پس از دو روز برگزاري با صدور بيانيه اي در 7 بند به کار خود پايان داد. در اين بيانيه بر تدوين سند استراتژيك اصلاحات نظام تأمين اجتماعي كشور با الهام از اصول انساني، بهره گيري از دستاوردهاي دانش جهاني در حوزه تأمين اجتماعي با عنايت به قانون اساسي، سند چشم انداز، قانون برنامه چهارم توسعه كشور با رويكرد به آرمان هاي عدالت‎خواهانه دولت نهم تأكيد شد.
در اين بيانيه آمده است، دبيرخانه دائمي كنگره عدالت و تأمين اجتماعي به منظور توسعه حوزه هاي نظريه پردازي در گستره بيمه هاي اجتماعي با بهره مندي از ادبيات ديني و اصول اسلامي، دانش جهاني تأمين اجتماعي در مؤسسه عالي پژوهش تأمين اجتماعي تشكيل و به منظور تجليل از عالمان، مؤلفان، مترجمان، پژوهشگران، مديران پيشگام، صاحبان نظر و رأي، استادان و دانشجويان در حوزه تأمين اجتماعي با رويكرد به ايجاد اميد و انگيزه و تشويق صاحبان ايده و فكر براي توسعه دانش تأمين اجتماعي در كشور كوشش مستمر انجام خواهد شد.
در بخش ديگري از اين بيانيه با اشاره به تشكيل شوراي راهبردي آموزشي وپژوهشي صندوق‎هاي بازنشستگي به منظور توسعه دانش تأمين اجتماعي با رويكرد به مشاركت در تصميم‎گيري هاي عقلايي و منطقي در حوزه بيمه‎هاي اجتماعي با توجه به دانش روز جهاني و ادبيات و فرهنگ كهن ايران اسلامي، بر تشكيل كرسي نظريه پردازي تأمين اجتماعي با رويكرد اصول اسلامي به منظور مستند سازي نظريه‎ها و دانش ديني در حوزه تأمين اجتماعي با الهام از قرآن و روايات معصومين عليه السلام، با همكاري حوزه هاي علميه، دانشگاه ها و مراكز علمي – پژوهشي و ترجمه آن به زبانهاي مختلف دنيا با همكاري سازمان ملي يونسكو و ساير مراكز مرتبط بين المللي تأكيد شد.
ضرورت تدوين و بازبيني شاخص هاي عدالت در سياست از منظر عدالت در دسترسي، عدالت در پرداخت و عدالت در دريافت خدمات با توجه به تغييرات موجود در ارزيابي نظام سلامت و نيز برقراري زمينه هاي لازم براي حضور مديران، سياستگذاران، كارشناسان، پژوهشگران در مراكز علمي و پژوهشي بويژه كنفرانس هاي بين المللي از ديگر بندهاي اين بيانيه است.
در اين كنگره مقامات و شخصيتهاي كشور از جمله؛ داودي معاون اول رياست جمهوري، عبدالرضا مصري وزير رفاه و تأمين اجتماعي، دكتر كامران باقري لنكراني وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، سيد ابراهيم رييسي معاون اول قوه قضاييه، مهندس مددي رييس هيأت مديره و مديرعامل سازمان تأمين اجتماعي، مرتضي نبوي عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام و دكتر حسن رحيم پور ازغدي به سخنراني پرداختند. همچنين در اين دو روز برخي از استادان و محققان داخلي و خارجي مقالات مختلفي در حوزه تأمين اجتماعي را ارايه كردند.

بي‌عدالتي در حوزه سلامت
دكتر كامران باقري لنكراني وزير بهداشت - سازمان تأمين اجتماعي به بحث پژوهش در ايران به درجه اي از پيشرفت نايل شده که مي تواند مبناي سياستگذاري قرار گيرد و خوشبختانه در سازمان تامين اجتماعي به اين موضوع توجهي ويژه شده است. سرمايه گذاري در حوزه سلامت، رفاه و تامين اجتماعي مي‎تواند نقطه عطفي در سياستگذاري‌هاي كشور قرار گيرد. متاسفانه جهاني كه ما در آن زندگي مي‎كنيم، جهان بي‎عدالتي است و بارزترين آن بي‎عدالتي در حوزه سلامت است. اگر شاخص‎هاي بهداشتي و درماني را در كشورهاي مختلف مورد ارزيابي و تطابق قرار دهيم به نتايج بسيار تأسف‎باري دست مي‎يابيم. به طور مثال، تفاوت در ميزان مرگ و ميرها در بعضي از نقاط دنيا گاهي به 20 برابر هم مي‎رسد يا ميزان دسترسي به خدمات سلامتي گاهي تفاوتش 100 برابر است. همچنين اميد به زندگي در برخي نقاط جهان به زحمت به 40 تا 44 سال مي‎رسد و اين در حالي است كه در برخي از كشورها سن اميد به زندگي به بالاي 80 سال رسيده است. سلامت را در گذشته فقط به مفهوم سلامت جسمي و روحي معنا مي‎كردند، اما امروزه متوجه شده‎اند كه سلامت ابعاد بيشتري دارد و اگر بخواهيم به تمامي ابعاد آن بپردازيم بايد تمام ابعاد اجتماعي و اقتصادي را هم در اين تعبير قرار دهيم. امروزه در جهان شرايط عدالت در بخش سلامت مطلوب نيست، هر چند حركتهايي در جهت مطلوب شدن اين شرايط و شكل‎گيري بحث عدالت در بخش سلامت كشور در دست اجراست، اما متاسفانه هنوز حركتهاي شتابنده براي تحقق اهداف هزاره سوم در راستاي عدالت و سلامت شكل نگرفته است. اصول 29 و 43 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، دسترسي به حوزه سلامت را حق همه آحاد مردم كشور برشمرده است. سازمان تأمين اجتماعي يك مجموعه عظيم از حمايتهاي اجتماعي را زير پوشش دارد و نيز تشكيلاتي در باب سياستگذاري اقتصادي انجام داده است كه هيچكدام از اينها نبايد جاي يكديگر را بگيرند. تحقيقات مؤسسات پژوهشي بايد با محوريت عدالت كه تأكيد اسلام و قانون اساسي است، انجام گيرد.

كم كردن فاصله‌ها
عبدالرضا مصري وزير رفاه وتامين اجتماعي - تامين اجتماعي ايران يكي از مترقي‎ترين قوانين جهاني است. ايران در قانون اساسي، سند چشم انداز، ساختار نظام جامع رفاه و تامين اجتماعي يکي از مترقي‎ترين قوانين را در زمينه توسعه تامين اجتماعي دارد. اميدواريم با نظريه‎هاي علمي كه طي اين دو روز در اين كنگره مطرح مي‎شود و نگاه دوباره به مباني و دستاوردها در سطح دنيا، شاهد تغييراتي در انديشه سازمانها باشيم. مهمترين دغدغه دلسوزان تامين اجتماعي در دنيا كم كردن فاصله‎ها و نابرابري‎ها است، در فرايند كم كردن فاصله ها عدالت به عنوان ابزار و وسيله‎اي به شمار مي‎آيد كه با بهره مندي از آن و هماهنگ و همسو شدن نقشها، عدالت اجتماعي تحقق پيدا خواهد كرد. چنانچه فرهنگ، سياست، اقتصاد، علم و تكنولوژي، قوانين و مقررات و... در تعامل با يكديگر حركت كنند، قطعا نتيجه و بازخورد موثري كسب خواهد شد. ارتقاي سطح تامين اجتماعي در فرايند زندگي، مقوله اي كيفي است كه به تدريج در زندگي پديد مي‎‎آيد. قانون اساسي كشور ايران يكي از مترقي‎ترين قوانين را در زمينه توسعه تامين اجتماعي دارد. يكي از موارد مهم و مورد نياز براي دستيابي به تامين اجتماعي، قوانين و مقررات در اين رابطه است كه خوشبختانه در قانون اساسي، سند چشم انداز، ساختار رفاه و تامين اجتماعي موكدا بر اين موضوع تاكيد شده است. لازمه استقرار تامين اجتماعي، يكپارچه كردن منابع و جلوگيري از پراكندگي آنها، و همسويي اختيارات قانوني است. همپوشانيهايي كه در خدمات اجتماعي، تامين اجتماعي و حمايتها وجود دارد و تعريف نكردن گروههاي هدف به عنوان برنامه هاي كوتاه مدت از جمله ضعفهاي موجود براي استقرار تامين اجتماعي است.

تامين اجتماعي؛ پديده اي اثرگذار
مهندس داود مددي رييس هيات مديره و مديرعامل سازمان تامين اجتماعي - نگاهي گذرا به سير پيدايش و تحول تامين اجتماعي نشان مي دهد، تامين اجتماعي قاعده اي نبوده كه يكباره شكل گرفته باشد، بلكه پديده اي است كه بايد آن را رهاورد تاريخ و تمدن بشري محسوب كرد، مقوله اي كه در طي قرون و اعصار متمادي متناسب با نيازها و خواسته هاي بشري شكل گرفته، تكامل يافته و در حال حاضر به شكل كنوني براي حمايت از آحاد جامعه از آن بهره برداري مي‎شود. امروزه تامين اجتماعي به عنوان يك پديده اقتصادي، اجتماعي و سياسي اثر گذار شناخته مي‎شود، تجارب طولاني و متفاوت اين سازمان در حوزه بيمه‎هاي اجتماعي و همچنين ظرفيتهاي شكل گرفته طي دوران حيات آن در كنار توانمندي ارائه تئوري‎هاي جديد در قلمرو تامين اجتماعي، امروزه موجب تقويت جايگاه سازمان تامين اجتماعي در عرصه هاي جهاني نيز شده است، بگونه‎اي كه در حال حاضر به لحاظ جايگاه علمي و تجربي، آن را به عنوان عضو اصلي هيات رئيسه اتحاديه بين المللي تامين اجتماعي (ISSA) انتخاب مي‎نمايند.

گزارش از: مهديه خسروي
m-khosravi@ee.kntu.ac.ir