نشست‌هاي فصلي فارغ‌التحصيلان و دانشجويان رشته فناوري اطلاعات سازمان مديريت صنعتي، از جمله جمع‌هاي تخصصي است كه همواره آخرين اطلاعات اين حوزه را مورد كنكاش قرار مي‌دهد. نشست فصل پيشين كه با محوريت «تجارت الكترونيك» برگزار شد، نكات جديدي داشت كه مي‌تواند براي خوانندگان ماهنامه تدبير مفيد باشد. در ادامه، گزارش اين نشست تقديم خوانندگان مي‌شود.

تولد غول‌هاي اينترنتي
اين جلسه با سخنان مجري و يادآوري نكاتي چند براي شركت كنندگان آغاز شد: به نوشته روزنامه وال‌استريت‌ژورنال، 43 سال طول كشيد تا شركت جنرال الكتريك حدود 3/7 ميليارد دلار ارزش پيداكند. درحالي‌كه اين اتفاق براي شركت نت اسكيپ درمدت يك‌شب به‌وقوع پيوست_ اما واقعيت اين‌است‌كه، شركتهايي نظير نت اسكيپ زياد نيستند و شركتهايي چون: ياهو و گوگل كه ازچنين ارزشهايي برخوردارند، بسيار كم‌شمارند. اين بدان معناست كه، كساني‌كه وارد دنياي اينترنت مي‌شوند نخست بايد زبان، ادبيات و فرهنگ آن را بشناسند وبعد وارد آن شوند. شايد به‌همين علت است كه درميان شركتهاي ايراني كمتر شركتي را سراغ داريم كه دردنياي اينترنت چنين موفقيتي به‌دست آورده‌باشد.
سپس آقاي سوادكوهي به عنوان سخنران نخست گفت: نخستين پرسشي كه مطرح مي‌شود وشما به آن پاسخ مي‌دهيد اين است كه آيا تجارت الكترونيكي، فناوري، ابزار، يا يك استراتژي است؟ بحث بعدي اين‌است‌كه باتوجه به انقلابي كه فناوري اطلاعات هم‌اكنون در تجارت الكترونيك ايجاد كرده است، وضعيت آن در دنياي كنوني چگونه است؟ در پاسخ به اين سوال بايد گفت: درميان كشورهايي چون آمريكا، هنگ‌كنگ، سوئد، استراليا، دانمارك، هلند، انگلستان، سوئيس، اتريش ..... و ايران، رتبه ما در تجارت الكترونيك هفتادم است.
سوادكوهي سپس با اشاره به آمارهاي موجود شرايط كنوني جهان را مورد تجزيه و تحليل قرار داد و گفت: حجم تجارت الكترونيك درجهان درسال 2003 رقم 9/3 تريليون دلار بوده است كه درسال 2008 به رقم 8/19 تريليون دلار رسيده‌است. كه رشد سالانه‌اي حدود 38 درصد را نشان مي‌دهد. سهم مناطق مختلف جهان از تجارت الكترونيك طبق آمار ارائه‌شده به قرار آمريكاي شمالي حدود 44درصد ، اروپاي غربي 20درصد ، آسيا و اقيانوسيه 19درصد ، آمريكاي لاتين 10درصد وساير نقاط جهان حدود 7درصد مي‌باشد.
سوادكوهي با اشاره به وضعيت ايران در اين عرصه گفت:‌ شروع تجارت الكترونيك درايران را مي‌توانيم درسال 1376 درنظربگيريم كه با فروش كارت‌هاي اعتباري و برقراري توان خريد توسط آنها آغاز شد. تعداد كارت‌هاي فعال در شبكه شتاب دركشور درسال 1386 حدود 13/5 ميليون كارت بوده كه تعداد دستگاه‌هاي اين شبكه 68500 دستگاه اعلام شده است. حجم خريد اينترنتي درايران، درسال 1384، حدود پانصد ميليون تومان، درسال 1385 حدود 10 ميليارد تومان و درسال 1386 حدود يكصدميليارد تومان بوده است.
موضوع زيرساخت‌هاي لازم براي تجارت الكترونيك نيز از نگاه سخنران دور نماند و وي در اين ارتباط تصريح كرد: كشوري براي تجارت الكترونيك مناسب است كه داراي تجارت آزاد، صنعت قانون‌مند، سهولت در صادرات، هماهنگ‌با استانداردهاي دولتي و جهاني باشد. اين تعريفي است كه Apec براي تجارت الكترونيك ارائه‌كرده‌است كه اين معيارها را مي‌توان اين گونه برشمرد:
1. ارتباطات و زيرساخت‌هاي تكنولوژيك
2. محيط تجاري و قوانين
3. محيط اجتماعي و فرهنگي
4. محيط قانوني
5. سياستها و چشم‌اندازهاي دولت
6. پذيرش مشتريان بنگاهها.
دكتر فيروزه قنات‌آبادي ديگر سخنران اين نشست بود. وي سخنان خود را اين‌چنين آغاز كرد: صحبت بنده درباره قطب‌هاي مجازي يا بازارهاي بدون پول است و سعي مي‌كنم درباره آنهايي كه دراين نوع بازارها كار مي‌كنند، چگونگي روابط آن‌ها با يكديگر، نحوه شكل‌گيري اين روابط، امكانات و چگونگي بهره‌گيري هرچه بهتر از اين روابط سخن بگويم.
وي در ادامه با اشاره به اهميت تجارت الكترونيك در دنياي امروز گفت: تجارت‌الكترونيك با تحولاتي كه دربازارهاي بين‌المللي ايجادكرده به مقوله مهمي تبديل‌شده است. بي‌شك رفتار فعالان اين بازار درموضوع كسب‌وكار، تأثير شگرفي مي‌گذارد و دراين فضا شكل مي‌گيرد.
قنات‌آبادي به موضوع نقش اينترنت در تجارت الكترونيك اشاره كرد و گفت: افزايش تعداد كاربران اينترنت باعث جدي‌شدن دگرگوني‌هايي شده است كه بازارهاي مجازي به‌وجودآورده‌اند كه اين تحولات ريشه در ساختار اين بازار مجازي دارد.
سخنران ادامه داد: مهمترين ويژگي اين بازار، غناي اطلاعاتي و امكان دسترسي ساده و سريع به آن است. آنچه كه در بازارهاي واقعي برتري محسوب‌مي‌شده، داشتن اطلاعات بيشتر است كه اين امر دربازارهاي مجازي اين برتري رنگ باخته و ارزش خودرا ازدست داده است. چون همه وبه آساني به اين اطلاعات دسترسي دارند، بنابراين يكي‌از اين پايه‌هاي قدرت را سست كرده‌ايم وبايد به‌دنبال ركن ديگري بگرديم تا جاي آن بگذاريم.
عضو هيئت‌علمي سازمان مديريت صنعتي در ارتباط با ساير ويژگيهاي بازار الكترونيكي نيز چنين گفت: يكي ديگر از ويژگي‌هاي اين بازارها تعداد بازيگران آن است. دربازارهاي واقعي تعداد محدودي مشتري، فروشنده و كالا خواهيديافت، درحالي‌كه دربازارهاي مجازي اين نسبت آن‌چنان زياد است كه به بي‌نهايت ميل مي‌كند. تعداد بي‌شماري مشتري، فروشنده و بازارياب و .... دراين بازارها مشغول به‌كار هستند. پس ما دربازاري هستيم كه هيچكدام از عواملي را كه دربازارهاي واقعي عامل قدرت هستند، وجودندارد.

وي با اشاره به شكل‌گيري مفاهيم جديد در عرصه كسب و كار افزود: براثر نفوذ IT درزندگي روزمره و كسب‌وكار، ما با مفاهيم جديدي روبرو شده‌ايم. باهمين مفاهيم و تفاوتهاي بازارهاي مجازي و واقعي، بايد ديد كه دربازارهاي مجازي چگونه پول جابجا مي‌شود و روابط حاضرين دراين بازارها چگونه است؟ براي تعريف حاضرين دراين بازارها از تعاريف روابط بازارهاي واقعي كمك مي‌گيريم. دربازار مي‌گوييم، چه كسي، چه چيزي را مي‌فروشد؟ يا چه كسي ازچه كسي چه چيزي را مي‌خرد؟ پس يك ماتريس 2×2 خواهيم داشت كه يك ضلع آن آنهايي هستند كه چيزي مي‌خرند و ضلع ديگر آنهايي هستند كه چيزي را مي‌فروشند.
قنات‌آبادي سپس به وجه تمايز بازارهاي مجازي اشاره كرد و تاكيد كرد:‌ دربازارهاي مجازي يك تنوع شكل روابط داريم كه داراي چهار بْعد است كه قالب روابط مارا تعريف مي‌كند وبه آن هويت مي‌دهد. اين چهاربعد عبارتنداز: بيزنس به بيزنس، بيزنس به مشتري، مشتري به بيزنس و مشتري به مشتري.
وي در بخش ديگري از سخنان خود تلاش كرد با اشاره به آمارها و ارقام موجود رشد تجارت الكترونيك در دنياي امروز را نشان دهد: آمارها نشان مي‌دهد كه درچندسال اخير حجم تجارت‌الكترونيك به‌شدت افزايش يافته است. اما آنچه كه ازنظر بنده مهم‌تر از اين آمار است، افزايش حجم كسب و كار به كسب و كار يا بيزنس به بيزنس (B to B) دراين بازار است. درسال 2004 چيزي درحدود 93 درصد از حجم تجارت‌الكترونيك را درآمريكا B to Bتشكيل داده‌است. يعني آنجايي‌كه بيزنس‌ها بايكديگر مبادله مي‌كرده‌اند. اين رقم درسال 2004 از دو تريليون‌دلار به هفت تا هشت تريليون‌دلار درسال 2008 رسيده كه حجم بسيارزياد و قابل‌توجهي است.
وي در بخش پاياني سخنان خود به تقسيم‌بندي‌هاي موجود در اين زمينه اشاره كرد و گفت:‌ براي تقسيم‌بندي بيزنس به بيزنس دومعيار تعريف‌شده كه يكي معيارinternet base وديگري معيار مبادلات است. مي‌گويند باتوجه‌به ويژگيهاي اينترنت، دراين بازارهاي مجازي دونوع ارتباط وجوددارد: شكل اول قطب‌هاي مجازي است كه امكان بالقوه ارتباط بين هزاران نفر خريدار با هزاران نفر فروشنده را فراهم‌مي‌آورد. درمقابل اين نوع ارتباط، شبكه‌هاي صنعتي خصوصي را داريم كه دراين بخش تعداد محدودي كسب‌وكارهاي استراتژيك درارتباط بايكديگر مشغول به فعاليت هستند. يعني تعداد زيادي درارتباط با يك نفر يايك بنگاه ويا تعداد زيادي در ارتباط‌با تعداد محدودي قرار مي‌گيرند.
منتظر گزارش بعدي نشست فصلي بعدي دانشجويان فناوري اطلاعات سازمان مديريت صنعتي در تدبير باشيد.