هشدار در مورد
روند توليد مقاله‌هاي علمي در ايران

سالهاست كه مطابق ضوابط وزارت علوم، چاپ مقاله در يكي از نشريات معتبر داخلي يا خارجي به عنوان يكي از عوامل تاثيرگذار بر نمره پايان‌نامه‌هاي دوره كارشناسي ارشد و رساله دكترا و نيز قبولي در مصاحبه‌هاي آزمون دكترا محسوب مي شود. همچنين براساس يك سنت ديرين، ارتقاي اعضاي هيئت علمي دانشگاهها، منوط به كسب امتيازات لازم جهت ارتقاست كه در اين ميان، چاپ مقاله در مجلات معتبر، امتياز ويژه و به اصطلاح «وتو كننده» دارد. اين حركت كه نوعي الگوبرداري از دانشگاههاي معتبر جهاني به حساب مي آيد و بدون توجه به پايه‌ها و زيرساختهاي لازم براي اجراي چنين راهبردي در كشور صورت مي گيرد، در ابتدا بسيار مورداستقبال واقع شد و افقهاي روشني، پيش روي پهنه دانش‌آفريني در كشور گشود. اما همچون هر پديده چندوجهي ديگري، كه بيشتر وجه تهديدآميز خود را به ما مي نماياند – يا بهتر بگوييم، با عملكرد خود، فرصتها را هدر مي دهيم – اين پديده نيز به چنين سرنوشتي دچار شد و امروز جامعه علمي كشور دچار آفتي به نام سرقت ادبي (Plagiarizing) درگونه هاي مختلف است.
هرچند متوليان دانش در كشور، در سالهاي اخير، بارها از آمار افتخارآميز رشد توليد علم در كشور و ارتقاي جايگاه علمي ايران درجهان سخن گفته اند، اما چشم بستن بر واقعيتها و تنها ديدن روي مطلوب پديده‌هايي كه در روي ديگر آنها حقايقي تأمل و تاسف برانگيز رو مي نماياند، راهي به خطاست كه چشم‌انداز روشني ندارد.
بديهي است توليد علم به صورت مجرد، ارزش افزوده چنداني ندارد، بلكه زماني ارزشمند است كه اين علم به فناوري تبديل شود و به صورت نظام‌مند در حوزه كاربرد، كارايي خود را نشان دهد، ثروت‌آفريني كند و درنهايت محرك موتور توسعه كشور شود. صرف‌نظر از اين نكته، آمار جهاني حاكي از نرخ بالاي سرقتهاي ادبي درميان جامعه پژوهشگران ايران است؛ چه با نگاه به آماري كه از سوي نشريه معتبر «نيچر» منتشر شد، مي توان دريافت كه نام مقالات ايراني در بالاي فهرست سرقتهاي ادبي در نمايه هاي ISI جاي گرفته است كه اين زنگ خطري براي توليد و توسعه علم در كشور است. درجايي كه مقالات علمي – پژوهشي منتشر شده در مجله هاي ISI از اين آفتها مصون نمانده‌اند، گونه علمي – ترويجي مقالات، به دليل ماهيت ويژه آنها، بسي بيشتر درمعرض خطر هستند.
تدبير به عنوان يكي از پرپيشينه‌ترين مجلات مديريتي كشور، از ابتداي تأسيس تاكنون، نسبت به اعتبارسنجي مقالات رسيده كه به تائيد هيئت علمي مجله مي رسند، بسيار حساس بوده است، اما در يك سال اخير، با شدت گرفتن اين موج، تحت تاثير دسترسي آسان به درياي جوشان اطلاعات در اينترنت – كه بهره گيري از آن به فرهنگ سازي نياز دارد – اعتبارسنجي مقالات را به صورت سيستماتيك در دستور كار قرار داده و در اين مدت، تمام مقاله هاي دريافتي را پس از تائيد توسط هيئت علمي مجله از لحاظ اعتبار محتوا و منابع، مجددا بررسي مي كند. در اين رهگذر، موارد بسياري از سرقت ادبي كشف شده است كه در شماره بعد به گونه‌شناسي اين آفت مي پردازيم؛چرا كه اگر وضعيت موجود با بي‌توجهي دستگاههاي مسئول، ادامه يابد برخلاف تبليغات رايج، مي تواند تنها به رواج روند «تقلب علمي» منجر شود و جايگاه ما را در توليد علم جهاني تنزل دهد. يك پيشنهاد مي تواند اين باشد كه كميسيون نشريات تخصصي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري، يك گروه ويژه ديده‌باني (مونيتورينگ) تشكيل دهد و ردپاي مقاله‌هاي چاپ شده در مجله‌هاي ISI، علمي – پژوهشي و علمي – ترويجي را در سايت‌ها و بانك‌هاي تخصصي علمي دنبال كند تا با ادبيات ترجمه، جايگاه علمي ايران در سطح بين‌المللي آسيب نبيند. در اين‌باره باز هم با شما سخن خواهيم گفت.