بنگاههاي برتر جهاني (18)
شركت فورد
(FORD MOTORS COMPANY)

مسعود بينش

mas_binesh@hotmail.com

تجربه تاسيس شركت فورد از آن دسته تجربياتي است كه از يك رؤياي بلند و همت والا پديد آمده است. ازهمين‌رو بود كه هنري فورد، مهندس جوان و نوآور و ايده پرداز و متفكر، چند سال قبل از اينكه شركت را با همت خويش تأسيس كند، اولين چهار چرخ را ساخت. اين فورد بود كه خودرو را براي استفاده تمامي انسانها عرضه كرد. مدل معروف T ركورد پرفروش‌ترين خودرو تاريخ خودروسازي را به خود اختصاص داده است. ايده‌پردازي، پشتكار، ذهن مهندسي در كنار بازاريابي مناسب، شركت فورد را به سردمدار بي بديل صنعت خودرو تبديل ساخت. تاثير صنعتي و اجتماعي حركت فورد بسيار بيش از ساخت و عرضه خودرو بود. او توانسته بود با استفاده از خط مونتاژ، به توليد انبوه خودرو دست يابد. فورد عملا ايده تقسيم كار تيلور و مديريت علمي او را در راه اندازي كارخانه به كار بست. او در بستر مناسب توليد انبوه خودرو، ايده استفاده از قطعات يكسان و استانداردهاي واحد ازسوي تأمين كنندگان را به اجرا درآورد. گرچه گذر بيش از يكصدسال از عمر شركت و حضور چند نسل از خانواده فورد و بروز تغييرات بسيار عظيم در صحنه جهاني و بويژه در عرصه صنعت خودرو باعث شده تا رقبايي چون جنرال موتورز و تويوتا، شركت فورد را پشت سر گذارند، اما ناب بودن ايده هاي اوليه هنري فورد و پيشتازي او در استفاده از خط توليد انبوه و استانداردهاي واحد براي قطعات خودرو، فضيلت تقدم و سبقت خود را در اين عرصه از دست نداده است.

تاريخچه
اولين خودرو جهان در شركت فورد توليد شد. گرچه اين شركت در سال 1903 يعني 104 سال پيش تأسيس شد، اما هفت سال پيش از آن، هنري فورد، بنيانگذار شركت، به عنوان يك مهندس جوان و خلاق، اولين وسيله نقليه چهار چرخ را ابداع كرده و ساخته بود. اين وسيله كه «چهارچرخ» (QUADRICYCLE) ناميده مي‌شد مانند يك قايق با فرماني رانده مي شد و بدون اينكه امكان برگشت به عقب داشته باشد با دو سرعت متفاوت حركت مي كرد. فورد جوان پنج سال پيش از آن، يعني در سال 1891 به عنوان يك مهندس درشركت اديسون در ديترويت كار مي‌كرد. دو سال بعد كه به جايگاه سرمهندسي ارتقا يافت آنقدر پول كافي به دست آورده بود تا به تكميل تجارب شخصي خود در زمينه موتورهاي احتراق داخلي بپردازد.
سال 1903 زماني كه هنري فورد با سرمايه 28000 دلار به همراه 11 سرمايه گذار توافق‌نامه همكاري با ايالت ميشيگان را گرفت شركت فورد تأسيس شد. كمتر از يك ماه بعد، اولين خودروي شركت در ديترويت به يك دكتر فروخته شد. مدلهاي توليدي خودرو شركت در ابتدا نام حروف الفبا انگليسي را داشت و تا 19 حرف توليد شد. پس از توليد خودروي مدل A ، در سال 1908 معروفترين و ماندگارترين مدل خودروي شركت، يعني مدل T به بازار آمد. اين خودرو سياه رنگ، ساده و ازنظر قيمت مناسب بود. يك سال بعد كه بيش از 000/10 دستگاه از اين مدل توليد شد قيمت خودرو از 825 به 360 دلار كاهش يافت. بهبود چشمگير در كارايي توليد بويژه نصب و به‌كارگيري اولين نوار نقاله خط مونتاژ در سال 1913 در شركت دليل اصلي اين امر بود. در سال 1914، تعداد كاركنان شركت 13000 نفر بود كه 300 هزار خودرو توليد مي شد. در آن زمان بقيه 299 خودروساز، با 66350 پرسنل تنها 280000 خودرو توليد مي كردند. در سال 1918 نيمي از خودروهاي آمريكا، مدل T فورد بود. سال 1922 شركت بيش از يك ميليون خودرو مدل T توليد كرد كه 56 درصد توليد خودرو جهان بود. اين مقدار در سالهاي بعد به سالانه دوميليون خودرو رسيد. در سال 1920، فورد در هر دقيقه يك خودرو توليد مي كرد. در فاصله 20 سال از توليد مدل T ، بيش از 15 ميليون دستگاه از آن به فروش رفت.
در سال 1919 فورد و پسرش ادسل كه قصد توسعه شركت را داشتند و با مقاومت سهامداران روبرو شده بودند، تمام سهام شركت را خريدند. درهمين سال، هنري فورد، رهبري شركت را به دست پسرش سپرد. يك سال بعد، شركت براي حمل مواد و قطعات به كارخانه و آمادگي براي توليد انبوه از راه‌آهن استفاده كرد. شركت در سال 1925، شركت موتور لينكلن را خريد و در دهه 1930 بخش مركوري براي مدلهاي خودرو با قيمت متوسط تأسيس شد.
ادسل برخلاف پدرش كه به مكانيك علاقه و تاكيد داشت، دوستدار طراحي بود. او اول بار در سال 1933 واحد طراحي را در شركت داير كرد كه حاصل كار آن طراحي‌هاي نوين خودرو بود. در سال 1943، ادسل كه از 1917 نايب رئيس و از 1919 رئيس شركت بود درگذشت. هنري فورد مجددا به صحنه اجرايي شركت برگشت و رهبري را به دست گرفت. پس از انتظام كارها، رهبري شركت به پسر ادسل و نوه بزرگ هنري فورد، هنري دوم رسيد. او تا سال 1979 قدرتمندانه در سمت مديرعاملي شركت فعال بود و هشت سال بعد كه به عنوان رئيس هيئت مديره عمل مي كرد درگذشت.
در اين مدت اولين شركت ليزينگ خودرو توسط فورد تأسيس شد. در سال 1988 فروش شركت به 3/5 ميليارد دلار رسيد كه تا آن زمان بالاترين سطح در شركتهاي خودروساز محسوب مي شد. پس از مرگ هنري فورد دوم، پسر برادرش بيل فورد رهبري شركت را دردست گرفت و باتوجه به تغييرات فضاي صنعت خودروسازي، شركت را در مسير جديد هدايت كرد. در سال 1998 فورد اولين شركت خودروسازي بود كه استاندارد زيست محيطي ISO 14001 را دريافت كرد. در سال 2001 حداقل 90 درصد از تأمين كنندگان فورد طرح اجراي اين استاندارد را در برنامه داشتند و اكنون تمامي تأمين‌كنندگان به دريافت اين گواهينامه نائل آمده اند.

ابداع خط توليد براي توليد انبوه
كاري كه هنري فورد انجام داد، استفاده از نوار نقاله براي خط توليد و دستيابي به توليد انبوه خودرو از اين طريق بود. درحقيقت به‌كارگيري همين خط توليد انبوه توسط فورد بود كه كاربرد عملي مديريت علمي تيلور را كه به محور تخصص‌گرايي و تقسيم كار استوار شده بود به نقطه اوج رساند.
گفته مي شود كه او ايده خط توليد را از مشاهداتي دركشتارگاه شيكاگو ياد گرفته بود.
نكته ديگري كه در كار فورد وجود داشت و محور تفكر او محسوب مي شد به‌وجود آوردن استاندارد واحد درتوليد قطعات خودرو ازطريق تأمين كنندگان مختلف بود. اين همان چيزي است كه امروزه نيز خودروسازان به آن تكيه و تأكيد مي كنند. فورد در بدو تأسيس تنها چهار تامين كننده داشت. با ورود خودروي مدل T و توليد انبوه آن، تعداد تأمين كنندگان به سرعت افزايش يافت و در دهه 1950 به 6000 رسيد. درآن زمان اصطلاح 6000 شريك براي ناميدن اين تأمين‌كنندگان ازسوي شركت به كار برده مي شد. گرچه روش توليد انبوه فورد با افزايش بهره‌وري منجر به دستيابي شركت به سودهاي كلان شد اما مهارتها و شايستگيهاي فردي از ميان رفت و به جاي آن توليد برپايه تقسيم بنديهاي دقيق و جزيي كار با حدومرز كاملا مشخص مطرح گرديد.
او معتقد بود كه افراد بايد همان كاري را انجام دهند كه براي آن استخدام شده اند. كارگران بايد بدون تفكر مشغول به يك كار ويژه تكراري شوند. بدين جهت از فورد به عنوان كسي ياد مي شود كه محيط كار را انسانيت‌زدايي (DE-HUMANIZE) كرد. البته آنچه هنري فورد با ماشين‌آلات انجام مي داد، نوه‌اش هنري فورد دوم با نيروي كار عمل مي‌كرد و بدين ترتيب به مرور زمان از خشكي و بيرحمي آن روش كاسته مي شد.

برندها
شركت خودروسازي فورد هشت برند اصلي در محصولات خود دارد: فورد، لينكلن، مركوري، جكوار، استون مارتين، مزدا، ولو، لندرور. ليست متنوع خودروهايي كه شركت در اين صدسال توليد كرده حجم يك كتاب را اشغال مي كند. اولين مدل خودروي شركت A و اولين مدلي كه به توليد انبوه رسيد T بود كه ابتدا تنها با رنگ مشكي توليد مي شد و سپس در رنگهاي ديگر نيز عرضه گرديد. مدل T فورد ركورد بيشترين توليد يك مدل خودرو در جهان را دارد و از مدل بيتل فولكس واگن نيز پيشي گرفته است.

چشم انداز
چشم‌انداز شركت فورد چنين است: خلق محصولات عالي كه به مشتري، سهامداران و جامعه فايده برساند.

اصول كسب و كار
اصول كسب و كار شركت كه بيان‌كننده ارزشها و فرهنگ سازماني فورد است در قالب موارد زير ارائه شده است:
1 – پاسخگويي: ما درستكار و گشوده خواهيم بود و بالاترين استانداردهاي درستي را در شركت پياده خواهيم كرد.
2 – ارتباطات: ما با هر جامعه اي در سراسر دنيا كه در آنجا كار مي كنيم به احترام و تعامل رفتار خواهيم كرد.
3 – محيط زيست: به محيط زيست احترام خواهيم گذاشت و از آن براي نسلهاي بعد حفاظت خواهيم كرد.
4 – سلامت اقتصادي: تصميمات خود را باتوجه به امنيت اقتصادي درازمدت شركت خواهيم گرفت و ارزشهاي پايدار براي سهامداران خلق خواهيم كرد.
5 – محصولات و مشتريان: ما با تكيه بر رضايت و وفاداري مشتريان، محصولات و خدمات عالي ارائه خواهيم داد.
6 – كيفيت روابط: ما با سرمايه گذاران، مشتريان، فروشندگان، كاركنان، شركاي كسب و كار (تأمين‌كنندگان) و جامعه، برمبناي اعتماد و نفع متقابل عمل خواهيم نمود.
7 – ايمني: ما از امنيت و سلامت كساني كه محصولات ما را توليد مي كنند، توزيع مي كنند يا استفاده مي كنند حفاظت مي كنيم.

تحقيق و توسعه
شركت فورد از دهه 1960 براي توسعه خودروهايي كه نسبت به موتورهاي سنتي آلودگي كمتري ايجاد مي كنند سرمايه گذاري و تحقيق كرده است. اكنون فورد يكي از پيشگامان توليدكننده خودروهايي است كه با انتشار كمترين آلودگي، استانداردهاي مختلف زيست محيطي را پاسخ مي دهند.
خودروهاي هيبريدي شركت با موتور برقي چهارسيلندر درهمين حوزه عرضه شده است. شركت درزمينه عرضه خودروهايي كه از هيدروژن به عنوان نيروي محركه استفاده مي كنند و آب تنها خروجي آنهاست نيز كار كرده است. دراين موارد از پيلهاي سوختي استفاده مي شود. نخستين خودرو شركت با سوخت هيدروژني در سال 2002 عرضه گرديد. شركت در زمينه فناوري بيوديزل و ديزلهاي تميز نيز درحال تحقيق است. به‌كارگيري اتانول به عنوان يك سوخت تميز نيز در دستور كار قرار دارد. اتانول سوخت تجديد شونده اي است كه از ذرت يا ساير دانه هاي روغني گرفته مي شود و به ميزان 85 درصد با گازوئيل مخلوط مي شود. از 1996 تاكنون، بيش از 6/1 ميليون دستگاه خودرو كه با سوخت اتانول كار مي كند توسط شركت فروخته شده است.

كاركنان
تعداد كاركنان شركت در سال 2006، 283000 نفر بوده است كه در 108 كارخانه شركت در سراسر جهان به كار مشغول هستند. از اين تعداد 128 ميليون نفر در آمريكاي شمالي كار مي كنند و به ترتيب در آمريكاي جنوبي، اروپا و آسيا، 13، 66 و 18 ميليون نفر فعال هستند.

فروش
شركت فورد با فروش 177 ميليارد دلاري در سال 2006، از لحاظ درآمد به عنوان چهارمين خودروساز جهاني بعداز جنرال موتورز، دايملر و تويوتا قرارگرفت. بدين ترتيب رتبه نهم برترين شركتهاي دنيا به فورد اختصاص يافت. ميزان توليد خودرو در اين سال در شركت 000/597/6 بوده است كه نيمي از آن در آمريكاي شمالي توليد شده است.

بنيانگذار
هنري فورد (1947 – 1863) در سال 1903 شركت فورد را تأسيس كرد. هنگامي كه در سال 1899 او شغل خود را درشركت اديسون ترك كرد و تمام سرمايه اش را در كسب تجربه توليد خودرو گذاشت، همگان او را نادان خواندند. البته او يك انسان خود ساخته بود. از روزي كه در مزرعه رشد كرد و براي گذران زندگي به تعمير ساعت پرداخت، همواره مستقل بود. هنري فورد شيوه استفاده از خط توليد و رسيدن به توليد انبوه را به دنيا ارائه داد. او به طراحي و ساخت قطعات همسان و هم‌شكل در خودرو همت گماشت و اولين استانداردها را در اين زمينه تدوين و عرضه كرد. او پيش از آنكه در ساخت و ساز صنعتي نابغه باشد در بازاريابي نابغه بود. فورد به خوبي دريافته بود كه بازار خاصي براي خودرو بين طبقه متوسط جامعه وجود دارد. فورد انسان سخت‌كوش و متفكري بود. او بر اين باور بود كه همه چيز در كسب و كار موفق با تفكر شروع مي شود و با تفكر توسعه و تحول مي يابد. بهبود ناشي از تفكر، باعث افزايش موفقيت است. او تاكيد داشت كه وقتي اين راه را شروع كردم، يك ايده داشتم و دائما راجع به آن فكر مي كردم. اگر فكر كنيد و كار را با تفكر همراه سازيد موفقيت شما حتمي است. هنري فورد عامل بزرگ موفقيت را دريافتن نيازهاي اجتماع و فهم طبيعت آدمي مي دانست.
او مي‌گفت: بهترين راه درك طبيعت آدمي، دوست بودن با مردم است. اگر كسي چنين ايده اي در كسب وكار داشت نبايد نگران كسب سود باشد. سود خواه‌ناخواه عايد مي شود. كسب‌وكاري كه فقط پول مي سازد و نه هيچ چيز ديگر، كسب‌وكار ضعيفي است.
فورد شكست در كسب‌وكار و زندگي را فرصتي براي شروع مجدد فعاليت اما با هوشمندي بيشتر مي دانست. او مي گفت: تلاش انسان براي اينكه كاري را متفاوت انجام دهد انتقاداتي رامتوجه او مي كند.
انتقاد بهترين معلم در جهان است. من هرچه ياد گرفته ام از انتقاد بوده است. انتقاد درست مانند علف هرز است كه براي رشد بسيار ارزشمند است. سالها كشاورزان فكر مي كردند علف هرز مضر است و وقت و پول براي كندن آن مي گذاشتند اما امروز ثابت شده كه علف هرز براي رشد خاك لازم است.

مديرعامل
از سپتامبر2006، آلن مولالي به سمت مديرعامل شركت برگزيده شده است. او رئيس شركت بوئينگ و مديرعامل هواپيماهاي تجاري بوئينگ بود كه از 1969 در آن شركت خدمت مي كرد. شايد به كارگرفتن او در اين سمت به دليل تجارب ذي‌قيمت او در ارتقا شركت بوئينگ و استفاده از آن براي حل بحرانهاي پيش روي شركت در فضاي كاملا رقابتي است. بدين جهت است كه شركت فورد، در هيئت مديره خود از يورمااوليلا مديرعامل قبلي شركت موفق نوكيا نيز استفاده كرده است. بيل فورد مديرعامل قبلي شركت نيز در سمت رئيس هيئت مديره عمل مي كند. او از خانواده فورد و افراد تاثيرگذار در شركت محسوب مي شود. بيل فورد مي گويد: شركت ما بر ارزشها بنا نهاده شده است. ارزشها به ما كمك كرده است تا بدين جايگاه برسيم و به ما كمك خواهدكرد تا آينده پايداري به دست آوريم. ما اصول كسب و كار 100 سال بعد خود را تنظيم كرده ايم. اين اصول، استانداردهايي را پي مي‌ريزد كه به نظر من براي بقاي هر شركتي در قرن بيست ويكم الزامي است. آنها مشخص مي كنند كه ما چگونه ارزش درازمدت براي سهامداران خود مي آفرينيم.

منابع:
1 – www.ford.com
2 – www.fortune.com
3 – P.KRASS, "THE BOOK OF ENTEREPRENEUR'S WISDOM", JOHN WILEY, 1999, PP 244-251.