گزارش هاي داخلي

نقش بازيهاي آموزشي پنج‌دقيقه‌اي در يادگيري

انسانها، چه در جايگاه فردي و چه در جايگاه سازماني، براي نيل به تعالي، نيازمند آموزش هستند. در اين ميان، ابزارهاي سنتي آموزش مانند كلاس درس، رابطه شاگرد و استادي و كتاب و جزوه همچنان در راس توجهات قرار دارد. هر چند در سالهاي اخير، با وارد شدن ابزارهاي جديد رسانه‌اي مانند شبكه‌هاي آموزشي يا آموزش از راه دور در بستر فضاي الكترونيكي، فضاهاي سنتي آموزش متحول شده است، اما همچنان رويكردهاي سنتي برتري خاص خود را حفظ كرده‌اند.
اما بي‌ترديد روش آموزش مخزني، در كنار مزايايش كه منجر به فراگيري اين شيوه شده است، با نقطه‌ضعف‌هاي اساسي روبروست. از جمله اينكه تحقيقات نشان داده است كه حداكثر زمان بهينه يادگيري در كلاسهاي آموزشي تنها بين 20-45دقيقه است و پس از آن ميزان يادگيري افراد به شدت روبه كاهش مي‌گذارد. از سوي ديگر روش آموزش مخزني به دليل اينكه داراي چارچوب‌هاي مشخص است و در اين چارچوب مشخص به همگان ارائه مي‌شود، كمترين ميزان خلاقيت را در درون خود به همراه دارد و البته همگان به اين امر مستحضريم كه امروز با پاك كردن عامل خلاقيت، طي كردن مسير رشد بسيار مشكل مي‌شود.
شيوه آموزش مخزني، بر پايه رابطه شاگرد و استاد، هر چند به نماد غالب آموزش تبديل شده است، اما در كنار آن ساير شيوه‌هاي آموزشي نيز وجود دارند كه مي‌توانند آموزش را توام با خلاقيت بيشتري به مخاطبان ارائه كنند. هر يك از ما، بسياري از آموخته‌هاي‌مان، آنچه كه در اذهان و اعماق وجودمان ثبت و ضبط شده است، ناشي از دوران كودكي‌مان بوده است و شايد بازيهايي كه در آن دوران انجام داده‌ايد، آثار آن هنوز در روحيات و نحوه زندگي ما برجاست.
برهمين اساس، استفاده از بازيهاي آمــوزشي، امروز بيش از گذشته مدنظر قـــرار گرفته است. اين دوره‌هاي آمـــوزشي در قالب كارگاه‌هاي آموزشي برگزار مي‌شــود و فضايي را فراهم مي‌آورد كه مخاطبان آموزشي مي‌توانند با مشاركت در آن علاوه بر محك زدن مهارتهاي خود و آموزش درسهاي جديد، درسهاي مشاركت با سايرين را نيز بياموزند.
كارگاه «نقش بازيهاي آموزشي در پنج‌دقيقه در يادگيري» از موضوعات جديدي است كه توسط دكتر قاسم انصاري رناني از اعضاي هيئت‌علمي دانشگاه علامه‌طباطبايي مورد نظر قرار گرفته است و بناست كه اين كارگاه آموزشي به مدت دو روز ويژه اعضاي هيئت‌علمي دانشگاه‌هاي تهران در دانشگاه علامه‌طباطبايي برگزار شود. وي در گفتگويي اختصاصي با ماهنامه تدبير در ارتباط با اين كارگاه گفت: مدت بيست است كه روي موضوع بازيهاي آموزشي متمركز بوده‌ام و در اين دو سال اخير به صورت خاص روي «نقش بازيهاي آموزشي در يادگيري و آموزش» كاركرده‌ام. از سوي ديگر در همه اين سالها متوجه شده‌ام كه كلاسهاي آموزشي از انعطاف لازم برخوردار نيستند و مخاطبان را خسته مي‌كند.
عضو هيئت‌علمي دانشگاه علامه در همين ارتباط گفت: برخي از معلمان يا استادان براي ارضاي حس مسئوليت خودشان فكر مي‌كنند كه تمام وقت‌شان را بايد صرف تدريس كنند و همين امر منجر به خستگي دانشجويان و دانش‌طلبان مي‌شود.
وي در پاسخ به سوالي مبني بر اينكه از چه زماني ايده بازي‌هاي آموزشي در ذهن شما شكل گرفته است، گفت: از دوره تحصيلم در آمريكا متوجه شدم كه مي‌توان از شيوه‌هاي ديگري براي باطراوت كردن و ايجاد خلاقيت در كلاس درس بهره گرفت، از دو سال پيش هم تلاش كردم كه اين كار را به شكل آكادميك دربياورم و همواره بر اين اعتقاد بوده‌ام كه ارائه مطالب آموزشي در قالب بازيهاي آموزشي مي‌تواند از عمق و اعتبار بيشتري برخوردار باشد و اين كارگاه آموزشي در واقع،‌ محك و آزموني براي اين ايده است تا در بين اعضاي هيئت‌علمي دانشگاههاي تهران، به اين نتيجه برسيم كه عمق يادگيري اين بازيها تا چه حد است.
انصاري رناني در پاسخ به سوال ديگري، مبني بر تاكيد بر بازيهاي آموزشي پنج‌دقيقه‌اي به ماهنامه تدبير گفت: پيش از اين موضوع بازيهاي آموزشي با شيوه‌هاي مختلف موردتوجه بوده است، به عنوان نمونه آمريكايي‌ها از بازيهاي آموزشي خيلي استفاده مي‌كنند، اما اين بازيها گاهي اوقات يك ترم، يا چندين ساعت زمان مي‌طلبد كه همين امر از اثربخشي اين شيوه آموزشي مي‌كاهد؛ براي رفع اين نقيصه در اين كارگاه آموزشي ما تنها 5دقيقه به هر بازي آموزشي اختصاص مي‌دهيم و به اين ترتيب مي‌توانيم در زمان محدودتري مفاهيم موردنظرمان را به مخاطبان‌مان ارائه كنيم.

در پرسش ديگري از استاد رناني، در ارتباط با مفاهيم قابل‌انتقال به وسيله اين بازيها پرسش كرديم، وي در پاسخ گفت: بازيهاي آموزشي در تمام رشته‌ها جايگاه خاص خود را دارد و در بيشتر رشته‌ها قابل استفاده است؛ اما در اين كارگاه‌ها بر مفاهيم مرتبط با حوزه‌هاي مديريت، اقتصاد، جامعه‌شناسي و.... متمركز مي‌شويم، اما اين بازيها در رشته‌هايي مانند پزشكي و مهندسي نيز مي‌تواند آثار بسيار خوبي برجاي بگذارد.
وي در همين ارتباط ادامه داد: من اين بازيها را روي افراد مختلف جامعه از جمله دانشجويان، كارمندان دانشگاه و حتي افراد كم سواد، كارگران و خدمه آزمايش كرده‌ام و نتايج بسيار مثبتي دريافت كرده‌ام، از جمله اينكه اين بازيها منجر به خلاقيت، اعتمادبه نفس، افزايش اثربخشي و برون‌گرايي و مشاركت بيشتر افراد شده است. مدلي را هم براي افراد تحصيلكرده يا ساير گروههاي اجتماعي طراحي كرده‌ام كه هر يك از آنها نتايج مختلفي مي‌تواند در پي داشته باشد. چوب، طناب، كبريت، كاغذ، استفاده از معما، فيلم و... از جمله ابزارهايي است كه در اين كارگاه آموزشي موردتوجه قرار مي‌گيرد.
عضو هيئت‌علمي دانشگاه علامه طباطبايي در پاسخ به سوال ديگري مبني بر قابليت‌هاي بازيهاي آموزشي پنج‌دقيقه‌اي گفت: بازيهاي مديريتي در پنج دقيقه، ابزاري ساده براي درك مفاهيمي پيجيده با صرف هزينه و وقت بسيار كم محسوب مي‌شود.
وي در پايان درباره نتايج احتمالي اين كارگاه گفت: من دوازده نتيجه براي اين كارگاه مي‌توانم برشمرم. اين نتايج عبارتند از:
-1 استفاده از بازي به عنوان يك شيوه ساده آموزش در حوزه شبيه سازي
-2 يادگيري در سطح دانش، فهميدن و به كار بستن
-3 يادگيري همراه با عمل كردن
-4 انتقال سريع مفهوم در برخي از مفاهيم پيچيده
-5 ماندگاري مفاهيم انتقال‌يافته به دليل استفاده از «عمل‌كردن» و «ديدن» در كنار «شنيدن»
-6 قابليت انتقال مفاهيم در مجموعه‌هاي همگن و غيرهمگن
-7 يادگيري و مهارت‌آموزي «بازي» و «بازي‌كردن»
-8 زمينه‌سازي وتمرين خلاقيت و نوآوري با صرف هزينه و وقت كم
-9 ايجاد نشاط و رفع خستگي همراه با آموزش
-10 جلب توجه حضار در فضاي آموزشي وغيرآموزشي
-11 رفع نياز مطرح شدن براي افراد درگير با بازيها
-12 ايجاد احساس خوب در خود وديگران و آمادگي براي يادگيري بهتر و بيشتر.
در هر صورت، بازيهاي آموزشي امروزه در كنار ساير شيوه‌هاي آموزشي، مي‌تواند ضمن تقويت خلاقيت افراد، مباني مشاركت و مشاركت‌پذيري را نيز به مخاطبان منتقل كند. برگزاري كارگاه آموزشي مستقل در اين زمينه گام مثبتي در اين مسير براي نهادينه كردن جايگاه اين شيوه آموزشي تلقي مي‌شود، اميدواريم كه ساير نهادهاي آموزشي با حمايت و تقويت اين شيوه‌هاي آموزشي به گسترش كاربرد اين بازي‌ها كمك كنند.
در شماره آينده ماهنامه تدبير، گزارشي از اين كارگاه و نتايج حاصل از آن تقديم خوانندگان محترم مي‌كنيم.

_ مريم چهاربالش
Maryam_chaharbalesh@yahoo.com