کتابخانه‌هاي تخصصي و بهره وري در سازمانهاي مادر

سارا امامي

با نگاهي اجمالي به کتابخانه هاي تخصصي در سازمانهاي مادر مي توان به حضور كمرنگاين واحدها در سازمانهاي مادر و تأثير ناچيز آنها در بهره وري پي برداز جمله عوامل مؤثر در اين امر،مي توان به عدم خود باوري کتابداران و نپرداختن به جنبه هاي بازاريابي در اين زمينهاشاره كرد کتابداران موفق با تکيه بر مهارتهاي تجاري و آشنايي با حوزه مديريت دانش مي توانند اثربخشي واحدشان را در بهره وري آشکار سازند.
شرا (فيلسوف و نظريه‌پرداز آمريكايي) قرن 20 را قرن کتابخانه هاي تخصصي ناميده است و در متون کتابداري نيز تعاريف زيادي از کتابخانه هاي تخصصي ارائه شده است اما شکل گيري کتابخانه‌هاي تخصصي در سازمانها براساس اهداف و عملکرد سازمان مادر به وجود مي آيد و طبق تعريف انجمن کتابخانه‌هاي تخصصي‌: مکاني است که در آن اطلاعات به روشي که بيشترين سودمندي را داشته باشند ارزيابي، تجزيه ،سازماندهي و ارائه مي‌شوند. در فرهنگ اصطلاح نامه کتابداري ، کتابخانه تخصصي چنين تعريف شده است: واحدي از يک سازمان که هدف آن فراهم ساختن اطلاعات خاص براي پيشرفت کارسازمان يا براي گروه محدودي است" . از آنجايي که هدف اصلي کتابخانه هاي تخصصي حمايت ازاهداف و برنامه هاي سازمان مادر است، به همين دليل کتابداران بايد نيازهاي جاري و آتي سازمان مادر را بخوبي بفهمند که اين مستلزم درک عملکرد هر بخش در سازمان و ارتباط بين آنهاست.

كتابخانه ها و بهره وري
آنچه از آمار و شواهد بر مي آيد بيانگر نقش منفعل کتابخانه هاي تخصصي در سازمانهاي مادر بوده است حتي آن دسته از کتابخانه هاي به ظاهر موفق که به منابع نيروي انساني متخصص و فناوري جديد مجهز هستند نيز قادر به تثبيت نقش خود در افزايش بهره وري در سازمان متبوع خود نبوده اند. شايد به جرئت بتوان گفت يکي از دلايل عدم موفقيت کتابداران نداشتن خودباوري و اعتماد به نفس لازم در برابر کارشناسان ديگر بخشهاي سازمان است . کتابداران کتابخانه هاي تخصصي پذيرفته اند که در افزايش سودرساني و بهره وري يا کاهش موفقيت سازمان بي‌تاثير هستند، بنابراين نه در طلب پاداشي هستند و نه انتظار مجازاتي را دارند و تنها به نقش خود در مديريت و ارائه اطلاعات بسنده کرده اند؛ حال آنکه کتابخانه و مرکز اطلاع رساني يکي از مؤثرترين واحد هاي سازماني در افزايش بهره وري است.
چنانچه کتابخانه و مرکز اطلاع رساني موفق عمل کند در افزايش مهارتهاي تحقيقي سازمان خود موفق بوده است و اين مهارتهاي تحقيقي در بستر زمان تکامل مي يابند و پس از طي مرحله بلوغ به حدي مي رسند که فرد از مجموع يافته‌هاي خود به نظرات جديد و مهندسيهاي دوباره مي‌رسد در اين مهارتها با گذشت زمان زوائد حذف و مطالب ناب، آشکار و برجسته مي شود. تحقيقات در جهان امروز ديگر يک ژست يا يک شعار نيست بلکه زيربناي توسعه در همه امور است.اما آنچه يكي ديگر از عواملي كه باعث نقش کمرنگ کتابخانه در تأثير بر بهره وري در سازمانها مي‌شود، عدم تبليغات مناسب و بازاريابي در جلب مشتري بوده است. امروزه کتابداران بايستي از چارچوب محافظه کارانه پيشين به درآيند و ريسک پذير باشند و بپذيرند نقطه قوت کتابخانه در سودرساني به مشتري است كه در مجموع سود اقتصادي سازمان را سبب مي شود و آشكار کردن اين نقش در سازمان ممکن نخواهد بود، مگر با تکيه بر مهارتهاي بازاريابي در کتابداران‌. کلمه مشتـــري که به پرداخت وجه براي يک کالا يا يک خدمت دلالت دارد بازتاب بهــتري است از آنچه واقعأ بين کتابخانه و افــراد يک سازمان مي گذرد با اين کلمه‌، اسطوره کتابخانه رايگان باطل مي شود و به اين ترتيب استعاره دقيق تري براي خدمت جايگزين مي شود اما مبلغي را که کتابخانه‌ها در ازاي سودي که به مشتري مي رسانند، دريافت مي کنند، صرفأ دريافت وجه مادي نيست، بلکه همان وابسته کردن مشتري به كتابخانه است نيازمند کردن مشتري و ايجاد وابستگي عميق مشتري به بخش خود همان سودي است که کتابدار در انتظار آن است.

نقش مديريت دانش در کتابخانه ها
متخصصان کتابداري پيش از اين ازتوانايي تئوري و عملي لازم براي مديريت اطلاعات که از جمله عناصر مديريت دانش است، برخوردار شده اند با اين وجود، موقعيتهايي نيز براي اين متخصصان وجود دارد که مهارتهايشان را به طريقي مبتکرانه همراه با قوه تخيل به کار گيرند تا بر تدابير اطلاعاتي در سطح هيئت مديره و تصميم گيريهاي سازمان تأثيرگذار باشند.
تجهيز کتابداران به مهارتهاي تجاري نيز از جمله نيازمنديهايي است که در مطالعات اخير به طور مؤکد توصيه شده است. کتابداران بايد نه تنها به مديريت اطلاعات بيروني بلکه به اطلاعات توليد شده در درون سازمان که خود ممکن است 80 تا 90 درصد اطلاعات مورد استفاده در سازمان را شکل دهد نيز بپردازند .
مديريت دانش خودباوري را در کتابداران افزايش مي دهد و جايگاه بالايي براي كتابداران به عنوان رکن اساسي در چرخه تجاري سازمانها و کمک به حفظ بقاي آنها در فضاهاي رقابتي به وجود مي‌آورد.

پيشنهادها
کتابداران کتابخانه هاي تخصصي بايد خود را به عنوان يک کـــارشناس اثرگذار همـانند کارشناسان بخشهاي ديگر سازمان بـــاور داشته باشند و در جهت تقويت خودباوري حرفه اي تلاش کنند.
افراد نبايد استفاده از خدمات کتابخانه را رايگان تصور کنند و درمقابل، كتابداران بايددرجهت دريافت سود به استفاده کنندگان خود نگاهي مشتري گرايانه داشته باشند تا انگيزه هاي حرفه اي شان معنا يابد وآن را در جهت هدف اصلي ارتقا بخشند.کتابداران براي تثبيت نقش واحد خود در سودرساني سازمان مادر بايد به مهارتهاي بازاريابي مجهز شوند تا بلکه مشتريان بيشتري جذب کنند و وابستگي آنان را بيش از پيش به واحد خود آشکار سازند.